Вьетнамның бірінші ханымы: Тран Ле Сюань өмірі мен тағдыры

Кіріспе

Оңтүстік Вьетнамның бірінші ханымы 1955-1963 жылдары.

Кейбір буддалық секталардың үкіметке қарсы наразылықтарын, сондай-ақ елдегі АҚШ-тың күшті ықпалын және қатысуын қатты сынаған өрттөс сөздерімен танымал болды. 1963 жылы күйеуі мен қайнағасы Дием қаза болғаннан кейін Францияға жер аударылып кетті.

Алғашқы жылдар

Трэн Лэ Сюань 1924 жылы Француз Индокитайындағы Ханойда, сол кезде француз отаршылдық империясының бір бөлігі болған, бай аристократ отбасында дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі француз отаршылдық әкімшілігіне жақын болған, ал әкесі, Трэн Ван Чанг, Францияда заң білімі алған. Оның әкесі сондай-ақ Жапонияның Индокитайдағы алғашқы сыртқы істер хатшысы қызметін атқарған. Анасы, Тхан Тхи Нам Тран, император Донг Ханның немересі және император Бао Дайдың туысы болды. Трэн отбасы француз полициясының күдігіне ілікті, олардың Францияға адалдығына көңіл бөлді. Чанг мырза әйелінің бақылауындағы "ұсақ бойлы" деп есептелді, ал Чанг ханым "күйеуін басқаратын әдемі және қызықты" деп сипатталды. Мадам Чуонг француз құпия полициясы (фр. Sûreté) тарапынан жапон дипломаттарымен қарым-қатынас құрғаны үшін айыпталды, соның салдарынан оның күйеуі олармен жұмысқа орналасты. Лэ Сюаньның Ханойдағы беделді француз мектебі – Лицей Альберт Сарроудағы білімі толығымен француз тілінде болды. Ол мектепке барып, француз тарихын оқығанын, бірақ вьетнам тарихы туралы ештеңе білмегенін, сондай-ақ Францияның орман және таулары туралы әндер айтқанын еске алды. Кейіннен оның білімінің мақсаты вьетнамдық өзіндік сананы жою және оны лайықты француз қызына айналдыру екенін түсінді. Ол жастық шағында балет пен фортепианоны ұнататын еркек мінезді қыз ретінде танымал болды, бір кезде Ханойдың Ұлттық театрында жеке би билеген. Оның үлкен әпкесі Трэн Лэ Чи (француз Этьен Оггериге үйленіп, атын Лечи Оггериге өзгерткен) және кіші інісі Трэн Ван Хием болды. Лэ Сюань көптеген вьетнамдықтар сияқты, француз болуға қанша тырысса да, француздардың тек ақ нәсілділерді француз ретінде қабылдайтынын анықтады. Ересек болғаннан кейін анасы оны бірнеше жас жігіттермен таныстырды, бірақ ол Нхуға үйленуді қалады. Ол одан он төрт жас үлкен болды және вьетнамдық дәстүрге сәйкес оны "кішкентай қызым" деп атады. Вьетнамдық дәстүр бойынша, олар 1940 жылы келісімге келгеннен кейін үш жылдан кейін үйленді. 1943 жылдың мамырында 18 жасқа толған Лэ Сюань Нхуға тұрмысқа шығып, күйеуінің діні – Рим католицизміне Махаяна буддизмінен ауысты. Мадам Нху кейінірек Нхуға үйленуінің себебі отбасынан қашу болғанын мойындады, "Менде ешқашан терең махаббат болған жоқ. Мен ондай оқиғалар туралы кітаптарда оқыдым, бірақ олардың шынымен болғанына сенбеймін. Немесе, бәлкім, тек өте аз адамдар үшін ғана". Нху мен оның басқа бір ағасы, Нго Дин Чон, қашуға мәжбүр болды. Ол, оның анасы және оның үлкен қызы, сол кезде нәресте болған, тұтқынға алынды. Вьетминдіктер оның фортепианосын француз отаршыларымен байланыс құралуы үшін радио деп ойлап, жарылтып, төрт айға шалғайдағы ауылға жер аударды, онда ол күніне екі табақ күрішпен күн көріп өтті. Осы жылдары Нху католик философиясы негізінде құрылған Cần Lao (Персоналистік Еңбек партиясы) деп аталатын құпия саяси партияны құрып жатты (адамдар жеке тұлғалар емес, жеке адамдар болды), ал Мадам Нху кейіннен "Мен көбінесе жалғыз болдым. Күйеуім бір сөз айтпастан жоғалып кететін" деді. Күйеуінің мансабын жақсарту үшін Мадам Нху осы уақытта өзінің туысы император Бао Даймен достық қарым-қатынас орнатты.

