Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаһандық қор нарығының құлдырауы
Қара дүйсенбілер тізімі
Global stock market crash
a list of Black Mondays
Қара дүйсенбі (кейбір аймақтарда уақыт белдеуінің айырмашылығына байланысты Қара сейсенбі деп те аталады) – 1987 жылғы 19 қазанда болған жаһандық, ауыр және көбінесе күтпеген қор нарығының құлдырауы. Әлемдік шығын 1,71 триллион АҚШ долларына бағаланды. Құлдыраудың ауырлығы ұзақ экономикалық тұрақсыздыққа немесе тіпті Ұлы депрессияның қайталануына қаулы тудырды. Акция бағасының алғашқы құлдырауына себеп болуы мүмкін жағдайлар: акциялардың бағасы тым жоғары бағаланғаны және түзетуге ұшырайды деген алаңдаушылық, АҚШ-тың тұрақты сауда және бюджет тапшылығы, сондай-ақ пайыздық ставканың өсуі. Қара дүйсенбіге тағы бір себеп – доллардың құнсыздануы және үкіметтің оны тоқтату әрекеттеріне сенімсіздік. 1987 жылдың ақпанында жетекші өнеркәсіптік елдер Лувр келісіміне қол қойды, бұл валюталық саясатты үйлестіру арқылы халықаралық ақша нарықтарын тұрақтандыруға көмектеседі деп үміттенді, бірақ келісімнің тиімділігіне күмән тудырып, сенімсіздік дағдарысын тудырды. Құлдырау портфельді сақтандыру арқылы (қор нарығының әртүрлі жағдайларында индекстік фьючерстерді сатып алу немесе сату үшін компьютерлік модельдерді пайдалану) немесе қорқыныштың өзін-өзі күшейтуі арқылы жеделдеген болуы мүмкін. Қор нарығының құлдырауының нақты экономикаға таралу деңгейі әр елдің жауап ретінде жүргізген ақша-кредит саясатына тікелей байланысты болды. АҚШ, Батыс Германия және Жапонияның орталық банктері қаржы институттарының қарыздық міндеттемелерін орындауын қамтамасыз ету үшін нарыққа ликвидтілік ұсынды, нәтижесінде нақты экономикаға тигізген әсері салыстырмалы түрде шектеулі және қысқамерзімді болды. Алайда, Жаңа Зеландияның Резервтік банкі ақша-кредит саясатын жеңілдетуден бас тартуы оның қаржы нарығы мен нақты экономикасына айтарлықтай теріс және ұзақ мерзімді салдарлар әкелді.
Black Monday (also known as Black Tuesday in some parts of the world due to time zone differences) was the global, severe and largely unexpected stock market crash on Monday, October 19, 1987. Worldwide losses were estimated at US$1.71 trillion. The severity of the crash sparked fears of extended economic instability or even a reprise of the Great Depression. Possible explanations for the initial fall in stock prices include a nervous fear that stocks were significantly overvalued and were certain to undergo a correction, persistent US trade and budget deficits, and rising interest rates. Another explanation for Black Monday comes from the decline of the dollar, followed by a lack of faith in governmental attempts to stop that decline. In February 1987, leading industrial countries had signed the Louvre Accord, hoping that monetary policy coordination would stabilize international money markets, but doubts about the viability of the accord created a crisis of confidence. The fall may have been accelerated by portfolio insurance hedging (using computer based models to buy or sell index futures in various stock market conditions) or a self reinforcing contagion of fear. The degree to which the stock market crashes spread to the wider (or "real") economy was directly related to the monetary policy each nation pursued in response. The central banks of the United States, West Germany, and Japan provided market liquidity to prevent debt defaults among financial institutions, and the impact on the real economy was relatively limited and short lived. However, refusal to loosen monetary policy by the Reserve Bank of New Zealand had sharply negative and relatively long term consequences for both its financial markets and real economy.
