Кіріспе

Экономикадағы шығындар мен кірістердің теңдігі – түйісу нүктесі

Экономикада, бизнесте және әсіресе есептеуде түйісу нүктесі (BEP) – бұл жалпы шығындар мен жалпы кірістердің тең болатын, яғни "бірдей" нүкте. Қарапайым тілмен айтқанда, барлық шығындар төленгеннен кейін пайда да, зиян да болмайды. Экономикада бұл термин кеңірек мағынаға ие; егер таза зиян немесе пайда болмаса да, "түйісу нүктесіне жетсе де", мүмкіндік шығындары өтелгендігі және капитал тәуекелге сәйкес күтілетін кірісті алғандығы ескеріледі. Түйісу нүктесін талдауды Карл Бюхер және Иоганн Фридрих Шер жасаған.

Мақсаты

Брейк-пүл талдауының негізгі мақсаты – кәсіпорның пайда табуы үшін қамтамасыз етуге тиіс ең төменгі өнім көлемін анықтау. Бұл сондай-ақ маркетингтік шараның табысқа тигізер әсерінің шамамен көрсеткіші болып табылады. Кәсіпор өзінің оптималды өнім деңгейін талдау арқылы, қандай сату және кіріс көлемі брейк-пүл нүктесіне жететінін және одан асып түсетінін біле алады. Егер кәсіпор бұл деңгейге жетпесе, оның қызметін жалғастыру қиынға соғады. Брейк-пүл нүктесі – ең қарапайым, бірақ сирек қолданылатын талдау құралдарының бірі. Брейк-пүл нүктесін анықтау сату, шығындар және пайда арасындағы байланыстың динамикалық көрінісін ұсынуға көмектеседі. Мысалы, брейк-пүл сатуын нақты сатудың пайыздық көрсеткіші ретінде көрсету менеджерлерге брейк-пүлге қашан жететінін түсінуге көмектеседі (осы пайыздық көрсеткіш аптаның немесе айдың қай уақытында болуы мүмкін екенін анықтау арқылы). Брейк-пүл нүктесі – мақсатты табыс сатуының ерекше жағдайы, онда мақсатты табыс 0-ге тең (брейк-пүлге жету). Бұл қаржылық талдау үшін өте маңызды. Брейк-пүл нүктесінен кейін жасалған кез келген сату пайда болып саналады (барлық бастапқы шығындар өтелгеннен кейін). Брейк-пүл талдауы кәсіпорның маркетинг бөліміне де пайдалы деректер бере алады, себебі ол маркетологтарға сатуды арттыру үшін жіберуге болатын қаржылық мақсаттарды ұсынады. Брейк-пүл талдауы кәсіпорға оң нәтижеге қол жеткізу үшін қайда қайта құрылымдау немесе шығындарды қысқарту керектігін анықтауға көмектеседі. Бұл кәсіпорның тиімділігін арттырып, жоғарырақ табысқа жетуіне мүмкіндік береді. Көп жағдайда, егер кәсіпкерлік жоба нарыққа еніп, дамуды бастағысы келсе, оларға әлеуетті инвесторларға кәсіпорның өміршеңдікке ие екенін және оның қандай кезеңдерде табысты болатынын көрсету үшін брейк-пүл талдауын жасау ұсынылады.

Табыс деңгейін талдау

Формулаға әртүрлі бағаларды енгізу арқылы сіз әр мүмкін баға үшін түсімді нүктелердің санын аласыз. Егер фирма өнімнің сату бағасын $2-ден $2.30-ға өзгертсе, онда бұрынғы 715 бірлік орнына, тек 1000/(2.3 – 0.6) = 589 бірлікті сату керек болады. Нәтижелерді түсінікті ету үшін оларды график түрінде көрсетуге болады. Мұны істеу үшін, әрбір мүмкін өндіріс деңгейімен байланысты жалпы шығындарды көрсететін жалпы шығындар қисығын (ТК, диаграммада), өндіріс деңгейіне қарамастан өзгермейтін шығындарды көрсететін тұрақты шығындар қисығын (ФК) және соңында, белгіленген бағаға қарай әрбір өндіріс деңгейінде алынатын жалпы кірісті көрсететін әртүрлі жалпы кіріс сызықтарын (R1, R2 және R3) салыңыз. Түсімді нүктелер (A, B, C) – жалпы шығындар қисығы (ТК) мен жалпы кіріс қисығының (R1, R2 немесе R3) қиылысқан жерлері. Әр сату бағасы үшін түсімді нүктедегі көлемді көлденең осьтен, ал түсімді нүктедегі бағаны тік осьтен оқуға болады. Жалпы шығындар, жалпы кіріс және тұрақты шығындар қисықтарын қарапайым формулалармен құрастыруға болады. Мысалы, жалпы кіріс қисығы – әрбір өндіріс көлемі үшін сату бағасы мен көлемнің көбейтіндісі. Бұл формулаларда қолданылатын деректер бухгалтерлік есептерден немесе регрессиялық талдау сияқты әртүрлі бағалау әдістерінен алынады.

Шектеулер

Нөлдік нүкте талдауы тек ұсыныс жағынан (яғни, тек шығындардан) тұрады, себебі ол сізге осы әртүрлі бағаларда өнімнің қанша сатылатыны туралы ешқандай ақпарат бермейді. Ол тұрақты шығындардың (ТШ) өзгермейтінін қабылдайды. Бұл қысқа мерзімде дұрыс болғанымен, өндіріс көлемінің ұлғаюы тұрақты шығындардың артуына алып келуі мүмкін. Ол орташа айнымалы шығындардың өнім бірлігіне шаққандағы, кем дегенде, сатылымның күтілетін көлемі шегінде тұрақты екенін болжайды (яғни, сызықтық). Ол өндірілген тауарлардың саны сатылған тауарлардың санына тең деп есептейді (яғни, кезең басындағы және кезең сотындағы қордағы тауарлар саны өзгермейді). Көп өнімді компанияларда әрбір өнімнің сатылған және өндірілген мөлшерінің арақатынасы тұрақты деп есептеледі (яғни, сату құрамы тұрақты).