Trần Lệ Xuân, whose given name means "Spring's Beauty," was born in 1924 into a wealthy aristocratic family in Hanoi, French Indochina, then part of the French colonial empire. Her paternal grandfather was close to the French colonial administration, while her father, Trần Văn Chương, studied law in France Her father also served as the first foreign secretary for Indochina under Japanese occupation. Her mother, Thân Thị Nam Trân, was a granddaughter of Emperor Đồng Khánh and a cousin of Emperor Bảo Đại. The Trầns were under observation by the French police who doubted their loyalty to France, with M. Chương dismissed as a "little runt" controlled by his wife, while Madame Chương, described as "beautiful and very intriguing the one who directs her husband," was known for "her dogged ambition as for her coucheries utilitaires—sleeping around with people of influence from any and all nationalities." Madame Chuong was accused by the French secret police (French Sûreté) of sleeping with Japanese diplomats so her husband was hired by them. Lệ Xuân's education at the Lycée Albert Sarraut, a prestigious French school in Hanoi, was entirely in French, and she remembered as a schoolgirl learning about French history but nothing about Vietnamese history, and of singing songs about the forests and mountains of France, observing later the purpose of her education was to eradicate any sense of a Vietnamese identity, and to make her into a proper young Frenchwoman. She gained a reputation in her youth as a tomboy who loved ballet and piano, once dancing solo at Hanoi's National Theatre. She had an elder sister named Trần Lệ Chi (who married the Frenchman Etienne Oggeri and changed her name to Lechi Oggeri) and a younger brother, Trần Văn Khiêm. Like many other Vietnamese, Lệ Xuân was to find that no matter how hard she tried to be French, that the French were only prepared to accept whites as French. When she became an adult, her mother introduced her to a series of eligible young men, but she insisted on Nhu. He was fourteen years her senior and referred to her as "little niece" in accordance with Vietnamese custom. In accordance with Vietnamese tradition, they were married three years after being betrothed in 1940. In May 1943, aged 18, she married Nhu, and converted from Mahayana Buddhism to Roman Catholicism, her husband's religion. Madame Nhu later admitted she married Nhu as a way of getting away from her family, saying "I never had a sweeping love. I read about such things in books, but I do not believe that they really existed. Or perhaps only for a very few people". and Nhu and another brother, Ngô Đình Cẩn, were forced to flee. She, her mother in law and her eldest daughter, at the time a baby, were captured. Thinking her piano was a radio for communicating with French colonialists, the Viet Minh blew it up and then exiled her to a remote village for four months, where she lived on two bowls of rice a day. Nhu was during these years building a secret political party called the Cần Lao (Personalist Labour Party) based on the Catholic philosophy of personalism (people were persons, not individuals) while Madame Nhu later saying "I was alone most of the time. My husband would simply disappear without a word". To improve her husband's career, Madame Nhu befriended her cousin, the Emperor Bảo Đại during this time.

Билікке көтерілу

Нху ханымның қайын ағасы Нго Динь Диемді оның анасының алыс туысы, император Бао Дай, француздар Дьенбьенфу шайқасында жеңілгеннен кейін Вьетнам мемлекетінің премьер-министрі етіп тағайындады. 1955 жылдың басында Француз Индокитайы таратылып, Дием оңтүстікке уақытша билік жүргізді. Француздар Дьенбьенфу шайқасында жеңілгеннен кейін, оңтүстікте ықпал ету аймағын сақтап қалу үшін император Бао Дайды мемлекет басшысы ретінде ұстап тұруды қаласа, американдықтар Дием арқылы француздарды ығыстыруға тырысты, республика құруды ұсынды. Американдық дипломаттардың сөзіне қарағанда, Диемде "француздарға қарсы соқыр жеккөру" қалыптасқан еді. Американдықтар Оңтүстік Вьетнамға француздармен байланысы жоқ, антикоммунистік көшбасшы қажет деп сенді, сондықтан Диемді қолдады. Мадам Нху Бао Дайға қайын інісін премьер-министр етіп тағайындауға ықпал еткенін және осы тағайындауға оның әсері себеп болғанын сенді. Француздар генерал Нгуен Ван Хиньді премьер-министр ретінде қолдады, ол Сайгонның экономикалық өмірінде үстемдік еткен Бинь Сюен қылмыстык синдикатының қолдауын алды. Мадам Нхуның Хиньге қарсы интрига жасауына қосымша себеп – Диемді биліктен құлатқан жағдайда, оны тағы бір әйелі ретінде алғысы келетінін мақтан етуі болды. Бір кеште Мадам Нху Хиньге: "Сен бұл үкіметті құлатып тастамайсың, себебі сенде батылдық жоқ. Егер құлатсаң да, мен сенің бола алмаймын, өйткені алдымен тамағыңды тістеймін!" деді. Сайгондағы митинг Мадам Нху мен Бинь Сюеннің қарулы адамдары арасында қақтығысқа ұласты. Мадам Нху оларды сол жерде өлтіруге батылдық танытты, бірақ олар тартынды, митинг жалғасты. Осы жеңіске шабыттанған Дием, өз пуритандық католик құндылықтарын іске асыруға және Бинь Сюенге соққы беруге мүмкіндік алды. Ол Бинь Сюенге тиесілі Сайгонның борделдерін, құмар ойындар үйлерін және опиум ошақтарын жапты, сондай-ақ порнографиялық журналдарды көшеде өртеді (Бинь Сюен Вьетнамдағы порнографияның ең ірі өндірушісі және сатушысы еді). 1955 жылдың 23 қазанында оңтүстіктің болашақ бағытын анықтау үшін референдум өткізілуі жоспарланды. Император Бао Дай монархияны қалпына келтіруді жақтады, ал Дием республикалық платформадан сайлауға түсті. Сайлау Нху мен Диемнің сайлау базасын құраған Кан Лао партиясының ұйымдастыруымен және бақылауымен өтті. Император Бао Дай үшін үгіт-насихат жүргізуге тыйым салынды, нәтижелер бұрмаланды, Бао Дайдың жақтастары Нхудың жалдамалы қарақшыларының шабуылына ұшырады. Дием дауыстардың 98,2 пайызын алды, оның ішінде Сайгонда 605 025 дауыс, ал тіркелген сайлаушылар саны 450 000 болды. Диемнің көрсеткіші басқа аудандардағы тіркелген сайлаушылар санын да асып түсті. Нәтижесінде Дием император Бао Дайды жойып, Оңтүстік Вьетнамның бірінші президенті болды. Мадам Нху император Бао Дайға деген жеккөрушілігін жасырмады, оны "француздық қуыршақ" деп атады.