Өмірбаян
Бес жылдық өркендеген нарық кезінде Доу Джонс индустриялық индексі (DJIA) 1982 жылдың тамызында 776-дан 1987 жылдың тамызында 2722-ге дейін өсті. Осы кезеңде әлемдік нарық индекстерін де осындай өсу тренді итермеледі, нәтижесінде он тоғыз ірі индекс орташа есеппен 296 пайызға өсті. 1987 жылдың 14 қазанында, сәрсенбі күні таңертең АҚШ Өкілдер палатасының Жолдар мен құралдар комитеті бірігулерді және қарыздық сатып алуларды қаржыландырумен байланысты салық жеңілдіктерін азайту туралы заң жобасын енгізді. АҚШ Сауда министрлігі 14 қазанда жариялаған күтпеген жоғары сауда дефициті көрсеткіштері АҚШ долларының құнына теріс әсер етті, сонымен қатар пайыздық ставкаларды өсіріп, акция бағаларын төмендетті. Күннің аясында DJIA 95,46 пунктке (3,81 пайыз) төмендеп, 2412,70-ке жетті, ал ертеңі күні тағы 57,61 пунктке (2,39 пайыз) төмендеді, бұл 25 тамыздағы рекордтық ең жоғары көрсеткіштен 12 пайызға астам төмендеді. 16 қазанда DJIA индексі 108,35 пунктке (4,6 пайыз) құлдырады. 14-ші күнгі төмендеу – кейіннен «Қара дүйсенбіге» ұшыраған елдер арасындағы ең алғашқы маңызды құлдырау болды. Нарық демалыс күндері жабық болғанымен, сату қысымы сақталды. Портфельді сақтандырушылардың компьютерлік модельдері үлкен көлемде сатуды жалғастырды. Сонымен қатар, кейбір ірі өзара инвестициялық қорлардың клиенттеріне демалыс күндері нарық жабылу бағасымен акцияларын оңай сатуға мүмкіндік беретін процедуралары болды. Бұл сатуға берілген өтініштердің сомасы фирмалардың қолма-қол ақша резервтерінен әлдеқайда көп болды, сондықтан олар келесі дүйсенбіде нарық ашылғанда акцияларды көптеп сатуға мәжбүр болды. Ақырында, кейбір трейдерлер бұл қысымды болжап, дүйсенбі күні күтілетін құлдыраудан бұрын ертерек және агрессивті сату арқылы нарықтан озып кетуге тырысты.
During a strong five year bull market, the Dow Jones Industrial Average (DJIA) rose from 776 in August 1982 to a peak of 2,722 in August 1987. The same bullish trend propelled market indices around the world over this period, as the nineteen largest enjoyed an average rise of 296 percent. On the morning of Wednesday, October 14, 1987, the United States House Committee on Ways and Means introduced a bill to reduce the tax benefits associated with financing mergers and leveraged buyouts. Unexpectedly high trade deficit figures announced on October 14 by the United States Department of Commerce had a further negative impact on the value of the US dollar while pushing interest rates upward and stock prices downward. As the day continued, the DJIA dropped 95.46 points (3.81 percent) to 2,412.70, and it fell another 57.61 points (2.39 percent) the next day, down over 12 percent from the August 25 all time high. On Friday, October 16, the DJIA fell 108.35 points (4.6 percent). The drop on the 14th was the earliest significant decline among all countries that would later be affected by Black Monday. Though the markets were closed for the weekend, significant selling pressure still existed. The computer models of portfolio insurers continued to dictate very large sales. Moreover, some large mutual fund groups had procedures that enabled customers to easily redeem their shares during the weekend at the same prices that existed at the close of market on Friday. The amount of these redemption requests was far greater than the firms' cash reserves, requiring them to make large sales of shares as soon as the market opened on the following Monday. Finally, some traders anticipated these pressures and tried to get ahead of the market by selling early and aggressively on Monday, before the anticipated price drop.
