Ирландия және Кельт мифологиясынан келген пұка – түрленуге қабілетті, жақсылық пен жамандық әкелуші мифологиялық жаратылыс. Жануарларға айналуы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мифологиялық жаратылыс
Mythological creature
Пука (ирланд тілінде рух/арбақ; көпше түрі púcaí), пука (көне ағылшын тілінде goblin), pwca, pooka, phouka, puck – кельт, ағылшын және Канал аралдары фольклорындағы жаратылыс. Олар жақсылық пен жамандық әкелетін күштер саналады, сондай-ақ ауылдық және теңіз жағалаундағы қауымдастықтарға көмектесе немесе кедергі келтіре алады. Пукалардың жүні немесе шашы қара немесе ақ болуы мүмкін. Бұл жаратылыстар жылқы, ешкі, мысық, ит және қоян сияқты түрлерге айналып, пішінін өзгерте алады. Олар сондай-ақ адам пішініне ене алады, онда жануарларға тән құлақ немесе құйрық сияқты белгілері болуы мүмкін.
The púca (Irish for spirit/ghost; plural púcaí), puca (Old English for goblin) pwca, pooka, phouka, puck is a creature of Celtic, English, and Channel Islands folklore. Considered to be bringers both of good and bad fortune, they could help or hinder rural and marine communities. Púcaí can have dark or white fur or hair. The creatures were said to be shape changers that could take the appearance of horses, goats, cats, dogs, and hares. They may also take a human form, which includes various animal features, such as ears or a tail.
Этимологиясы және аналогтары
Атаудың шығу тегі күмәнді, кейбір болжамдар бойынша ол ирланд тілінен келген, бірақ бастапқы ирланд тілінде «p» дыбысы болмағандықтан, әрпі жазылуы басқаша. Жер-су атауларының куәлігіне сүйенсек, бұл атау 8 ғасырда қолданысқа түскен. Бұл саудада қолданылатын практикалық емес, «мәдени» сөз болғандықтан, ерте орта ғасырларда кельт және герман мәдениеттері арасындағы байланыс бұрын ойланғаннан да тығыз болғанын көрсетеді деп саналады. Канал аралдарында пук деп аталатын, ежелгі тастардың жанында мекендейтін феялар туралы айтылады; аралдардың нормандық француз тілінде (мысалы, Джерриа) кромлех немесе тарихқа дейінгі кесен pouquelée немесе pouquelay(e) деп аталады; poulpiquet және polpegan – бұл Бретаньдегі осыған сәйкес келетін терминдер.
The origin of the name is debated, with some theorising that it originated in the Irish language, but with a different spelling as there was no p sound in Primitive Irish. It appears, from place name evidence, to have been in use as early as the 8th century. Since it is a 'cultural' rather than a practical word that might be used in trading, it is thought to reflect greater cultural contact between Celtic and Germanic cultures in the early medieval period than had been thought. In the Channel Islands, the pouque were said to be fairies who lived near ancient stones; in Norman French of the Islands (e. g. Jèrriais), a cromlech, or prehistoric tomb, is referred to as a pouquelée or pouquelay(e); poulpiquet and polpegan are corresponding terms in Brittany.
Ауыл шаруашылығының дәстүрлері
Пуканың айналасында белгілі бір шаруашылық дәстүрлері бар. Ол – Самайн мерекесімен байланысты жаратылыс, бұл – Гойделдік жиын-той, онда соңғы егін жиналады. Далада қалған ештеңе "пука" деп есептеледі, яғни перілердің бұзған нәрсесі, сондықтан оны жеуге болмайды. Кейбір жерлерде орақшылар аштықтан қиналып жүрген жаратылысты ынталандыру үшін "пука үлесі" деп аталатын егіннің кішкентай бөлігін қалдырады. Дегенмен, 1 қараша – пука күні, және жыл бойында оның әдепті мінез танытуын күтуге болатын жалғыз күн. Қараша айының басында, кейбір жерлерде пука жабайы жемістерді құсу немесе түкіру арқылы жеуге жарамсыз және қауіпті ететін болған.