Madame Nhu's brother in law, Ngô Đình Diệm, had been appointed Prime Minister of the State of Vietnam by her mother's distant cousin, Emperor Bảo Đại, after the French had been defeated at the Battle of Điện Biên Phủ. At the start of 1955, French Indochina was dissolved, leaving Diệm in temporary control of the south. After the French defeat at the Battle of Điện Biên Phủ, the French wanted to hang on to a zone of influence in the south by keeping the Emperor Bảo Đại as Head of State, while the Americans wanted to push the French out by having Diệm create a republic. Diệm in the words of an American diplomat had developed "a blind hatred of the French" and the Americans believed that South Vietnam needed an anti Communist leader who was not tainted with any associations with the French, which led them to back Diệm. Madame Nhu had lobbied Bảo Đại to appoint her brother in law Prime Minister and believed that it was her influence that led to the appointment. For their part, the French backed General Nguyễn Văn Hinh as Prime Minister, and he in turn had won the support of the Bình Xuyên crime syndicate that dominated the economic life of Saigon. Giving Madame Nhu an additional reason to intrigue against Hinh was his repeated boasting that when he deposed Diệm he would make Madame Nhu into another of his concubines. At a party, Madame Nhu confronted Hinh to tell him: "You are never going to overthrow this government because you don't have the guts. And if you do overthrow the government, you will never have me because I will claw your throat out first!" The rally in Saigon led to a confrontation on the streets between Madame Nhu and Bình Xuyên gunmen, with Madame Nhu daring the thugs to kill her right then and there, which caused them to demur, and the rally went on. Emboldened by this triumph, Diệm saw a chance to put his puritanical Roman Catholic values into practice and to strike a blow at the Bình Xuyên at the same time by shutting down the brothels, gambling houses and opium dens of Saigon owned by the Bình Xuyên while having pornographic magazines burned on the streets (the Bình Xuyên were the largest producers and sellers of pornography in Vietnam). A referendum was scheduled for 23 October 1955, to determine the future direction of the south. It was contested by Bảo Đại, the Emperor, advocating the restoration of the monarchy, while Diệm ran on a republican platform. The elections were held, with Nhu and the family's Cần Lao Party, which supplied Diệm's electoral base, organising and supervising the elections. Campaigning for Emperor Bảo Đại was prohibited, and the result was rigged, with Bảo Đại's supporters attacked by Nhu's paid thugs. Diệm claimed 98.2% of the vote, including 605,025 votes in Saigon, where only 450,000 voters were registered. Diệm's tally exceeded the registration numbers in other districts. As a result, Diệm eliminated the Emperor Bảo Đại and became the first president of South Vietnam. Madame Nhu made no secret of her dislike for the Emperor Bảo Đại, calling him "that French puppet".

Қолдау

Қайын ағасының президенттігі кезінде Нху ханым аборт, неке бұзу, ажырасу, контрацепция, би залдары, сұлулық конкурстары, бокс жарыстары және жануарлармен ұрыс өткізуді тыйым салатын «әдеп заңдарын» қабылдауға ынталандырды, сондай-ақ бұрынғы жынысқорлық орындарын және опиум сататын жерлерді жапты. Оны екіжүзділікпен айыптаған көпшілік оны «Лукреция Борджия» және «Ара патшайымы» деп қысым жасады. Ол бірде: «Билік – тамаша нәрсе. Толық билік – толық тамаша» деген еді. Вьетнамда Нху ханымды «Жолбарыс ханым» деп атады, себебі вьетнамдық мәдениетте айдаһарлар бақытты және игі ниетті (мифтік) жануарлар саналады, олар адамзаттың дана және мейірімді достары, ал жолбарыс қатыгездіктің символы ретінде қарастырылады. Көптеген вьетнамдықтар «Айдаһар ханым» деген атауды түсініксіз және қорлаушы деп санады. Бірде ол американдық конгрессмендерге: «Мен өлімнен қорқа алмаймын. Мен билікті жақсы көремін және келесі өмірде мен қазіргіден де күшті болуға мүмкіндік аламын» деді. АҚШ қорғаныс министрі Макнамара оны «ақылды, күшті және әдемі, бірақ сонымен қатар зұлым және ашкөз – нағыз колдовствогер» деп сипаттады. Ол Диемнің қарсыластарына: «Біз осы барлық қозыларды іздеп табамыз, бейтараптандырамыз және жоямыз» деген хабарлама жолдады. Француз журналисі Франсуа Сулли Нху ханымды «мақтанғанымен, тіпті күйеуінен де асып түсетін билікке құмарлығына берілген» деп жазды. Осыдан кейін Сулли Нго отбасы тарапынан Вьетнамнан қуылды. Нху ханым 1954 жылы Сайгон шайқасында Бинь Сюаньға қарсы Диемнің жеңісіне өзі мен күйеуі жауапты екенін мәлімдеді. Ол Оңтүстік Вьетнамды құтқару отбасының тағдыры екенін айтты. Төңкеріс сәтсіз аяқталғаннан кейін отбасыдағы оның ықпалы арта бастады. Күйеуінің ықпалы артқан сайын, оның да ықпалы өсті, сонымен қатар американдықтардың оларға деген наразылығы да күшейді. Мичиган мемлекеттік университетінің коммунизмге қарсы ғалымы Уэсли Фишел, вьетнамдық мемлекеттік қызметкерлерін оқытуға көмектескен кеңесші топты басқарды және 1950 жылдары Диемнің билікке үміткерлігін қолдау үшін американдық саясаткерлерге лобби жасады. Ол жиі дауыс көтеріп, ықпалын жүзеге асырды. Кейде ол патша сарайында министрлер мен басқа да жоғары лауазымды шенеуніктердің ұсынысымен немесе шешімімен келіспегенде, оларды сөзбен қорлап, өз ұстанымын қабылдауға мәжбүрледі. 1962 жылдың 27 ақпанында Вьетнам Республикасының екі наразы ұшқышы, Нгуен Ван Цю және Фам Фу Куок, Нго отбасының ресми резиденциясы – Тәуелсіздік сарайына шабуыл жасап, оларды өлтіруді көздеді. Бір бомба Дием отырған бөлмеге түсті, бірақ жарылмады. Отбасы ешқандай зардапсыз жертөлеге қашып кетті, бірақ Нху ханым жасырыну кезінде қолынан жарақат алды. Дием бомбалауға саяси наразыларды жазалау және баспасөзді одан әрі бақылау арқылы жауап берді. Нху ханым: «Терезені жарық пен ауа кіргізу үшін ашасың, оқ үшін емес. Біз еркіндікті қалаймыз, бірақ ол бізді пайдалансын демейміз» деді. 1962 жылдың соңында радио сұхбатында ол американдық журналистерді «коммунизмге мас» деп қысым жасады. Келесі жылы ол әйелдер ынтымақтастығы қозғалысына «вьетнамдықтарды лакейлерге айналдыруға және вьетнамдық әйелдерді жегіштікке жетелеуге» бағытталған американдық әрекеттерге қарсы тұруды тапсырды. Қарым-қатынас шиеленіскеннен кейін ол американдықтарды 1960 жылғы төңкерісті қолдады деп айыптады.

