Кіріспе

Локарно (loˈkarno, ; Ticinese: Locarno; бұрын Лугаруста) – Швейцарияның оңтүстігіндегі Локарно ауданының (оның астанасы) қаласы және муниципалитеті. Швейцария Альпісінің оңтүстік етегінде, Маджоре көлінің солтүстік жағалауында, Тессино кантонында орналасқан. Қаланың халқы шамамен 16 000 (негізгі халқы), ал Аскона және басқа муниципалитеттерді қоса алғанда, осы аттас агломерацияның халқы шамамен 56 000 адамды құрайды. Локарно қаласы Маггия өзенінің дельтасының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан; өзеннің қарсы жағында дельтаның оңтүстік-батыс бөлігінде Аскона қаласы жатыр. Локарно – Швейцариядағы халық саны бойынша 74-ші және Тичино кантонында Лугано мен Беллинзонадан кейін үшінші ірі қала. Локарноның ресми тілі – итальян тілі. Қала жыл сайын тамыз айында өтетін Локарно халықаралық кинофестивалімен және 1925 жылғы қазанда осы жерде келісілген Еуропалық аумақтық келісімдер сериясы – Локарно шарттарымен әйгілі.

Тарихи Locarno

1934 жылы қазіргі С. Жорио көшесі маңында ерте қола дәуірінен (б.з.д. 14 ғасыр шамасында) 14 ыдыс қабірден тұратын некрополь табылған. Кейбір ыдыстар тікелей жерге көмілген, ал басқалары кесілмеген тастан жасалған қораптарға салынған. Ыдыстардың ішінде күлген сүйектермен қатар, өрттен зардап шеккен қола әшекейлер – білезіктер, конусты басы мен қалың мойны бар шашқыштар, жүзіктер және пышақтар болған. Осындай ыдыстар Сан-Антонио ауданында да табылды, бұл да шағын зират болған болуы мүмкін. Керамикалық және қола бұйымдар Канеграте мәдениетіне (Милан провинциясындағы ірі некрополь атымен аталған) жатады. Дегенмен, осы елді мекеннің іздері табылған жоқ. 1935 жылы Солдунода үлкен некрополь ашылды. 200-ден астам қабір Ла Тене мәдениетінен бастап біздің заманымыздың 3 ғасырына дейінгі шамамен мың жылды қамтиды. Ла Тене дәуіріндегі көптеген қабірлік заттар (әсіресе б.з.д. 3-1 ғасырлардағы) – кельт стиліндегі фибулалар немесе брошьтар. Бұл заттар Альп тауларының солтүстігіндегі аймақтардың мәдени ықпалын көрсетеді. Алайда, керамикалық заттар Тичино мен Ломбардияға тараған Голасекка мәдениетіне тән.

Локарноның капитандары

Капитанеи – ерте орта ғасырларда пайда болған және Локарно қаласын басқарған көрнекті ақсүйек отбасылардың тобы. Бұл термин алғаш рет 1164 жылы император Фредерик I қалаға базар құқығын берген құжатта кездеседі. Бұл атақ бастапқыда патшаның тікелей вассалдарына ғана арналған. Төменгі вассалдар вальвассорлар деп аталды, бірақ ерекше жеңілдік ретінде оларға капитандық атағы берілуі мүмкін еді. Алғашқы капитанеилер, әлдебір, Сеприо графының ежелгі ломбард ақсүйек отбасы Да Безоццоның ұрпақтары болған болуы мүмкін. Бұл Италияның ломбардтық тарихи аймағы, ол оңтүстік Тичино аймағын және қазіргі Италияның Варезе және Комо провинцияларын қамтиды, Маджоре көлінің батыс жағында орналасқан және Локарнодан оңтүстікке қарай шамамен 20 километр қашықтықтағы Кастельсеприо қаласының төңірегінде шоғырланған. 1000 жыл шамасында бұл отбасыға Комо епископы Ландольфо да Каркано Локарнодағы жерді иелікке берген. Капитанеилерге жергілікті пиевеге сеніп тапсырылған шіркеу мүлкін басқару құқығы берілді, олар иммунитет және мәжбүрлеу құқықтарына ие болды, бірақ шіркеулер мен патшалық иеліктерінен басқа, ауылдық кооперативтердің (вичини) жерлеріне иелік етпеді. Оларда жоғары сот құқығы болмағандықтан, олардың саяси күші шектеулі болды. Дегенмен, олар 13- және 14-ғасырлардағы гвельфтер мен гибеллиндер арасындағы және Комо мен Милан герцогтығы арасындағы қақтығыстарда маңызды рөл атқарды. Локарнода, 16 ғасырғы Реформация кезеңінде, капитанеилердің үш ірі феодалдық отбасысының екеуі – Муральто және Орелли отбасылары қаладан шығып, Цюрихке көшіп кетті. Муральтолардың бір тармағы Бернде қоныстанды. Үшінші ірі Локарно отбасы – Магория Локарнода қалды. Капитанеилер 1798 жылға дейін Локарно саясатында орталық рөл атқарды. 1803 жылы капитанеилердің жерлері мен құқықтары Локарноның саяси муниципалитетіне біріктірілді.