Апат
1987 жылдың 19 қазанында Нью-Йорк қор биржасы (NYSE) ашылғанға дейін сатуға күшті қысым жиналған еді. Базар ашылған кезде сату және сатып алу тапсырыстары арасында үлкен арақашықтық пайда болды, бұл бағаларға төмен бағытты қысым жасады. Сол кездегі ережелерге сәйкес, егер тапсырыстардың арақашықтығы белгіленген нарық жасаушының (немесе "маманның") оларды тиісінше орындау мүмкіндігінен асып кетсе, акция саудасын кейінге жылдыруға немесе тоқтатуға рұқсат берілді. 19 қазандағы арақашықтық соншалықты үлкен болды, S&P 500 индексіндегі 95 акция, сондай-ақ DJIA-ның 30 акциясының 11-і кешіктіріліп ашылды. Бірақ, фьючерстік нарық барлық бағытта уақытында ашылып, көптеп сатылым жасалды. Осы дүйсенбіде DJIA 508 пунктке (22,6 пайыз) төмендеді, сонымен қатар фьючерстік биржалар мен опциондық нарықтарда да құлдырау болды; бұл DJIA тарихындағы ең үлкен бір күндік пайыздық құлдырау еді. Көптеп сату жасау күн бойына бағаның күрт төмендеуіне алып келді, әсіресе сауда-саттықтың соңғы 90 минутында. Сату тапсырыстарымен толы NYSE-дегі көптеген акциялар сауда тоқтатылып, кешіктірілді. NYSE-де тіркелген 2257 акцияның 195-і сол күні сауда-саттықтан тоқтатылды. Сауда-саттық көлемі соншалықты үлкен болды, компьютерлік және байланыс жүйелері жүктеліп, бір сағаттан астам уақытқа тапсырыстар орындалмай қалды. Ірі қаражат аударымдары кешіктірілді, ал Fedwire және NYSE SuperDot жүйелері ұзақ мерзімге тоқтатылды, бұл саудагерлердің жағдасын одан әрі ушықтырды.
Before the New York Stock Exchange (NYSE) opened on October 19, 1987, there was pent up pressure to sell. When the market opened, a large imbalance arose between the volume of sell and buy orders, placing downward pressure on prices. Regulations at the time allowed designated market makers (or "specialists") to delay or suspend trading in a stock if the order imbalance exceeded the specialist's ability to fulfill in an orderly manner. The imbalance on October 19 was so large that 95 stocks on the S&P 500 Index (S&P) opened late, as also did 11 of the 30 DJIA stocks. Importantly, however, the futures market opened on time across the board, with heavy selling. On that Monday, the DJIA fell 508 points (22.6 percent), accompanied by crashes in the futures exchanges and options markets; the largest one day percentage drop in the history of the DJIA. Significant selling created steep price declines throughout the day, particularly during the last 90 minutes of trading. Deluged with sell orders, many stocks on the NYSE faced trading halts and delays. Of the 2,257 NYSE listed stocks, there were 195 trading delays and halts that day. Total trading volume was so large that the computer and communications systems were overwhelmed, leaving orders unfilled for an hour or more. Large funds transfers were delayed and the Fedwire and NYSE SuperDot systems shut down for extended periods further compounding traders' confusion.
Маржалық шақырулар және өтімділік
Фредерик Мишкин ең үлкен экономикалық қауіп – құлау күні болған оқиғалар емес, егер бағалы қағаздар индустриясындағы ұзақ мерзімді өтімділік дағдарысы брокерлік үйлер мен мамандардың төлем қабілеттілігі мен тұрақтылығына қауіп төндірсе, "бағалы қағаздар фирмаларының таралып құлауы" мүмкіндігі екенін айтты. Бұл мүмкіндік құлаудан кейінгі күні көрінді. Бастапқыда осы институттардың банкротқа ұшырауының нақты тәуекелі болды. Егер мұндай жағдай туса, бүкіл қаржы жүйесіне салдары тарап, нақты экономикаға жалпы жағымсыз әсер ететін еді. Роберт Р. Глаубердің айтуынша, "Брейди комиссиясының тұрғысынан қарағанда, Қара дүйсенбі қорқынышты болғанмен, сейсенбідегі капиталдың өтімділік мәселесі қорқыныштан да асып түсті". Осы өтімділік мәселелерінің себебі маржалық талаптардың жалпы өсуі болды; нарық құлдырағаннан кейін олар орташа көлемінен он есеге, ал бұрынғы ең жоғары деңгейден үш есеге асып кетті. Бірнеше фирма клиенттердің шоттарында жеткілікті қаражатқа ие болмады (яғни, олар "бөліп сақтамады"). Өз капиталынан қаражат тартып, тапшылықты жабатын фирмалар кейде жеткіліксіз капиталмен қамтамасыз етілді; 11 фирма бір клиенттен алған маржалық талаптар олардың түзетілген таза капиталынан асып кетті, кейде екі есеге дейін. Инвесторлар 19 қазанда жасалған күні аяғындағы маржалық талаптарды 20 қазанда нарық ашылғанға дейін төлеуі керек еді. Клиринг орталығының мүшелері несие беруші ұйымдардан осы кенеттен және күтпеген төлемдерді жабу үшін несие беруді сұрады, бірақ қосымша несие сұраған брокерлік фирмалар өздерінің несие лимиттерін асып кетті. Банктер де өздерінің араласуын және хаостық нарыққа қатысуын арттырудан қорқып, алаңдады. Банктерге талап етілген несиенің көлемі мен шұғылдығы бұрын-соңды болмаған. Жалпы алғанда, қарсы тараптардың тәуекелі өсті, себебі қарсы тараптардың төлем қабілеттілігі мен ұсынылған кепілдіктің құны өте белгісіз болды.