During her brother in law's presidency, Madame Nhu pushed for the passing of "morality laws" outlawing abortion, adultery, divorce, contraceptives, dance halls, beauty pageants, boxing matches, and animal fighting, and closed down the brothels and opium dens. She was widely mocked by the public who regarded her as a hypocrite, as well as "Lucretia Borgia" and "The Queen Bee". She once stated "Power is wonderful. Total power is totally wonderful." In Vietnam, Madame Nhu was called the Tiger Lady as dragons are considered lucky and benevolent (mythical) animals in Vietnamese culture that are the wise and kindly friends of humanity, whereas the tiger is considered a symbol of ferocity, and many Vietnamese found the term "Dragon Lady" mystifying and insulting. She once told a group of American congressmen, "I'm not exactly afraid of death. I love power and in the next life I have a chance to be even more powerful than I am." U. S. Defense Secretary McNamara noted that "I saw Madame Nhu as bright, forceful, and beautiful, but also diabolical and scheming—a true sorceress." She had a message to Diệm's opponents: "We will track down, neutralize and extirpate all these scabby sheep." French journalist François Sully wrote that Madame Nhu was "conceited, and obsessed with a drive for power that far surpasses that of even her husband It is no exaggeration to say that Madame Nhu is the most detested personality in South Vietnam." Sully was promptly expelled from Vietnam by the Ngô family. Madame Nhu claimed that she and her husband were responsible for Diệm's triumph over the Bình Xuyên in the Battle for Saigon in 1954. She claimed it was the family's destiny to save South Vietnam. Following the collapse of the coup, her influence in the family began to rise. As her husband's influence grew, as did her own vicariously, so did American distaste for them. Wesley Fishel, the anti Communist academic from Michigan State University who had led an advisory group that helped to train Vietnamese public servants and who had lobbied American politicians in the 1950s to support Diệm's bid for power, resigned along with his staff. She often exerted her influence through bouts of shouting. Sometimes when she disagreed with a proposal or decision that had been made inside the palace by some ministers or other senior public servants, she would verbally abuse them and intimidate them into adopting her preferred stance. On 27 February 1962, two dissident Republic of Vietnam Air Force pilots, Nguyễn Văn Cử and Phạm Phú Quốc, bombed the Independence Palace, the official residence of the Ngô family, with the aim of assassinating them. One bomb landed in a room where Diệm was reading, but failed to detonate. The family escaped to the cellar unhurt, except for Madame Nhu, who sustained an arm fracture while running for cover. Diệm reacted to the bombing by cracking down on political dissidents and further tightening control of the press. Madame Nhu added, "[y]ou open a window to let in light and air, not bullets. We want freedom, but we don't want to be exploited by it." In a radio interview in late 1962, she mockingly remarked that American journalists were "intoxicated with communism". The following year she instructed her Women's Solidarity Movement to oppose American attempts "to make lackeys of Vietnamese and to seduce Vietnamese women into decadent paths." As relations became strained, she publicly accused the Americans of having supported the 1960 coup.

