Кіріспе
Мерсисайдтағы қала, Англия. Мерсисайдтағы қала. Тарихи тұрғыдан Ланкаширдің бір бөлігі болған Бутл, Ирланд теңізіне жақын орналасқандығы және оңтүстіктегі Ливерпульдің өнеркәсіптік қаласына жақындығының арқасында 1800 жылдары қарқынды дамыды. Алдымен ол бай саудагерлер үшін жатақхана ретінде пайда болды, содан кейін теміржол келгеннен және доктар мен кеме қатынасы саласы кеңейгеннен кейін, өзінің сауда және өнеркәсіп орталығына айналды. Халықтың одан әрі өсуіне ирландтықтардың көші-қоны үлкен үлес қосты. Қала Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде портқа және басқа да өнеркәсіптік нысандарға жасалған әуе шабуылдарынан ауыр зардап шекті. 1950 және 1960 жылдардағы соғыстан кейінгі экономикалық өркендеу, Ливерпуль доктарының халықаралық маңызының төмендеуі, индустрияландыру деңгейінің өзгеруі, қазіргі заманғы қала маңындағы елді мекендердің дамуы және Мерсисайдтың ішкі аймақтарына өнеркәсіптің кеңеюі салдарынан төмендеуге ұшырады. 1980 жылдары жұмыссыздық пен халық санының азаюы күрт өсті. Жергілікті экономиканы жаңартуға бағытталған ірі масштабты жобалар қолға алынды.
the town in Merseyside
Historically part of Lancashire, Bootle's proximity to the Irish Sea and the industrial city of Liverpool to the south saw it grow rapidly in the 1800s, first as a dormitory town for wealthy merchants, and then as a centre of commerce and industry in its own right following the arrival of the railway and the expansion of the docks and shipping industries. The subsequent population increase was fuelled heavily by Irish migration. The town was heavily damaged in World War II with air raids against the port and other industrial targets. Post war economic success in the 1950s and 1960s gave way to a downturn, precipitated by a reduction in the significance of Liverpool Docks internationally, and changing levels of industrialisation, coupled with the development of modern suburbs and the expansion of industries into the Merseyside hinterlands. By the 1980s, there had been a sharp spike in unemployment and population decline. Large scale renewal projects have begun to help regenerate the local economy.
Топонимика
Этимологиялық тұрғыдан алғанда, Бутл англосаксон тіліндегі "Болд" немесе "Ботл" сөзінен туындаған, бұл сөз "мекенжай" немесе "тұрғын үй" мағынасын білдіреді. 1086 жылы "Domesday Book" кітабында "Болтелай" деп тіркелген. 1212 жылы жазу "Ботл" түрінде кездеседі. 14 ғасырда "Ботулл", "Ботулл" және "Ботелл" жазулары қолданылған. 18 ғасырда Бутл Линакрмен бірге аталған.
Курорт
Бұтл бастапқыда өзен сағасының құм төбелерінің жанында салынған шағын кент болған. 19-шы ғасырдың басында ол Ливерпульден келген бай адамдарды тартатын, суға шомылуға арналған курорт ретінде дамуын бастады. Ливерпульге жұмысқа бату үшін ыңғайлы болған үлкен виллалардың кейбіреуі жергілікті тұрғындар "Бутл-Виллидж" деп атап кеткен аймақта, Марш-Лейн төңірегінде орналасқан.