Certain agricultural traditions surround the púca. It is a creature associated with Samhain, a Goidelic harvest festival, when the last of the crops are brought in. Anything remaining in the fields is considered "puka", or fairy blasted, and hence inedible. In some locales, reapers leave a small share of the crop, the "púca's share", to placate the hungry creature. Nonetheless, 1 November is the púca's day, and the one day of the year when it can be expected to behave civilly. At the beginning of November, the púca was known—in some locales—to either defecate or spit on the wild fruits rendering them inedible and unsafe thenceforth.
Өңірлік айырмашылықтар
Кейбір аймақтарда пука туралы қорқыныштан гөрі құрметпен әңгімелейді; егер оған ізетпен қараса, ол кездескендерге пайдалы болуы мүмкін. Пука – таулар мен төбелердің жаратылысы, және сол аймақтарда қараша күні пайда болып, оған кеңес сұрағандарға болжамдар мен ескертулер беретін әңгімелер бар. Даун графтығының кейбір бөліктерінде пука кішкентай, деформацияланған гоблин түрінде көрінеді және ол егіннің бір бөлігін талап етеді; Лаоис графтығында ол үлкен қорқыныш тудыратын кейіпкер ретінде, ал Уотерфорд және Уэксфордта пука зор қанаттары бар бүркіт ретінде, ал Роскоммонда қара ешкі ретінде көрінеді.
In some regions, the púca is spoken of with considerably more respect than fear; if treated with deference, it may actually be beneficial to those who encounter it. The púca is a creature of the mountains and hills, and in those regions there are stories of it appearing on November Day and providing prophecies and warnings to those who consult it. In some parts of County Down, the púca is manifested as a short, disfigured goblin who demands a share of the harvest; in County Laois, it appears as a monstrous bogeyman, while in Waterford and Wexford the púca appears as an eagle with a huge wingspan and in Roscommon as a black goat.
Әдебиет және кино
Шекспирдің 1595 жылғы «Жазғы түнгі арманы» пьесасында «Робин Гудфеллоу» кейіпкері бар, ол пуканың бір түрі болып табылатын «сүйкімді Пак» деп те аталады. Шеридан Ле Фанудың 1861 жылғы «Ультор де Лейси: Каперкулен жырлары» романында балалар Фука мұнарасына кездеседі. Оның 1870 жылғы «Драмгунниолдың ақ мысығы» әңгімесіндегі кейіпкер – мысық түріндегі пука. Фланн О’Брайеннің 1939 жылғы «Екі құс жүзіп жүр» романындағы маңызды кейіпкерлердің бірі – Пука МакФеллимей, ол сиқырлы түтіннен темекі шегу арқылы сыртқы түрін өзгерте алады. 1944 жылғы «Харви» сахналық пьесасының басты кейіпкері, кейіннен Джеймс Стюарттың қатысуымен 1950 жылы түсірілген фильмде, 1,92 метр биіктігіндегі қоян «пука» деп аталады. 1959 жылғы Диснейдің «Дарби О’Гилл және кішкентай халық» фильмінде пука алдымен қарапайым ат түрінде пайда болады, бірақ оның терісінің түсін өзгерту арқылы нағыз түсін көрсетеді. Ол атау кейіпкері Дарбиді Knocknasheega төбесіндегі лепреконға толы үңгірге құлатып жібереді, ал кейіннен оның қызы Кэтиді сол төбеге жетелеп, ол жардан құлап, қаза табады. Пирс Энтонидің 1984 жылғы «Кревел Лай: Шырыштағы жұп» романында Джордан Варвардың атты жолсерігі ретінде тізбекталған арқанмен шынжырланған ат бейнеленген. Пүктің қызы Пик кейінгі кітаптарда пайда болады. Р.А. Макавойдың 1987 жылғы «Сұр жылқы» романы, Парнелл заманындағы ирланд фэнтезисі, Коннемара понисі түріндегі пуканы көрсетеді. Эмма Буллдың 1987 жылғы «Окс үшін соғыс» қалалық фэнтези романында пука жұлдыздар арасындағы соғыста адам кейіпкерін қорғайды. Ол иттің де, адамның да кейпіне енуге қабілетті, алдамшы мінезді кейіпкер ретінде бейнеленген. Питер С. Биглдің 1999 жылғы «Тамсин» романында пука бас кейіпкер Женниге көмектесуге дайын емес, сенімсіз жаратылыс ретінде көрінеді. Халық аңыздарында айтылғандай, бұл пука кейіп өзгертетін, көбінесе жабайы пони түрінде пайда болатын жаратылыс. Ол барлық түрінде алтын көздері бар қара түсті болады. Лорелл К. Гамильтонның 2000 жылдан бергі «Merry Gentry» кітаптар сериясындағы басты кейіпкерлердің бірі Дойл өзінің тегінің бір бөлігін пукаға қарыздар. Тони Дитерлицци мен Холли Блэк жазған балалар фэнтези кітаптар сериясы «The Spiderwick Chronicles» (2003–2009) -да Грейс балалары кездесетін көптеген феялар мен фантастикалық жандардың бірі – пука. Ол жұмбақтармен сөйлейтін және «Алисаның ғажайыптар еліндегі» Чешир мысығына ұқсас мінез-құлық танытатын ерекше, бірақ зиянсыз жаратылыс ретінде бейнеленген. К.