Буддизм дағдарысы

1963 жылғы 8 мамырда Будданың туған күнінің 2527 жылдығы болғандықтан, Оңтүстік Вьетнамның барлық аймақтарында будда дінінің қызметкерлері Будда мерекесін тойлау үшін бірқатар шаралар ұйымдастырды. Католик Дием Весак мерекесін мақұлдамады және діни нышандарды көшеде көрсетуге тыйым салатын заңға сәйкес, полицияға осы шараларды тоқтатуға бұйрық берді. Полиция шерулерді таратуға тырысқан кезде Оңтүстік Вьетнамның түкпір-түкпірінде қақтығыстар болды. Диемнің інісі Нго Динь Чанның полициясы буддалық наразылық білдірушілерді атып өлтіргені үшін отбасыларына өтемақы төлеу туралы мәлімдемеге қол қоюға мәжбүр болғанда, Нху оған шұбат табағын лақтырған деген хабар тарады. 1963 жылғы 8 маусымда Нху ханым Әйелдер ынтымақтастығы қозғалысы арқылы буддистерді бейтараптықпен айыптады, оларды коммунистік серіктестер деп атады. Ол сондай-ақ "иманды бонзаларды" коммунистерге көмектесуді тоқтатуға шақырды, әйтпесе Вьетнам буддизмі "күмәнді халықаралық ұйымның ұлтшылдыққа қарсы шағын тармағы ретінде қарастырылады, оны коммунизм пайдаланады және бақылайды, бейтараптықтың бүлдірушілігіне бағытталған". Ол АҚШ-қа тағы бір шабуыл жасап, Диемді "Вьетнамды шетелдік державаның немесе ұйымның орындайтын құралы ретінде қарастыруға бейім адамдарға, әсіресе оларға сақ болуға" шақырды. Мадам Нху 1963 жылғы 11 маусымда Сайгонның көшелерінде өзін-өзі өртеп жіберген Тих Куанг Дыктың Дием режиміне қарсы наразылық акциясына буддалық наразылық білдірушілерді атып өлтіргеніне наразылық ретінде жасаған әрекетін ашық қынжырлады. Ол оны "барбекю" деп атап, "Олар өртеп жіберсін, біз қол соғып күлеміз" деді. Бұл монахтың өзін-өзі өлтіруі Нго Динь Нхудың буддалық шақыруларға қарсы басу шараларының нәтижесі болды және режимнің тұрақсыздығына себепкер болды. Тарихшы Говард Джонстың сөзіне сүйенсек, бұл пікірлер "Дием режиміне соңғы нүкте қойды". Оның әкесі радио арқылы оның сөздерін айыптады. Дэвид Халберстаммен сұхбаттасқанда, Нху ханым "өзінің жетекші екенін мәлімдеген, мәдениетсіз адамдарды көру ұят екенін" айтты. АҚШ елшілігі Диемге бұл пікірлер буддистер мен оның режимі арасындағы ауызша пікір алмасудан аулақ болу туралы келісімді бұзғанын жеткізді, бірақ Дием отбасының келісімді сақтаудан бас тартты, өйткені оның қарындасы "экстремистерді" ашуға міндетті, соның арқасында жұртшылық хабардар болады. 3 тамызда ол буддистерді "елді бұзу үшін коммунистік тактиканы қолданатын бүлікшіл элементтер" деп атады. Бұл Нгоға адал арнайы күштер тамыз айында Сайгондағы Xá Lợi Pagoda-ға шабуыл жасағаннан кейін болды. Пагода қиратылды, монахтар ұрып-соқтырылды, Тих Куанг Дықтың күлі, оның ішінде ыдырамай қалған жүрегі тәркіленді. Бір уақытта бүкіл елде рейдтер жүргізілді, Хуэдегі Тху Дэм пагодасы тоналды, Гаутама Будданың мүсіні қиратылды және қайтыс болған монахтың денесі ұрланды. Халық монахтарды қорғауға шыққанда, қақтығыстарда 30 бейбіт тұрғын қаза тауып, 200-і жарақат алды. Президент Дием өзінің қарындасына хат жолдап, оның "барбекю" туралы сөздері оның режимі үшін ішкі және сыртқы саясаттағы апатқа айналғанын еске салып, көпшілік алдында осы мәселе туралы сөйлемеуін өтінді. Өзінің жарымәскери ұйымы арқылы Мадам Нху буддистерді "коммунизм бақылайды" және оларды американдықтар манипуляциялайды деп мәлімдеді, Диемді "барлық шетелдік агитаторларды, олар монахтардың киімін киіп жүрсе де, кимесе де, елден қууға" шақырды. Шабуылдан кейін бірнеше күн өткен соң, Нху ханым буддистерге жасалған қасіретті шабуылдарды "1955 жылы Бинь Сюаньды талқандағаннан бергі жылдардағы ең бақытты күнім" деп сипаттап, оларды "коммунистер" деп атады. АҚШ-тың Оңтүстік Вьетнамға ағып жатқан едәуір көмегіне байланысты белгілі бір ықпал ету мүмкіндігіне ие болған АҚШ 1963 жылдың тамызында президент Диемге ағасы мен Мадам Нхудан құтылуға мүмкіндік беруді қалады. Қиыр Шығыс істері жөніндегі мемлекеттік хатшының көмекшісі Роджер Хилсманның елші Генри Кэбот Лоджге жазған жеделхатында Лоджге Диемге "Нхуларды оқиға орнынан алып тастау" туралы кеңес беруді тапсырды. АҚШ президенті Кеннеди өзінің кеңесшілерінің көпшілігі оны мақұлдағаннан кейін жеделхаттағы хабарды қолдады. Оның бұл сөздері ата-анасымен ашық жанжалға әкеліп соқты, олар ақырында одан бас тартып, АҚШ-та пана табуға мәжбүр болды. Оның әкесі, Trần Văn Chương, АҚШ-тағы елші, наразылық ретінде, елшіліктің барлық қызметкерлерінен басқа барлығымен бірге отставкаға кетті. Чжан Диемді "тоталитарлық режимдердің тактикасын көшіріп алды" деп айыптады. Оның әйелі, Оңтүстік Вьетнамның Біріккен Ұлттардағы өкілі, отставкаға кетіп, Дием мен Нхудың билігінде жаппай өлім жазалары мен үрейлі тәртіп орнағанын айтты. Егер Дием, Нху және Мадам Нху Вьетнамды тастап кетпесе, олар сөзсіз өлтіріледі деп болжады. Мадам Нху буддалық басшысы Тих Три Куангтың "көптеген зиялылардың пікірін білдірді, олар оны жиі қынжырды" деді. Пагодаға жасалған шабуылдан кейін Три Куанг АҚШ елшілігінде пана тапты, өйткені Нго Динь Нхудың оны өлтіру жоспары ашыққа шықты. Мадам Нху медиаға берген сұхбатында үкімет әскерлерін Американ елшілігіне шабуыл жасап, Тих Три Куангты және онда тұрып жатқан басқа монахтарды ұстауға шақырды, үкімет "барлық негізгі буддистерді қамауға алуы керек" деді.