Frederic Mishkin suggested that the greatest economic danger was not events on the day of the crash itself, but the potential for "spreading collapse of securities firms" if an extended liquidity crisis in the securities industry began to threaten the solvency and viability of brokerage houses and specialists. This possibility first loomed on the day after the crash. At least initially, there was a very real risk that these institutions could fail. If that happened, spillover effects could sweep over the entire financial system, with negative consequences for the real economy as a whole. As Robert R. Glauber stated, "From our perspective on the Brady Commission, Black Monday may have been frightening, but it was the capital liquidity problem on Tuesday that was horrifying." The source of these liquidity problems was a general increase in margin calls; after the market's plunge, these were about ten times their average size and three times greater than the highest previous levels. Several firms had insufficient cash in customers' accounts (that is, they were "undersegregated"). Firms drawing funds from their own capital to meet the shortfall sometimes became undercapitalized; 11 firms received margin calls for a single customer that exceeded that firm's adjusted net capital, sometimes by as much as two to one. Investors needed to repay end of day margin calls made on October 19 before the opening of the market on October 20. Clearinghouse member firms called on lending institutions to extend credit to cover these sudden and unexpected charges, but the brokerages requesting additional credit began to exceed their credit limit. Banks were also worried about increasing their involvement and exposure to a chaotic market. The size and urgency of the demands for credit placed upon banks was unprecedented. In general, counterparty risk increased as the creditworthiness of counterparties and the value of collateral posted became highly uncertain.
Федералды резервтің жауабы
Экономист Майкл Муссаның айтуынша, "ақша-кредит саясатының құлауға (крахқа) деген реакциясы зор, дереу және орынды болды". Құлаудан кейін бір күн өткен соң Федералдық резерв (Фед) дағдарысқа қарсы соңғы нүктеде несие беруші ретінде әрекет ете бастады. Оның дағдарысты басқару тәсілі қысқа, шешуші түрде жарияланған мәлімдеме жасауды, ашық нарық операциялары арқылы өтімділікті қамтамасыз етуді, банктерді бағалы қағаздар фирмаларына несие беруге көндіруді және бірнеше нақты жағдайларда, жекелеген фирмалардың қажеттіліктеріне қарай тікелей шаралар қолдануды қамтыды. 20 қазан күні таңертең ФРС төрағасы Алан Гринспен қысқа мәлімдеме жасады: "Федералдық резерв, елдің орталық банкі ретіндегі міндеттеріне сәйкес, бүгін экономикалық және қаржы жүйесін қолдау үшін өтімділік көзі ретінде қызмет етуге дайын екенін растады". ФРС дереккөздері бұл қысқалықтың қасақана болғанын, қате түсініктіктерге жол бермеу үшін жасалғанын мәлімдеді. Бұл "ерекше" хабарлама, өтімділікке беспрецеденттік сұранысқа тап болған және өтімділік дағдарысының туу мүмкіндігіне қарсы тұрған нарықтарды сабақтауға мүмкіндік берді. Бұл хабарламадан кейін нарық шамамен 200 ұпайға өсті, бірақ бұл өсім ұзаққа созылмады. Түске дейін пайда жойылды және құлдырау қайта басталды. Содан кейін ФРС нарықты өтімділікпен қамтамасыз ету және дағдарыстың басқа нарықтарға таралуын болдырмау үшін шаралар қолданды. Ол дереу ашық нарықта сатып алу арқылы резервтерін қаржы жүйесіне құюды бастады. 20 қазанда ашық нарық арқылы банктік жүйеге 17 миллиард доллар құйылды – бұл банктік резервтердің 25 пайызынан астам және бүкіл елдің ақша базасының 7 пайызына тең. Бұл федералдық қор мөлшерлемесін 0,5 пайызға төмендетті. ФРС бірнеше апта бойы ашық нарықта бағалы қағаздарды сатып алуын жалғастырды. ФРС сондай-ақ бұл араласуларды әдеттегі уақыттан бір сағат бұрын бастады, дилерлерге кешқұрында кестедегі өзгерістер туралы хабарлады. Бұл, Гринспеннің алғашқы мәлімдемесі сияқты, нарықтың өтімділікке сенімділігін қайта жандандыру мақсатында, жоғары беделді және көпшілікке жария түрде жасалды. ФРС-тің активтері уақыт өте келе айтарлықтай өссе де, өсу қарқыны шамадан тыс болған жоқ. Сонымен қатар, ФРС кейіннен осы активтерді сатты, осылайша оның ұзақ мерзімді саясатының мақсаттарына кері әсер тигізбеді. ФРС кредитке беспрецеденттік сұранысты қанағаттандыру үшін, банктерді бағалы қағаздар фирмаларына несие беруге ынталандыратын моральдық көмек стратегиясын, сондай-ақ оларға өтімділікпен белсенді түрде қамтамасыз ету арқылы сенімді етуге бағытталған шараларды үйлестірді. Экономист Бен Бернанке (кейіннен Федералдық резерв төрағасы болған) былай жазды:
"[T]he response of monetary policy to the crash," according to economist Michael Mussa, "was massive, immediate and appropriate." One day after the crash, the Federal Reserve (Fed) began to act as the lender of last resort to counter the crisis. Its crisis management approach included issuing a terse, decisive public pronouncement; supplying liquidity through open market operations; persuading banks to lend to securities firms; and in a few specific cases, direct action tailored to a few firms' needs. On the morning of October 20, Fed Chairman Alan Greenspan made a brief statement: "The Federal Reserve, consistent with its responsibilities as the Nation's central bank, affirmed today its readiness to serve as a source of liquidity to support the economic and financial system". Fed sources suggested that the brevity was deliberate, in order to avoid misinterpretations. This "extraordinary" announcement probably had a calming effect on markets that were facing an equally unprecedented demand for liquidity and the immediate potential for a liquidity crisis. The market rallied after that announcement, gaining around 200 points, but the rally was short lived. By noon the gains had been erased and the slide had resumed. The Fed then acted to provide market liquidity and prevent the crisis from expanding into other markets. It immediately began injecting its reserves into the financial system via purchases on the open market. On October 20 it injected $17 billion into the banking system through the open market – an amount that was more than 25 percent of bank reserve balances and 7 percent of the monetary base of the entire nation. This rapidly pushed the federal funds rate down by 0.5 percent. The Fed continued its expansive open market purchases of securities for weeks. The Fed also repeatedly began these interventions an hour before the regularly scheduled time, notifying dealers of the schedule change on the evening beforehand. This was all done in a very high profile and public manner, similar to Greenspan's initial announcement, to restore market confidence that liquidity was forthcoming. Although the Fed's holdings expanded appreciably over time, the speed of expansion was not excessive. Moreover, the Fed later disposed of these holdings so that its long term policy goals would not be adversely affected. The Fed successfully met the unprecedented demands for credit by pairing a strategy of moral suasion that motivated nervous banks to lend to securities firms alongside its moves to reassure those banks by actively supplying them with liquidity. As economist Ben Bernanke (who was later to become Chairman of the Federal Reserve) wrote:
ФРС-тің екі бөлімді стратегиясы толығымен сәтті болды, себебі Чикагодағы және әсіресе Нью-Йорктегі ірі банктердің бағалы қағаздар фирмаларына несие беруі айтарлықтай өсті, көбінесе екі есеге жуық.
The Fed's two part strategy was thoroughly successful, since lending to securities firms by large banks in Chicago and especially in New York increased substantially, often nearly doubling.
Халықаралық
1987 жылдың қазан айында әлемдегі барлық 23 ірі нарықта күрт құлдырау болды. Қор нарықтары бүкіл әлемде құлдырады, бірінші Жапониядан басқа Азия нарықтарында, содан кейін Еуропа, содан кейін АҚШ, және соңында Жапонияда. АҚШ долларымен есептегенде, сегіз нарық 20-ден 29 пайызға дейін, үш нарық 30-дан 39 пайызға дейін (Малайзия, Мексика және Жаңа Зеландия), ал үш нарық 40 проценттен жоғары құлдырады (Гонконг, Австралия және Сингапур). Ең аз әсер еткені – Австрия (11,4 проценттік құлдырау), ал ең көп әсер еткені – Гонконг (45,8 проценттік құлдырау). 23 ірі өнеркәсіптік елдің 19-ы 20 проценттен жоғары құлдырауды бастан өткерді. Әлемдік шығын 1,71 триллион АҚШ долларына бағаланды. Осы құлдыраудың ауырлығы ұзаққа созылатын экономикалық тұрақсыздыққа немесе тіпті Ұлы депрессияның қайталануына қатысты қорқыныштар тудырды.