Ф. Бриеннің «Жетілу» сериясында Ниамх есімді пука басты кейіпкерлердің бірі болып табылады. Ол жүзделген жылдарды өткен, көп уақытын ішімдік ішуге арнайтын қарт әйел. Ол кез келген түрінде қатыгез және зорлық-зомбылықтан ләззат алады, бірақ дұрыс жолда жүргендерге адал. Мишель Франклиннің «Баба Коннирдх» романында пука басты кейіпкерлердің бірі болып табылады және ол Баба Коннирдхтың көмегіне мұқтаж жақсы фейр ретінде бейнеленген.
Shakespeare's 1595 play A Midsummer Night's Dream features the character "Robin Goodfellow," who is also called "sweet Puck," a version of the púca. In Sheridan Le Fanu's 1861 novel Ultor De Lacey: A Legend of Cappercullen, the children encounter a Phooka's tower. The title character in his short story "The White Cat of Drumgunniol" (1870) is a phooka in the shape of a cat. One of the primary characters of Flann O'Brien's 1939 debut novel At Swim Two Birds is the Pooka MacPhellimey, who can change his appearance by smoking from a magic pipe. The title character in the 1944 stage play Harvey, later adapted into a 1950 film starring James Stewart, is a six foot, three and a half inch (1.92 m) tall rabbit, who is referred to as a "pooka". A pooka appears in the 1959 Disney film Darby O'Gill and the Little People, in the form of a horse, looking ordinary at first, but revealing its true colors quite literally by its hide changing colors. It knocks the title character Darby down a well into a cavern full of leprechauns within the hill Knocknasheega, and later leads his daughter Katie up the same hill, causing her to become mortally wounded when she falls from a cliff. Piers Anthony's novel Crewel Lye: A Caustic Yarn (1984) features Pook the Pooka, a ghost horse with chains, as the mount of Jordan the Barbarian. Pook's daughter Peek shows up in subsequent books. The Grey Horse (1987) by R. A. MacAvoy, an Irish fantasy set in the time of Parnell, features a púca the form of a Connemara pony. In War for the Oaks (1987), an urban fantasy novel by Emma Bull, a phouka protects the human main character in a war between the faerie folk. He is depicted as a mischievous trickster character who can take the shape of a dog and a man. In Peter S. Beagle's novel Tamsin (1999), the pooka appears as an untamed, untrustworthy being who deigns to assist the protagonist Jenny. As in folklore, this pooka is a shapeshifter who most often appears as a wild pony. In all his forms he is black with golden eyes. In the Merry Gentry book series (2000–present) by Laurell K. Hamilton, one of the main characters, Doyle, owes part of his heritage to the phouka. In The Spiderwick Chronicles (2003–2009), a children's fantasy book series by Tony DiTerlizzi and Holly Black, a phooka is among the many faeries and fantastical creatures encountered by the Grace children. It is portrayed as a bizarre but harmless creature which talks in riddles and behaves in a similar manner to the Cheshire Cat from Alice's Adventures in Wonderland. In the Leveling Up series by K. F. Breene, one of the main characters is a puca named Niamh. She is several hundreds of years old and a crotchety old woman who loves to drink most of the time. She is vicious in any form and delights in violence, but is very loyal to those she sees as doing the right thing. In Baba Connridh by Michelle Franklin, a puca is one of the main characters and is depicted as a good fae in need of Baba Connridh's help.