Локарноның алғашқы кезеңдері

Ломбард кезеңінен бастап (569 жылдан кейін) Локарно аймағы (және, болжам бойынша, қаласы) Стаццона графтығының, кейін Ломбардия маркасының құрамына кірді. Локарно алғаш рет 807 жылы Леокарни деп аталады. Немец тілінде ол Луггарус, Лукариус, Лукарис деп белгілі болды. 16 ғасырда Гумильати ордені таратылып, Киелі Екатерина шіркеуі мен монастыры жабылды. Локарноның үшеуі де билеуші топтар шіркеу мен монастырды С. Карло ауруханасына айналдыруға келісті. Аурухана 1854 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін қаржылық қиындықтарға байланысты жабылды. 1814 жылғы Конституция Локарно, Беллинзона және Луганоны кантон астаналары ретінде алты жылдық кезектілікпен белгіледі. Локарно 1821–27, 1839–45, 1857–63 және 1875–81 жылдары кантон астанасы болды. 1838–39 жылдары белгілі бір топтардың бастамасымен үкіметтік ғимарат салынды. 1893 жылы ол жеке компанияға сатылды. Кейіннен ол Credito Ticinese кеңсесіне, ал 1917 жылдан бастап Сопраценери Электр компаниясының кеңсесіне айналды. Локарно көп рет саяси қақтығыстар ошағы болды. 1839 және 1841 жылдары үкіметке қарсы көтерілістер болды. 1855 жылы кофеханадағы кісі өлтіру радикалдардың төңкерісіне (pronunciamento) себеп болды. 1890 жылғы Тичино төңкерісі қаладағы партиялар арасындағы билік тепе-теңдігіне ешқандай өзгеріс енгізбеді. Либерал әкімі 35 жыл қатарынан (1865–80 жылдар) билік еткеннен кейін, консервативті әкім тағы 36 жыл (1880–1916 жылдар) билік етті. Әкімшілік бірлік өз ауданының астанасы болып табылады. Локарно Маджоре көлінің сол жағалауында орналасқан. Қала ескі қаладан (тарихи қоныс орталығы), көлге қарай жаңа ауданнан (Nuovo quartiere) және Солдуноға қарай жер ауданынан (quartiere Campagna) тұрады. Әкімшілік бірліктің аумағы көлден (биіктігі көрсетілмейді) қаланың үстіндегі тауларға дейін (Monti della SS Trinità, Bre, Cardada және Cimetta, ең биік нүктесі көрсетілмейді) созылады. Оған Магадино аңғарының үлкен бөлігі, сондай-ақ Тичино өзенінің оң жағы кіреді және Болле-ди-Магадинодан Монда Контонеге дейін жалғасады.

Климат

Алпидің оңтүстік етегінде орналасқан Локарно, Лугано және Грономен бірге Швейцарияның ең жылы жерлерінің бірі болып есептеледі. Сонымен қатар, бұл елдегі ең ылғалды аймандардың бірі, жыл сайын жауын-шашын мөлшері (Стальденде былтыр 545 мм жауын-шашын болғанмен салыстырғанда). Тамыз және қазан айларында жауын-шашынның ең көп мөлшері байқалады, орташа алғанда тиісінше жауын-шашын түседі. Жылдың ең құрғақ айы - ақпан, орташа жауын-шашын мөлшері 4,5 күнге дейін жетеді. Локарно жалпы алғанда ылғалды болғанымен, жылына орташа есеппен 99,3 жауын-шашын күні және 2171 сағат күн сәулесі шағылысады, бұл мүмкін болатын күн сәулесінің 56% құрайды. Көппен-Гейгер климат жіктеу жүйесі Локарноның климатын ылғалды субтропиктік (Cfa) деп сипаттайды.