On 8 May 1963, a series of celebrations were held by Buddhist priests all over South Vietnam to honor Buddhist holiday of Vesak, as 8 May was the 2,527th anniversary of the Buddha's birthday. The Catholic Diệm disapproved of Vesak, and ordered the police to put down the celebrations under a law which forbade religious symbols from being paraded in the streets. A series of clashes occurred all over South Vietnam as the police sought to end the marches. When she heard that Diệm was to sign a statement offering compensation to the families of Buddhist protesters shot dead by the police of his brother Ngô Đình Cẩn, Nhu was reported to have thrown a bowl of soup at him. On 8 June 1963, Madame Nhu released a statement through the Women's Solidarity Movement accusing the Buddhists of neutralism, effectively accusing them of being communist collaborators. It then implored "bonzes of good faith" to stop helping the communists, otherwise Vietnamese Buddhism would be seen as a "small anti nationalist branch of a dubious international association, exploited and controlled by communism and oriented to the sowing of the disorder of neutralism". She made another attack on the United States, calling on Diệm to "keep vigilance on all others, particularly those inclined to take Viet Nam for [a] satellite of [a] foreign power or organization." Madame Nhu publicly mocked Thích Quảng Đức, who performed a self immolation on 11 June 1963 in a crowded Saigon street to protest against the shooting of Buddhists by Diệm's regime. She labelled it a "barbecue" and stated, "Let them burn and we shall clap our hands." The monk's suicide followed Ngô Đình Nhu's repression of the Buddhist inspired protests and was responsible for the regime's continuing instability. According to historian Howard Jones, these comments "all but put the finishing touch on the Diệm regime". Her own father went on radio to condemn her comments. In an interview with David Halberstam, Madame Nhu said that it was "embarrassing to see people [Buddhist leaders] so uncultured claiming to be leaders". The U. S. embassy told Diệm that these comments violated an agreement between the Buddhists and his regime to avoid verbal exchanges, but Diệm refused to keep his family's end of the bargain, saying that his sister in law was obliged to expose "extremists" to keep the public informed. On 3 August, she called the Buddhists "seditious elements who use the most odious Communist tactics to subvert the country." This occurred after special forces loyal to the Ngôs raided the Xá Lợi Pagoda in Saigon in August. The pagoda was vandalized, monks beaten, and the cremated remains of Thích Quảng Đức, which included a heart which had not disintegrated, were confiscated. Simultaneous raids were carried out across the country, with the Từ Đàm Pagoda in Huế being looted, the statue of Gautama Buddha demolished, and the body of a deceased monk stolen. When the populace came to the defense of the monks, the resulting clashes saw 30 civilians killed and 200 wounded. Notably, President Diệm sent his sister in law a letter asking her not to talk in public about the clashes as her "barbecue" remarks had been a public relations disaster for his regime, both at home and abroad. Through her paramilitary organization, Madame Nhu claimed that the Buddhists were "controlled by communism" and that they were manipulated by the Americans, calling on Diệm to "expel all foreign agitators whether they wear monks' robes or not". A few days after the raids, Madame Nhu described the deadly attacks on the Buddhists as "the happiest day in my life since we crushed the Bình Xuyên in 1955", and assailed them as "communists". The United States, in a position of some leverage owing to the considerable U. S. aid flowing into South Vietnam, in August 1963 wished to give President Diệm a chance to rid himself of both his brother and Madame Nhu. In a cable drafted by Assistant Secretary of State for Far Eastern Affairs, Roger Hilsman, to Ambassador Henry Cabot Lodge, Lodge was instructed to advise Diệm of a call for "the removal of the Nhus from the scene." U. S. President Kennedy supported the message in the cable upon its approval by most of his advisors. Her comments further stoked open infighting with her parents, who would eventually disown her and seek refuge in the United States. Her father, Trần Văn Chương, the ambassador to the United States, resigned in protest, along with all but one of the staffers at the embassy. Chương charged Diệm with having "copied the tactics of totalitarian regimes". His wife, who was South Vietnam's observer at the United Nations, resigned and spoke of mass executions and a reign of terror under Diệm and Nhu. She predicted that if Diệm, Nhu, and Madame Nhu did not leave Vietnam, then they would inevitably be killed. Madame Nhu claimed Buddhist leader Thích Trí Quang "spoke for many intellectuals who had repeatedly ridiculed her." Following the pagoda raids, Trí Quang was given asylum at the U. S. Embassy after Ngô Đình Nhu's plans to assassinate him were uncovered. Madame Nhu gave a media interview in which she called on government troops to invade the American embassy and capture Thích Trí Quang and some other monks who were staying there, saying that the government must arrest "all key Buddhists".