Даму
Ливерпуль, Кросби және Саутпорт темір жолы 1840 жылдары салынды және Бутл қаласы қарқынды дамыды. 19 ғасырдың соңына қарай, порттар өзен бойындағы барлық жағалауға, солтүстікке қарай Сифорт-Сэндске дейін салынды. Қала ауыр индустрияланды. Ливерпульге қосылып кетуден қорқып, Бутл 1868 жылы Муниципалдық корпорациялар туралы 1835 жылғы заңға сәйкес муниципалдық борон ретінде құрылды, ал 1889 жылы 1888 жылғы Жергілікті басқару туралы заң бойынша округтік борон мәртебесіне ие болды, соның нәтижесінде Ланкашир әкімшілік округінен тәуелсіз болды. Осы кезеңде қала ресми түрде Bootle cum Linacre деп те аталатын. Орелл 1905 жылы боронға қосылды. Бутлде бұрын портовый жұмысшылар тұрған, Виктория дәуірінде салынған қабатты үйлердің көп бөлігі әлі де сақталған. Бұл үйлер ерекше қызыл басылған кірпіштен салынған. Бутл қалалық әкімдігі және басқа да муниципалдық ғимараттар 19 ғасырдың соңғы тоқсанында салынды. Бұл кезеңде қала халқының саны көбейді, бұл үлкен дәрежеде ирланд иммиграциясының және порттағы жұмысқа деген тартымдылықтың арқасында болды. Қалалық әкімдіктің сәні мен "Бутл ауылы" аймағының әдеміленуіне қажетті байлық осы порттар арқылы түсті. Білікті жұмысшылар қаланың шығысындағы қабатты үйлерде тұрды, ал уақытша портовый жұмысшылар порт жанындағы ықшам жатақханаларда тұрды. Атап айтқанда, Рали, Дундас және Лайонс көшелері туралы әңгімелер үлкен алаңдаушылық тудырды. "Шәй құмырасынан жасалған кісі өлтіру" оқиғасы болған Лайонс көшесі Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Бересфорд көшесі деп аталды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Кемежайлар Бутл қаласын Екінші дүниежүзілік соғыстың Ливерпульдегі бомбалау кезінде нацистік Германияның Люфтваффе бомбалаушыларының нысанасына айналдырды, қаладағы үйлердің шамамен 90 пайызы зақымдалды. Ливерпуль қаласына тікелей іргелес орналасқан және көптеген кемежайларға ие болған Бутл, Ұлыбританиядағы ең көп бомбаланған аудан атанды, қалада жаудың шабуылынан 458 азамат қаза тапты. Бутл Атлантика шайқасында маңызды рөл атқарды. Корольдік теңіз күштерінің капитаны, әйгілі U-көшпелерді аулаушы Фредерик Джон Уокер Бутл қалалық әкімшілігінің қабылдау бөлмесінде демалыс алған, ал оның HMS Stork және HMS Starling кемелері Глэдстон догынан Бутлден шықты. Уокерге қатысты естеліктер, соның ішінде HMS Starling кемесінің қоңырауы, 1964 жылғы 21 қазанда Плимут қаласының бас қолбасшысы адмирал сэр Найджел Хендерсон Бутл округі кеңесіне тапсырды. Бұл естеліктерді Бутл қалалық ғимаратында көруге болады.
Соғыстан кейінгі
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала орталығынан ішкі аймаққа ірі тұрғын үйлер салынды, соның ішінде Нетертон ауданы жаңа қала принциптері бойынша салынған. 1950 жылдары Ливерпульдің жоғары темір жолы мен Ливерпуль трамвай компаниясының жабылуы Бутлдің Ливерпульмен байланысын әлсіретті. Бутл соғыстан кейінгі дамуға қатысты. Қала орталығы қайта жаңартылды және 1968 жылы "Bootle New Strand" сауда орталығы ашылды. Осымен қатар, қала орталығында жаңа кеңселер салынды. 1970 жылдардың басында көршілес Сифорт Сэндс жаңадан дамыған кезде қала жағажайға қолжетімділігін жоғалтты, бірақ Сифорт контейнер порты аймаққа жаңа жұмыс орындарын әкелді. Жергілікті билік және басқа да "әлеуметтік" тұрғын үй иелері жаңа тұрғын үйлер салынып, ескі үйлер жөнделіп, жаңартылып отырғанын қадағалады. Бутл кең ауқымды тұрғын үйді бұзу жолына бармады, көптеген жергілікті қауымдастықтар сақталды. 1968 жылы қала өзінің жүз жылдығын тойлады және азаматтық мақтаныш сезімі күшті болды.