All of the twenty three major world markets experienced a sharp decline in October 1987. Stock markets crashed worldwide, first in Asian markets other than Japan, then Europe, then the US, and finally Japan. When measured in United States dollars, eight markets declined by 20 to 29 percent, three by 30 to 39 percent (Malaysia, Mexico and New Zealand), and three by more than 40 percent (Hong Kong, Australia and Singapore). The least affected was Austria (a fall of 11.4 percent) while the most affected was Hong Kong with a drop of 45.8 percent. Out of twenty three major industrial countries, nineteen had a decline greater than 20 percent. Worldwide losses were estimated at US$1.71 trillion. The severity of the crash sparked fears of extended economic instability or even a reprise of the Great Depression.
Ұлыбритания
16 қазанда, жұма күні 1987 жылғы Ұлы дауылдың салдарынан Лондонның барлық биржалары күтпеген жерден жабылды. Олар қайта ашылғаннан кейін құлдыраудың қарқыны күшейді. Түске қарай Financial Times Stock Exchange 100 индексі (FTSE 100) 296 пунктке, яғни 14 пайызға төмендеді. Екі күн ішінде 23 пайызға құлдырады, бұл Нью-Йорк қор биржасының (NYSE) құлдыраған күні көрсеткен құлдыраумен шамалас. Акциялардың құны одан әрі төмендеді, бірақ бұл төмендеу бұрынғыдан ақырын болды, қарашаның ортасында құлдырау алдындағы ең жоғары көрсеткіштен 36 пайызға төмендеді. Акциялар 1989 жылға дейін қалпына келген жоқ.
On Friday, October 16, all the markets in London were unexpectedly closed due to the Great Storm of 1987. After they re opened, the speed of the crash accelerated. By midday, the Financial Times Stock Exchange 100 Index (FTSE 100) had fallen 296 points, a 14 percent drop. It was down 23 percent in two days, roughly the same percentage that the NYSE dropped on the day of the crash. Stocks then continued to fall, albeit at a less precipitous rate, until reaching a trough in mid November at 36 percent below its pre crash peak. Stocks did not begin to recover until 1989.
Жапония
Жапонияда 1987 жылғы қазан айындағы құлдырау кейде «Көк сейсенбі» деп аталады, себебі уақыт белдеуінің айырмасы болғандықтан, оның салдары салыстырмалы түрде жеңіл болды. Экономист Ульрике Шаэденің сөзіне сәйкес, нарықтың бастапқы құлдырауы ауыр болды: Токио нарығы бір күн ішінде 14,9 пайызға төмендеді, ал Жапонияның 421 миллиард АҚШ долларылық шығыны Нью-Йорктің 500 миллиард долларынан кейін, әлемдік жалпы шығын 1,7 триллион долларды құрады. Дегенмен, АҚШ және Жапонияның қаржы жүйелері арасындағы жүйелік айырмашылықтар 20 қазандағы құлдырау кезінде және одан кейін әртүрлі нәтижелерге әкелді. Жапонияда туындаған үрей ең нашар жағдайда жеңіл болды: Nikkei 225 индексі бес айдың ішінде құлдырауға дейінгі деңгейге қайта оралды. Басқа әлемдік нарықтар құлдыраудан кейін нашар өркендеді, Нью-Йорк, Лондон және Франкфурт сияқтылары сол деңгейге қайта оралу үшін бір жылдан астам уақыт жұмсады. Экономист Дэвид Д. Хейлдің пікірінше, сол кездегі Жапонияның ерекше институционалдық ерекшеліктері құбылмалылықты басуға көмектесті. Оларға акция бағасының 10-15 пайыздан астам өзгеруіне қатысты шектеулер, отандық және халықаралық трейдерлердің қысқа сатуына кедергілер мен шектеулер, құбылмалылықтың өзгеруіне байланысты маржа талаптарының жиі түзетілуі, өзара қорларды қайтару бойынша қатаң ережелер және Қаржы министрлігінің акциялардың жалпы көлемін бақылау және бағалы қағаздар индустриясына моральдық ықпал ету шаралары кірді. Соңғысының мысалы – министрліктің құлдырау күнінің түстен кейін төрт ірі бағалы қағаздар фирмасының өкілдерін шайға шақыруы. Министрлікке барғаннан кейін, бұл фирмалар Nippon Telegraph and Telephone компаниясының үлкен мөлшерде акцияларын сатып алды.