Мүсіндік
Ирландияда пуканың мүсіні бар. 2 метрлік қоладан жасалған мүсін 2022 жылы Клэр округінің Каррон қаласындағы Майкл Кусак орталығында, Бэрренде орнатылды.
There is a statue of a púca in Ireland. The 2 meter tall bronze sculpture was erected in the Burren at the Michael Cusack Centre in Carron, Co. Clare in 2022.
Музыка
Pooka (1992–2002) – британдық гитаристер/вокалистер Шарон Льюис пен Наташа Джонстың бұрынғы ән жазушыларының дуэті. Олар өздерінің атын пукадан алды, ол – мінезі тұрақсыз ирланд мифологиялық гоблині.
Pooka (1992–2002) was the former songwriting duo of the British guitarists/vocalists Sharon Lewis and Natasha Jones. They took their name from the púca, a mythical Irish goblin with an uneven temper.
Комикс, манга және аниме
Берсерк мангасында (1989 жылдан қазіргі уақытқа дейін) басты кейіпкерге ілесіп жүретін әуе периі "Пук" деп аталады. Кейіннен оның табиғат рухы екені белгілі болады. Sword Art Online сериалында пука – ALfheim Online ойыншыларының тоғыз руының бірі. Re:Zero Starting Life in Another World манга және аниме сериалында "Пук" – Эмилия шақырып алған рух серігі. Олар сұр-ақ түсті мысық сияқты көрінеді, бірақ қажет болғанда формасын өзгертіп, зор күшке ие болады. Америкалық комикс сериясы "Көк дүйсенбі" (1998 жылдан қазіргі уақытқа дейін) бойынша, Шеймус есімді үлкен өзен суыры – 1990 жылдардың басында Орталық Калифорнияда тұратын басты кейіпкер Блю Финнеганның досы. Ол көбінесе ойын-құлық жасау үшін келеді, бірақ оның оны қорғаушысы болуы да күдік тудырады. Ол тек Блюге және бір ғана кейіпкерге көрінеді – жақында көшіп келген ирланд жасөспіріміне, Блюдің жақын досы Кловер Коннеллиге, ол оны көпшілік алдында мойындамайды.
In the manga Berserk (1989–present), the fairy accompanying the main character is named "Puck". It is later revealed that he is a spirit of nature. In the Sword Art Online series, pooka is one of the nine races that ALfheim Online's players are divided into. In the manga and anime series Re:Zero Starting Life in Another World, "Puck" is a summoned spirit companion of Emilia. They take the appearance of a grey and white cat but seems to shapeshift and have immense power when they want to use it. In the American comic book series Blue Monday (1998–present), a pooka in the form of a large river otter named Seamus is the friend of the protagonist, Bleu Finnegan, living in Central California in the early 1990s. He is mostly there to cause mischief, but he is also suspected of being her protector. He is only visible to her and one other character, a recently immigrated Irish teenager and best friend of Bleu named Clover Connelly, who refuses to acknowledge him in public.
Үстел және бейнеойындар
Dig Dug (1982) видео ойынында ең көп кездесетін жау Пука атымен аталған. White Wolf Publishing баспасының Changeling: The Dreaming (1995) үстел ролелік ойынында Пука – стандартты киттердің бірі, немесе ойналатын кейіпкерлердің түрлерінің бірі, сондай-ақ кельт және гэль халық ауыз әңгімелерінен алынған басқа да көптеген жаратылыстардың бірі. Фока Cabals: Magic & Battle Cards (2011) цифрлық карта ойынында кездеседі. The Witcher 3: Wild Hunt (2015) видео ойынында Фукалар, Nekkers деп аталатын ойын ішіндегі монстрлардың күшті нұсқалары ретінде сипатталған. Assassin's Creed Valhalla (2020) видео ойынында, Wrath of the Druids кеңейтуінде, пукалар мүйізді қасқыр түрінде бейнеленген. Etrian Odyssey IV (2012) видео ойынында Пука немесе "Пука" кейде пайда болып, оларды өлтіргені үшін ойыншыларға бонустар мен қосымша статистика ұпайларын береді. Dominion (2008) карта ойынында Пука – ойыншыға 4 карта алу үшін қазынаны құрбан етуге мүмкіндік беретін карта. Odin Sphere (2007) видео ойынында Пукалар – адамдарға қызмет ететін, бірақ өздерінің қоғамдары мен мақсаттары бар, қоянға ұқсас адам тәрізді жаратылыстар. Bayonetta Origins: Cereza and the Lost Demon (2023) видео ойынында Пука – зұлым фея және Авалон орманындағы феялардың өзін-өзі жариялаған көшбасшысы. Ghost Master (2003) видео ойынында әуесқой кейіпкер Харриет – пука.