Құлдырау
1960 және 1970 жылдары кемежайлардың маңызы азайды, соның салдарынан Бутл қаласы жоғары жұмыссыздыққа және халық санының азаюына ұшырады. Үлкен кеңсе ғимараттарының салынуы, олардың ішінде мемлекеттік департаменттер мен Ұлттық Жиробанк орналасқан, жұмыс орындарын қамтамасыз етті, бірақ бұл жұмыстарды көбінесе Бутл/Ливерпуль аймағынан тыс жерлерден келген орта тап өкілдері иеленді. 1970 жылдардың басында Бутл жергілікті басқарудың қайта ұйымдастырылуы нәтижесінде Сефтонның жаңа әкімшілік құрамына қосылды.
Қайта жаңғыру
Asda 2008 жылы Strand Road көшесінде жаңа экологиялық таза супермаркет салып, Bootle қаласына ауыр инвестиция жасады. 2010 жылдардағы жаңарту және қайта құру жобалары аясында HSE ғимараттары мен жаңа Стенли жолы салынды. Сефтон кеңесі шілде айында Бутл қала орталығын жаңғырту схемасын қолдау үшін Үкіметтің «Деңгейлеу қорына» 20 миллион фунт стерлингтік өтініш берді. Қордың нәтижесі 2023 жылы жариялануы күтілуде.
Жұмыссыздық
Мерсисайдтегі 1980 жылдардан бері экономикалық жағдайдың жақсаруының арқасында Бутл Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейі бойынша ең нашар аймақтардың оныншы орнында тұр, ал аймақтың қалған бөліктерінде жұмыссыздық көрсеткіші одан да төмен. Бұл 1970 және 1980 жылдармен салыстырғанда күрт контрастқа шығады, онда Мерсисайд аймақтары Ұлыбританияның ең аз экономикалық белсенді аймақтары тізімін басып тұрды. 2009 жылы, дағдарыс ең қатты болған кезде, жұмыссыздық 12% құрады. 2022 жылы ол ұлттық орташа деңгейге жақын 4%-дан төменге дейін төмендеді.
География және әкімшілік
Бутл доктары Мерси доктарының бір бөлігі ретінде салынды және қазір Ливерпуль порты ретінде жарнамаланады, Ливерпуль және Уиррал доктары Мерси өзенінің екі жағасында орналасқан. Бутл доктары солтүстік жағында, яғни Ирландия теңізіне құятын жерге жақын жерде орналасқан. Бутл, Саутпортпен бірге, Сефтон қалалық округінің екі маңызды әкімшілік орталығының бірі болып табылады. Бутлдың көршілес аудандарының арасында оңтүстікке қарай Киркдейл, шығысқа қарай Уолтон, ал солтүстікке қарай Сифорт, Литерленд және Нетертон жатыр. Батысынан Мерси өзені шектеседі. Орталықта ірі кеңсе ғимараттары мен Лидс және Ливерпуль каналы орналасқан. Бутлдың ескі қалалық орталығында қалалық әкімшілік және қалалық моншалар сияқты үлкен Виктория дәуіріндегі ғимараттар бар. Солтүстігінде 1993 жылы екі жасар Джеймс Булгерді ұрлап өлтірген оқиғадан кейін танымал болған Нью-Странд сауда орталығы орналасқан.
Футбол
Бутлде бір футбол командасы бар, ол «Бутл Ф.К.» деп аталады және қазір Солтүстік Премьер Лигасының Бірінші Батыс дивизионында ойнайды. Олар 1879 жылы құрылған түпнұсқа «Бутл Ф.К.» командасының қайта құрылған нұсқасы.
Білім
Қалада Балиол жолында орналасқан Хью Бэйрд жоғары білім колледжі бар. Колледж 7000-нан астам студентке 300-ден астам курстарды ұсынады, курстардың деңгейі бастапқы деңгейден 3-ші деңгейге дейін, A деңгейлері, оқушылық және университет деңгейіндегі курстар мен бакалавр дәрежелерін қамтиды. 2014 жылдың қаңтар айында Стэнли жолында орналасқан, көп миллиондық фунт тұратын L20 ғимараты ашылды. Бұл ғимаратта университет деңгейіндегі курстарды оқитын студенттер үшін ашық оқу алаңдарымен жабдықталған арнайы университет орталығы орналасқан.