Елтаңба

Қалалық гербтің сипаттамасы: көк түсті фонға күміс түсті тік тұрған арыстан.

Демография

Локарнода 2008 жылы халықтың 33,9% шетелдік азаматтарды құрады. Соңғы 10 жылда (1997–2007) халық саны 3,7% өсті. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) итальян тілінде сөйлейді (76,6%), екінші ең көп таралған тіл – неміс тілі (10,5%), үшінші орында серб-хорват тілі (3,1%) тұр. Швейцарияның мемлекеттік тілдерінің ішінде (2000 жылғы мәлімет бойынша) 1528 адам неміс, 189 адам француз, 11 153 адам итальян және 27 адам романш тілінде сөйлейді. Қалған 1664 адам басқа тілде сөйлейді. 2008 жылы халықтың жыныстық құрамы 46,5% ер адам және 53,5% әйел адам болды. Халықты 4421 швейцар еркегі (халықтың 29,1%) және 2636 (17,4%) швейцар емес еркектер құрады. Сондай-ақ, 5654 швейцар әйелі (37,2%) және 2474 (16,3%) швейцар емес әйел болды. 2000 жылы муниципалитетте 6730 жеке тұрғын үй болды, орташа есеппен әр үй шаңырағында 2,1 адам тұрды. 2000 жылы 2147 тұрғын үйдің ішінде 904 бір отбасылық үй (немесе барлығының 42,1%) болды. Екі отбасылық үйлердің саны 252 (11,7%), көп отбасылық үйлердің саны 480 (22,4%) болды. Муниципалитетте сонымен қатар 511 көп мақсатты ғимарат (тұрғын үй және коммерциялық немесе басқа да мақсаттар үшін пайдаланылатын) бар. 2008 жылы муниципалитеттегі бос үйлердің көрсеткіші 0,63% құрады. 2000 жылы муниципалитетте 8647 пәтер болды. Ең көп таралған пәтерлер – 3 бөлмелі пәтерлер, олардың саны 3068 болды. Бір бөлмелі 856 пәтер және бес және одан көп бөлмелі 877 пәтер бар. Осы пәтерлердің 6709-ы (77,6%) тұрақты түрде, 1695-і (19,6%) маусымдық түрде, ал 243-і (2,8%) бос болды.

Ұлттық маңызы бар мұра нысандары

Локарнода ұлттық маңызы бар тоғыз швейцариялық мұражай орны бар. Олардың үшеуі – шіркеулер: Сан-Франческо шіркеуі және бұрынғы монастырь, Сан-Мария Ассунта шіркеуі (жаңа шіркеу) және канондар үйі, сондай-ақ Селвадағы Сан-Мария шіркеуі және зират. Висконтео кастелло кешені (оның бір бөлігін Леонардо да Винчи жобалаған болуы мүмкін).

Негізгі көрікті жерлер

Локарно жыл бойы туристерді қызықтыратын көптеген көрікті жерлерге ие.

Астровия Локарно

Астровия Локарно – Күн жүйесінің 1:1,000,000,000 масштабты моделі. Күн Via Gioacchino Respini көшесінің соңында, Маггия өзені бойымен созылатын велосипед жолының бастапқы нүктесінде орналасқан. Модельдегі соңғы планета – Плутон, осы бастапқы нүктеден қашықта, Tegna ауылында табылады.

Мадонна дель Сассо, Кардада және Циметта

Орселинадағы Мадонна дель Сассо ғибадатханасы қаланың үстіндегі ең басты көрікті жері және қажылық сапардың мақсаты болып табылады. Ғибадатхананың негізі 1480 жылғы 14-15 тамыз түнде францискандық монах Бартоломео д'Ивреаның Болашақ Марияның көрінісін көргеніне дейін жетеді. Ішкі жағы әсем безендірілген, ал платформадан қаланың әдемі көрінісі ашылады. Локарно – Мадонна дель Сассо фуникулері Локарно қалалық орталығын Мадонна дель Сассо ғибадатханасымен және Орселинамен байланыстырады. Орселинадан Кардада тауының шаңырағына канат жолы жүреді (биктігі ), ал креслолы лифт Cimetta тауының шаңырағына (биктігі ) дейін жетеді.