In Japan, the October 1987 crash is sometimes referred to as "Blue Tuesday", because of the time zone difference, and its effects were relatively mild. According to economist Ulrike Schaede, the initial market break was severe: the Tokyo market declined 14.9 percent in one day, and Japan's losses of US$421 billion ranked next to New York's $500 billion, out of a worldwide total loss of $1.7 trillion. However, systemic differences between the US and Japanese financial systems led to significantly different outcomes during and after the crash on Tuesday, October 20. In Japan the ensuing panic was no more than mild at worst: the Nikkei 225 Index returned to its pre crash levels after only five months. Other global markets performed less well in the aftermath of the crash, with New York, London and Frankfurt all needing more than a year to achieve the same level of recovery. Several of Japan's distinctive institutional characteristics already in place at the time, according to economist David D. Hale, helped dampen volatility. These included trading curbs such as a sharp limit on price movements of a share of more than 10 to 15 percent; restrictions and institutional barriers to short selling by domestic and international traders; frequent adjustments of margin requirements in response to changes in volatility; strict guidelines on mutual fund redemptions; and actions of the Ministry of Finance to control the total shares of stock and exert moral suasion on the securities industry. An example of the latter occurred when the ministry invited representatives of the four largest securities firms to tea in the early afternoon of the day of the crash. After their visit to the ministry, these firms made large purchases of stock in Nippon Telegraph and Telephone.
Гонконг
Әлемдік нарықтардағы ең нашар құлдырау Гонконгте болды, онда акциялар құны 45,8 пайызға төмендеді. Гонконг қор биржасының Хансенг индексі ең үлкен бір құлдырау кезінде 420,81 пунктке құлдырап, акциялар құнының 65 миллиард гонконг долларын (10 пайызын) жойды. Нью-Йорк нарықтарының келесі сауда күнінде құлдырағанын байқап, өз биржаларының күрт құлдырауынан немесе толық құлдырауынан қорқып, Гонконг қор биржасы комитеті мен фьючерстік биржа комитеті келесі күні таңертең екеуінің де жабылатынын жариялады. Олардың жабылуы төрт жұмыс күні бойы жалғасты. Олардың шешімін нарықтың құлдырауы Гонконгтың бүкіл қаржы жүйесіне ауыр зардап әкелуі мүмкін деген қауіп тудырды, мүмкін, наразылыққа әкелуі мүмкін, сонымен қатар Қытай Халық Республикасы әскерінің араласу қаупі бар еді. Нил Гуннингэмнің айтуынша, қосымша себеп маңызды мүдделер қақтығысынан туындады: осы комитеттің көптеген мүшелері өздері фьючерстік брокерлер болды, ал олардың фирмаларына клиенттерінен елеулі дефолт қаупі төнді. Қор биржасы қиындыққа ұшыраса да, АҚШ-тан тыс әлемдегі ең көп сауда жасалатын фьючерстік биржадағы құрылымдық кемшіліктер үлкен қаржылық дағдарыстың түпкі себебі болды. Гонконг фьючерстік биржасының құрылымы әлемдегі көптеген басқа биржалардан айтарлықтай ерекшеленді. Көптеген елдерде ірі институционалдық инвесторлар нарықта басымдыққа ие. Олардың фьючерстік мәмілелер бойынша негізгі мақсаты – тәуекелді сақтау. Гонконгта нарықтың өзі, сондай-ақ оның көптеген саудагерлері мен брокерлері тәжірибесіз болды. Бұл негізінен шағын, жергілікті инвесторлардан құралған, олар салыстырмалы түрде ақпаратсыз және күрделі емес, нарыққа қысқа мерзімді міндеттемесі болған және олардың мақсаттары тәуекелді сақтаудан гөрі, негізінен, қысқа мерзімді табысқа бағытталған еді. Барлық қатысушылар арасында құлдырау немесе күрт төмендеу мүмкіндігі немесе мұндай төмендеудің салдарын түсіну мүмкіндігі аз немесе мүлдем болмады. Шын мәнінде, күдікті инвестициялар, бұл күдікті нарықтың жалғасуына байланысты, жеке инвесторлар арасында кең тараған, көбінесе брокерлердің өздері де осындай тәуекелге баратын. Алайда, фьючерстік биржаның