Джамбаттіста Жиральди: Итальяндық жазушы және ақын өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Италиялық романист және ақын

Джованни Баттиста Жиральди (1504 жылдың қарашасы – 1573 жылдың 30 желтоқсаны) – итальяндық романист және ақын. Ол өзінің атына «Синтио» деген лақап атын қосып, көбінесе осы атпен танылады (бұл ат «Синтиус», «Синтио» немесе итальян тілінде «Синцио» деп те жазылады).

Өмірбаян

Синтио Феррара қаласында, сол кездегі Феррара герцогтығының астанасында дүниеге келді және Феррара университетінде білім алды. 1525 жылы ол онда табиғат философиясының профессоры болды. Он екі жыл өткен соң, ол Селио Калкагниниден әдемі әдебиет кафедрасын мұрагерлік етті. 1542 және 1560 жылдар аралығында ол жеке хатшы болып жұмыс істеді, алдымен Эрколь II-нің, кейін Альфонсо II д’Эсте-нің; бірақ әдеби дауға байланысты меценатының құрметінен айырылып, Мондовиге көшіп кетті, онда 1568 жылға дейін әдебиет мұғалімі болып қызмет етті. Кейіннен Милан сенатының шақыруымен 1573 жылға дейін Павиядағы риторика кафедрасын басқарды, содан кейін денсаулығын жақсарту үшін Феррараға оралды, ол жерде қайтыс болды. «Эрколь» (1557) атты эпопеядан басқа, Синтио жиырма алты кантодан тұратын тоғыз трагедия жазды, олардың ең танымалдарының бірі – 1541 жылы қойылған «Орбеке». Көптеген сыншылардың пікірінше, пьесаның қатыгездігі мен стилі шынайы және құштар поэзияның эпизодтарымен толыққандықтан, өте жақсы. Оның әдеби еңбектеріне католик реформациясының идеологиялық әсері тиді. Театрлық шығармаларында қазіргі Еуропа театрының кейбір ерекшеліктері көрінеді, мысалы, елизаветалық театр мен барокко стилі, психологиялық зорлық-зомбылық пен қорқыныш функциясы және драмалық әрекеттің нақты уақытта құрылуы сияқты тәжірибелерге орын берді. Синтионың прозалық шығармаларының ішінде «Геккатоммити» немесе «Гли Экатоммити» бар, бұл Боккаччо стиліндегі, бірақ Синтионың замандасы Маттео Банделлоның романдарына жақын әңгімелер жинағы. Олардың жоғары моральдық стандартты ұсынатыны туралы айтуға болады. 1565 жылы Мондовиде жарық көрген бұл жинақ Италияда көп рет қайта басылды, ал француз тіліндегі аудармасы 1583 жылы, испан тіліндегісі 20 әңгімемен бірге 1590 жылы жарық көрді. Олар ағылшын әдебиетін зерттеушілер үшін қызығушылық тудырады, себебі «Шарасыздық пен шара» және «Отелло» пьесаларының сюжеттерін ұсынады. Соңғысы «Геккатоммитиде» кездеседі және Шекспирдің оны итальян тіліндегі түпнұсқасынан оқығаны сөзсіз; ал алғашқысының шығу тегі Джордж Уэтстоунның «Промос және Кассандра» (1578) шығармасына, Синтионың әңгімесінің бейімделуіне және оның «Гептамерон» (1582) кітабындағы тікелей ағылшын тіліне аудармасына саяды. «Отелло» және «Ун Капитано Моро» оқиғасы «Мың бір түннің» ертеректегі «Үш алманың оқиғасынан» да ұқсас екендігі айтылады. Сонымен қатар, Бомонт пен Флетчердің «Ел әдет-ғұрыптары» сюжеті де Синтиоға жатқызылады.

Cinthio was born in Ferrara, then the capital of the Duchy of Ferrara, and educated at the University of Ferrara. In 1525, he became a professor of natural philosophy there. Twelve years later, he succeeded Celio Calcagnini in the chair of belles lettres. Between 1542 and 1560 he was a private secretary, first to Ercole II and afterwards to Alfonso II d'Este; but having, in connection with a literary quarrel, lost the favour of his patron, he moved to Mondovì, where he remained as a teacher of literature until 1568. Subsequently, on the invitation of the senate of Milan, he occupied the chair of rhetoric at Pavia until 1573, when, in search of health, he returned to Ferrara, where he later died. Besides an epic entitled Ercole (1557), in twenty six cantos, Cinthio wrote nine tragedies, the best known of which, Orbecche, was produced in 1541. The bloodthirsty nature of the play, and its style, are, in the opinion of many of its critics, almost redeemed by occasional bursts of genuine and impassioned poetry. His literary work was ideologically influenced by the Catholic Reformation. In the theatrical works there appears a vein of experimentation that anticipates some typical elements of taste of the modern European theatre, for example the Elizabethan theatre and baroque styles, where psychological violence and horror are used in function and dramatic action structured in real time. Among the prose works of Cinthio is the Hecatommithi or Gli Ecatommiti, a collection of tales told somewhat after the manner of Boccaccio, but still more closely resembling the novels of Cinthio's contemporary, Matteo Bandello. Something may be said in favour of their professed claim to represent a higher standard of morality. Originally published at Mondovì in 1565, they were frequently reprinted in Italy, while a French translation appeared in 1583 and one in Spanish, with 20 of the stories, in 1590. They have a peculiar interest to students of English literature, for providing the plots of Measure for Measure and Othello. That of the latter, which is to be found in the Hecatommithi, was almost certainly read by Shakespeare in the original Italian; while that of the former is probably to be traced to George Whetstone's Promos and Cassandra (1578), an adaptation of Cinthio's story, and to his Heptamerone (1582), which contains a direct English translation. It has also been noted that the story of Othello and Un Capitano Moro resemble the earlier tale of The Tale of the Three Apples, a story from One Thousand and One Nights. To Cinthio also must be attributed the plot of Beaumont and Fletcher's Custom of the Country.