Көлік
Ливерпульден Саутпортқа жиі электр пойыздары қатынайтын екі теміржол станциясы бар. Олар – Виктория дәуіріндегі әкімшілік орталыққа жақын орналасқан Ориел жолы және сауда орталығына қызмет көрсететін Нью-Странд. Үшінші теміржол станциясы Бутл (Олд Роан) шекарасында орналасқан және Ливерпуль – Ормскирк бағытының бөлігі болып табылады. Тауарлық желі, Бутл тармағы, әлі де пайдаланылуда, бірақ бұрын ол Бутл Баллиол жолы теміржол станциясында тоқтаған, Клубмур, Тьюбрук және Чайлдволл сияқты аймақтарға жолаушылар тасыған желі болған. Ол 1960 жылдары жабылды. Канада док тармағы деп аталатын екінші бағыт, Солтүстік Мерси тармағы да әлі ашылуы мүмкін. Автобус станциясы Нью-Странд сауда орталығының астында орналасқан және Ливерпуль қаласының орталығына, Пенни Лейнге, Аллертонға, Тьюбрукке және Кросбиге қатынайтын автобустарды ұсынады. Бұрын Бутл доктері Белфаст пен Дублинге жолаушылар кемелерін қабылдаған, бірақ қазір тек жүк тасымалы үшін қолданылады және Ливерпуль портынан кем маңыздырақ.
Ыңғайлылықтар
Қаланың Солтүстік парк аймағында орналасқан демалыс орталығы бар, онда заманауи жаттығу залы, жүзу бассейні және әртүрлі жабық спорт залдары бар. Bootle New Strand сауда орталығында көптеген таныс дүкендермен қатар, шағын жергілікті кәсіпорындар да орналасқан. Демалыс үшін түрлі пабтар, снукер клубтары және түнгі барлар ұсынылады. Сондай-ақ, бірнеше мейрамхана да бар.
Саясат
Бастапқыда консерваторлардың орыны болған Бутл, болашақ тори премьер-министрі Бонар Лоу сияқты алғашқы депутаттарды сайлады. 1920 жылдардың басында орын қысқа мерзімге либералдыққа көшті. Еңбек партиясы бұл орынды алғаш рет 1929 жылы жергілікті шаштараз Джон Кинли арқылы иеленді, бірақ 1931 жылы жоғалтты. Кинли 1945 жылы оны қайтадан жеңіп алса да, Саймон Махонның ұзақ қызмет мерзіміне дейін ол Еңбек партиясы үшін сенімді орын болмады. Қазір ол саяси тұрғыдан бұзылмайтын, ал 1997 жылдан бері Бутл сайлау округі Ұлыбританиядағы Еңбек партиясының ең сенімді орындарының бірі болып табылады. Бұл аймақты парламентте Джо Бентон 2015 жылы қызметтен кеткенге дейін өкілдік етті. Қазіргі депутат – Питер Дауд. Сефтон кеңесіне сайлауда Бутл қаласы Нетертон және Орелл сайлау округтері арасында бөлінеді, олардың үш өкілі – Сьюзан Эллен Брэдшоу, Иан Ральф Махер және Том Спринг – барлығы Еңбек партиясының мүшелері. Сонымен қатар, Дерби округіндегі үш өкіл – Бренда О'Брайен, Дэвид Робинсон және Энн Томпсон – барлығы Еңбек партиясының мүшелері, ал Линакре округіндегі үш өкіл – Джон Фейркло, Кристин Махер және Дэниел Макки – барлығы Еңбек партиясының мүшелері. Жалпы, Бутл аймағын өкілдік ететін тоғыз кеңесші бар, олардың барлығы Еңбек партиясының мүшелері. Жалпы алғанда, Бутлдегі және оның айналасындағы Сефтон кеңесінің сайлау округтері мен парламенттік сайлау округінің өзі Еңбек партиясы үшін өте сенімді орындар болып табылады, кейде басқа партиялар қарсылық танытпайды.