АҚШ-қа сапар

АҚШ-тың уақытша елшісі Уильям Трухарт Нголардың жасаған репрессиясы тоқтатылмаса, дамуға жәрдем көрсету тоқтатылуы мүмкін екенін ескерткенде, Нху ханым мұны шантаж деп айыптады. Нху мен Дием жәрдемнің тоқтатылуынан қорқып, Нху ханымды АҚШ-қа сөз сөйлейтін турға жіберді. Ол 1963 жылдың 9 қыркүйегінде Оңтүстік Вьетнамнан шығып, отбасысының режиміне халықаралық айып тағылуына себеп болған экспедицияға қатысты. Ол «жеңісті лекциялық тур» болатынын болжаған еді. Сондай-ақ, ол Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымына келіп, Оңтүстік Вьетнам мен АҚШ-ты ұялта алады деген пікірлер де болды. Банди отырыста «бұл патшалар дәуірінен бері биліктегі отбасында ұжымдық ақымақтыққа тап болған алғашқы жағдай» деді. Мадам Нхудың алғашқы бағыты – Белградта ол сұхбатта «Президент Кеннеди – саясаткер, ол ерекше айтылған пікірді естігенде, оны қалайда болсын жұмсартуға тырысады» деді, бұл оның отбасының билігіне қарсылықты білдірді. Бұл мәселе АҚШ Қорғаныс министрі Роберт Макнамара мен Біріккен Штабтар төрағасы генерал Максвелл Тейлордың соғыстың барысы туралы фактілерді анықтау үшін Вьетнамға барған «Макнамара-Тейлор миссиясы» кезінде қиын жағдайға әкелді. Миссияның мақсаты, Президент Кеннедидің сөзімен айтқанда, «Нхулардың ықпалын көрінетіндей азайту, олар GVN [Оңтүстік Вьетнам үкіметі] ұнатпайтын барлық нәрсенің символы болып табылады. Біз олардың Сайгондан және, мүмкіндігінше, Вьетнамнан ұзақ демалысқа шығуын қажет деп ойлаймыз». 1963 жылдың 29 қыркүйегінде Диеммен кездескенде Макнамара «Мадам Нхудың ойсыз және өкінішті мәлімдемелеріне» шағымданды, ол АҚШ әскери кеңесшілерін «кішкентай байырғы сарбаздар сияқты әрекет етеді» деп сипаттаған. Алайда, оның бірі сабырсызданып, «үкімет оны үнсіздендіру үшін бірдеңе жасай алмай ма?» деп сұрады. Мадам Нху 7 қазан күні АҚШ-қа келді, оның келуі Біріккен Ұлттар Ұйымының Оңтүстік Вьетнамдағы буддистерді қуғынға салу фактісі бойынша тергеуді бастауымен қарсы алынды. Кеннеди оған виза беруден бас тартуға құмар болған жоқ, және оның әкімшілігі көп ұзамай сөздік шабуылға ұшырады, ал буддистерді «қалықтап жүрген хулигандар» деп атады. Оның әкесі Диемнің пікірін бөліспеді және оның пікірлерін жоққа шығару үшін елді аралап жүрді. The Oram Group, Madison Avenue PR фирмасы, Диемнің беделін АҚШ-та айына 3000 долларға жарнамалау үшін жалданып, Мадам Нхудың келуі кезінде Диеммен қарым-қатынасын тоқтатты, себебі ол Дием үкіметінің беделін Америкада соншалықты құлатқан, оны жақсартуға ештеңе істеуге болмайды және одан әрі қарым-қатынас Oram Group-қа басқа клиенттерін құрбан етуге әкеледі. Американдық журналистер Мадам Нхудың «өкінішке орай, көзге түсетіндей әдемі» екенін анықтады, өйткені Кеннеди әкімшілігінің қызметкері шағымданды, және оны ашулы нәрсе айтуға итермелеу оңай болды, ол Американы аралап жүргенде оның төңірегінде медиа циркі пайда болды. Осы аласапыран оқиғалардан кейін Мадам Нху 1963 жылдың 13 қазанында NBC телеарнасының «Пресспен кездесу» бағдарламасында өзінің және Оңтүстік Вьетнам үкіметінің әрекеттерін қорғады. «Мен сіздер, американдықтар бізді неге ұнатпайтыныңызды білмеймін. Сіздердің Америкаңыздағы халық Виетнамдағыдай коммунизмге қарсы емес пе? Америкалықтар күйеуім екеуміз туған жерімізді тастап кетуімізді айтады. Неге біз мұндай іс жасауымыз керек? Қайда барамыз? Менің елімнің халқының 70 пайызы буддистер деген сөз – толық шындық. Екі ай бұрын АҚШ-тағы елшіміз болған әкем бала кезімнен бері маған қарсы болып келді». Дием ағайындыларының қазасына байланысты Президент Кеннеди өзінің жақын досы, Әскери-теңіз күштері министрінің міндетін атқарушы Пол «Ред» Фэйге өз сезімін жеткізді. Кеннедидің пікірінше, Дием режимін Оңтүстік Вьетнамнан жоюға мүмкіндік берген жағдайлар Мадам Нхудың белсенді тұлғасына байланысты болды. Министр Президенттің сезімін еске түсіріп, ауызша тарих сұхбатында өзіне айтқан сөздерін ерікті түрде қайталады.