In the video game Dig Dug (1982), the most common enemy is named after the Pooka. In the White Wolf Publishing tabletop role playing game Changeling: The Dreaming (1995), Pooka are one of the standard kiths, or option for playable character types, among several other creatures of Celtic and Gaelic folklore. Phooka appears in the digital card game Cabals: Magic & Battle Cards (2011). In the video game The Witcher 3: Wild Hunt (2015), Phoocas are described as stronger versions of the in game monsters, called Nekkers. In the video game Assassin's Creed Valhalla (2020), in the Wrath of the Druids expansion, púca are portrayed as a type of werewolf with antlers. In the video game Etrian Odyssey IV (2012), Pucas or "Pooca" would appear occasionally and would grant players bonuses and extra stat points for slaying them. In the card game Dominion (2008), Pooka is a card that allows the player to sacrifice a treasure to draw 4 cards. In the video game Odin Sphere (2007), Pookas are rabbit like humanoid creatures who often serve as servants to humans, but have their own society and goals as well. In the video game Bayonetta Origins: Cereza and the Lost Demon (2023), Púca is a villainous Faerie and the self proclaimed leader of the faeries of Avalon Forest. In the video game Ghost Master (2003), the ghost character Harriet is a pookah.
Теледидар
Поокалар британдық балалар ойыны-сауық шоуы Knightmare (1987–1994) -де кездеседі. Олар қауіпті күш ретінде бейнеленеді, зұлым немесе санасыз, және айналмалы көздері мен ірі еңчектері бар, қалқып жүретін жасыл жандар түрінде көрінеді. Бұл поокалардың басында өсімдіктер өседі және олар көбінесе орман немесе шөптесін өскен қираған орындар сияқты жабайы жерлерде пайда болады. "Қараңғыға" сериалының алғашқы Рождестволық бөлімі "Пука!" (2018) деп аталады және басты кейіпкерді қорқынышты психологиялық саяхатқа алып шығады. 2018 жылғы "Британия" телесериалында "Пвикка" – келттік әлемнің жыландай түріндегі әуесі. "Ертеңгі аңыздар" эпизоды "Нип/Стук" (2019) -та Джон Константин 55 ж.б.д. жылы өз атасынан жасөспірім Пуканы құтқарады. "Хильда" сериалының үшінші маусымында Пука – Әйел Астридтің есігін қағып, түрлі заттарды қарызға алуды сұрап, үнемі мазалайтын, қайта-қайта пайда болатын кейіпкер. Ол пішін өзгерте алады, бірақ нашар және сенімсіз болып көрінеді.
Pookas appear in the British children's adventure game show Knightmare (1987–1994). They are presented as a threat, either malevolent or mindless, and appear as floating green entities with swivelling eyes and prominent cheeks. These pookas have plants growing from their head and generally appear in wild areas such as woodland or overgrown ruins. The first Christmas episode of the series Into the Dark is titled "Pooka!" (2018) and centers around the main character being taken on a terrifying psychological journey. In the 2018 television series Britannia, "Pwykka" is a demon of the Celtic underworld, taking the form of a serpent. In the Legends of Tomorrow episode "Nip/Stuck" (2019), John Constantine saves an adolescent Púca from his ancestor in 55 BCE. In the third season of Hilda, the Pooka is a reoccurring character who consistently bothers Aunt Astrid by knocking on her door and asking to borrow an assortment of objects. He can shapeshift, but is shown to be unskilled and unconvincing.
Спорт
Америка Құрама Штаттарының Питтсбург қаласындағы херлинг клубы «Питтсбург Пукасы» деп аталады.
The hurling club in Pittsburgh, United States is known as the Pittsburgh Púcas.