Кастелло Висконтео

Ескі қаланың шетінде орналасқан Висконтео сарайы 12 ғасырда императорға адал болған капитан Ореллидің резиденциясы ретінде салынған. 1260 жылы ол гибеллиндердің қолына өтті. 1342 жылы Милан висконтілері, оның құрметіне аталған, сарайға құрлықтан да, көл жағалауынан да шабуыл жасап, оны жаулап алды. 1503 жылы ол алғаш рет Эйдгеносендердің иелігіне көшті. Бүгінде бастапқы құрылыстың бес бөлігінің біреуі ғана сақталған. Оның көп бөлігі 15 және 16 ғасырларда салынған. Бастапқы құрылыстан тек іргетасы ғана қалды.

Саясат

2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия FDP болды, ол дауыстардың 34,88%-ын алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: SP (19,72%), CVP (18,75%) және Ticino League (9,54%). Федералды сайлауда барлығы 3 303 дауыс берілді, сайлауға қатысу 40,5% құрады. 2007 жылғы Gran Consiglio сайлауында Локарнода барлығы 8 555 сайлаушы тіркелді, олардың 4 291-і немесе 50,2% дауыс берді. 90 бос бюллетень және 15 жарамсыз бюллетень тасталды, сайлауда 4 186 жарамды бюллетень қалды. Ең көп дауыс жинаған партия PLRT болды, ол 913 немесе 21,8% дауыс алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: SSI (822 немесе 19,6%), PS (790 немесе 18,9%) және PPD+GenGiova (703 немесе 16,8%). 2007 жылғы Consiglio di Stato сайлауында 66 бос бюллетень және 23 жарамсыз бюллетень тасталды, сайлауда 4 202 жарамды бюллетень қалды. Ең көп дауыс жинаған партия PS болды, ол 946 немесе 22,5% дауыс алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: PLRT (837 немесе 19,9%), SSI (768 немесе 18,3%) және PPD (714 немесе 17,0%). Жұмыс істейтін халықтың 10,5%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 44,1%-ы жеке көлікпен барады.

Дін

2000 жылғы санақ бойынша 10 179 адам немесе 69,9% рим-католик дінін ұстанады, ал 1 072 адам немесе 7,4% швейцариялық реформаттық шіркеуге жатады. Тағы 2 307 адам (немесе халықтың шамамен 15,84%) басқа шіркеуге жатады (санақта тізілмеген), ал 1 003 адам (немесе халықтың шамамен 6,89%) сұраққа жауап бермеді. 146 кәсіптік білім алушы толық уақытта, ал 293-і жартылай уақытта оқыды. Кәсіби бағдарлама үш жылға созылады және студенттерді инженерлік, медбикелік, компьютерлік ғылым, бизнес, туризм және осыған ұқсас салаларда жұмыс істеуге дайындайды. Кәсіби бағдарламада 41 студент оқыды. 2000 жылы Локарно қаласында басқа муниципалитеттерден келген 1 484 студент болды, ал 405 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерге қатысты.

Ауа

Локарно қаласына Локарно әуежайы қызмет етеді, ол азаматтық және әскери мақсаттағы әуежай.

Темір жол

Мюральтода орналасқан Локарно теміржол станциясы Швейцария Федералдық теміржолдарының Джубиаско-Локарно теміржолымен қызмет көрсетеді, ол Готтард теміржолының тармағы болып табылады. Жер астында Италияға қатынайтын, метрлік рельспен салынған Домодоссола-Локарно теміржолының терминалы орналасқан, оны Швейцарияда Тичино облыстық автобус және теміржол компаниясы басқарады.

Қылмыс

2014 жылы Швейцарияның Қылмыстық кодексінде тізілген 200-ден астам қылмыстың (қастандық, тонау, шабуылдан бастап пара алу және сайлау алаяқтығына дейін) Локарнодағы қылмыс деңгейі мың тұрғынға шаққанда 77,9 құрады, бұл ұлттық орташа деңгейден 20,6% жоғары (64,6). Осы кезеңде есірткі қылмыстарының деңгейі мың тұрғынға шаққанда 27,2 болды. Бұл көрсеткіш аудандық деңгейден 138,6%, кантондық деңгейден 209,1% және ұлттық деңгейден 174,7% артық. Иммиграция, виза және жұмыс рұқсаты заңдарын бұзу деңгейі мың тұрғынға шаққанда 2,6 құрады. Бұл көрсеткіш орташа деңгейден төмен, кантон деңгейінің 72,2% және бүкіл ел деңгейінің 53,1% ғана.

Спорт

Локарно қаласының футбол командасы – FC Locarno, қазіргі уақытта, 2018 жылғы сәтсіздіктен кейін аймақтық Екінші лигада ойнап жүр.