When acting U. S. ambassador William Trueheart warned that development aid might be withheld if the repression orchestrated by the Ngôs continued, Madame Nhu denounced it as blackmail. Nhu and Diệm, fearing a cut in aid, sent Madame Nhu to the United States on a speaking tour. She departed South Vietnam on 9 September 1963 in an expedition that brought widespread international scorn to her family's regime. She had predicted "a triumphant lecture tour". There was also speculation that she could turn up at the United Nations in New York and embarrass South Vietnam and the U. S. Bundy said in a meeting that "this was the first time the world had been faced with collective madness in a ruling family since the days of the czars" and her comments provoked much debate on how to get Diệm to silence her. In Madame Nhu's first destination, Belgrade, she said in an interview that "President Kennedy is a politician, and when he hears a loud opinion speaking in a certain way, he tries to appease it somehow", referring to the opposition to her family's rule. The issue resulted in an awkward confrontation when U. S. Defense Secretary Robert McNamara and the Chairman of the Joint Chiefs of Staff, General Maxwell Taylor, traveled to Vietnam for a fact finding mission known as the McNamara–Taylor mission about the progress of the war. One of the purposes of the mission was to achieve, in the words of President Kennedy, "a visible reduction in influence of Nhus, who are symbol to disaffected of all that they dislike in GVN [Government of (South) Vietnam]. This we think would require Nhus' departure from Saigon and preferably Vietnam at least for extended vacation." On 29 September 1963 meeting with Diệm, McNamara bemoaned "the ill advised and unfortunate declarations of Madame Nhu", who had described U. S. military advisors as "acting like little soldiers of fortune". However, one of his aides lost his composure and asked if "there were not something the government could do to shut her up." Madame Nhu arrived in the United States on 7 October, and her arrival was greeted by the United Nations' launching of an inquiry into the repression of Buddhists in South Vietnam. Kennedy had resisted the temptation to deny her an entry visa and his administration soon came under a flurry of verbal attacks. and Buddhists as "hooligans in robes". Her father did not share the same beliefs and followed her around the country rebutting her comments, The Oram Group, the Madison Avenue PR firm that had been hired to promote Diệm's image in the U. S. for $3,000 per month ended its relationship with Diệm during Madame Nhu's visit under the grounds she had so badly damaged the image of the Diệm government in America that there was nothing that could be done to improve his image and a continued association was going to cost the Oram Group other clients. American journalists had discovered Madame Nhu was "unfortunately too beautiful to ignore" as a Kennedy administration staffer complained, and that it was easy to provoke her into saying something outrageous, causing a media circus to develop around her as she traveled across America. In the wake of the tumultuous events, Madame Nhu appeared on NBC TV's Meet the Press on 13 October 1963, defending her actions and those of the South Vietnamese government. "I don't know why you Americans dislike us Is it because the world is under a spell called liberalism? Your own public, here in America, is not as anti Communistic as ours is in Vietnam. Americans talk about my husband and I leaving our native land permanently. Why should we do this? Where would we go? To say that 70 percent of my country's population is Buddhistic is absolutely true. My father, who was our ambassador to the United States until two months ago, has been against me since my childhood." Upon the assassination of the Diệm brothers, President Kennedy's feelings were expressed to close friend Paul "Red" Fay, Acting Secretary of the Navy. The circumstances which allowed the flow towards the elimination from South Vietnam of the Diệm regime, Kennedy held, were due to the active personality of Madame Nhu. The Secretary recalls the President's feelings and in an oral history interview gave volunteered paraphrase of the words addressed to him,

Вьетнамның сәнге әсері

1960 жылдардың басында Мадам Нху дәстүрлі ао дайдың өзінің нұсқасын танымал етті, ол тығыз кесімі мен төменгі мойын сызығы үшін сол кезде даулы деп есептелді. Вьетнамдық көркем өнер зерттеушісі Бой Тран Хуиньнің айтуынша, "Шет елдіктер үшін бұл жаға тропикалық ауа райына сәйкес болды, бірақ консерваторлар оны вьетнамдық әйелдерге тым ұсынысқыш деп санады".

Балалар

Нго Дин Лэ Тху 1945 жылы Хуэ қаласында дүниеге келген. 1967 жылы 12 сәуірде Францияның Лонжюмо қаласында автокөлік апатынан қайтыс болды. Нго Дин Трак (ұлы) 1949 жылы Далат қаласында дүниеге келген. Ол ауыл шаруашылығы инженері мамандығын бітіріп, итальяндық әйелге үйленді және 4 баласы бар. 2021 жылы инсульттан қайтыс болды. Нго Дин Куин (ұлы) 1952 жылы Далат қаласында дүниеге келген. Ол ESSEC (Экономикалық және коммерциялық ғылымдардың жоғары мектебі) жекеменшік мектебін бітірген, қазір Бельгияның Брюссель қаласында АҚШ компаниясының сауда өкілі болып жұмыс істейді. Нго Дин Лэ Кьен 1959 жылы Сайгон қаласында дүниеге келген. Рим университетінен докторлық дәрежесін алды. Лэ Кьен IT-құқық саласындағы заңгер болды және Рим университетінің заң факультетінің баяндамаларында қонақ лекторы ретінде шақырылды. Ол Еуропалық Каритас ұйымының иммиграция комиссары болып қызмет етті. 2012 жылдың 16 сәуірінде ол Римде жұмысқа бара жатқанда жол апатында қаза тапты.