негізгі кемшіліктері дұрыс басқарудың болмауы және нормативтік-құқықтық бақылау мен жобалаудағы қателіктер болды. Бұл кемшіліктер несиелік бақылау саласында айрықша ауыр болды. Гонконгта несиеге деген көзқарас маржалар мен маржалық шақырулар жүйесіне, сондай-ақ кепілдік қорымен қамтамасыз етілген кепілдік корпорациясына қатысты. Гонконг биржасының маржа талаптары қағаз жүзінде басқа ірі нарықтардың талаптарына сәйкес келсе де, іс жүзінде брокерлер тәуекелді елеусіз қалдырып, несие береді. Бұл жағдайда маржа талаптары жартылай, кейде мүлдем ескерілмей қалды. Гонконгтың да брокерлерін өз клиенттерін кез келген қарыздарды өтеу қабілетіне тексеруге мәжбүр ететін жарамдылық талаптары болмады. Бақылаудың болмауы моральдық қауіптен туындаған тәуекелдің тепе-теңдігін тудырады: қолма-қол ақша резервтері аз трейдерлер фьючерстерде шұғыл түрде пайда табуға тырысып, олардың болжамы дұрыс болмаса, жай ғана дефолт болады. Егер келісімшарттар бұзылса, брокерлер клиенттерінің шығындарына жауапты болады, олар банкроттыққа ұшырауы мүмкін. Ақырында, Кепілдік корпорациясы өте төмен қаржыландырылды, қолдағы капитал тек 15 миллион гонконг доллары (2 миллион АҚШ доллары) болды. Бұл сома күн сайын шамамен 14000 келісімшарт саудаланған, негізгі құны 4,3 млрд. гонконг долларын құрайтын нарықта клиенттердің өтемақысын өтеуге жеткіліксіз болды. Аварияның салдарынан бастапқыда 6,7 миллиард гонконг доллары (1 миллиард АҚШ доллары) сомасына шамамен 36 400 келісімшарт жасалмады. 1988 жылдың сәуірінде 800 миллион гонконг доллары төленген жоқ. Нил Гуннингэмнің айтуынша, жинақталған әсер Гонконгтің фьючерстік нарығына өлімге әкелді: "Барлық басқа [әлемдегі] фьючерстік биржалар апаттан тек аз ғана зардап шеккен кезде, Гонконгтағы дағдарыс, кем дегенде қысқа мерзімде, Фьючерстік биржаның қирауына әкелді". Ақырында, саяси тұрақтылық пен қоғамдық тәртіпті сақтау мақсатында сол кездегі британдық отаршылдық үкімет кепілдік беру қорын құтқару үшін 4 миллиард доллар көлемінде құтқару пакетімен қамтамасыз етуге мәжбүр болды.
The worst decline among world markets was in Hong Kong, where share values dropped by 45.8 percent. In its biggest ever single fall, the Hang Seng Index of the Hong Kong Stock Exchange fell by 420.81 points, eliminating HK$65 billion' (10 percent) of its share value. Noting the continued fall of New York markets on their next trading day and fearing steep drops or total collapse of their own exchanges, the Hong Kong Stock Exchange Committee and the committee of the Futures Exchange announced the following morning that both would be closed. Their closure lasted for four working days. Their decision was motivated in part by the high risk that a market collapse would have serious consequences for the entire financial system of Hong Kong, and perhaps result in rioting, with the added threat of intervention by the army of the People's Republic of China. According to Neil Gunningham, a further motivation was brought on by a significant conflict of interest: many of these committee members were themselves futures brokers, and their firms were in danger of substantial defaults from their clients. Although the stock exchange was in distress, structural flaws in the futures exchange, which was then the world's most heavily traded outside the U. S., were at the heart of the greater financial crisis. The structure of the Hong Kong Futures Exchange differed greatly from many other exchanges around the world. In many countries, large institutional investors dominate the market. Their principal motivation for futures transactions is hedging. In Hong Kong, the market itself, as well as many of its traders and brokers, was inexperienced. It was composed heavily of small, local investors who were relatively uninformed and unsophisticated, had only a short term commitment to the market, and whose goals were primarily speculative rather than hedging. Among all parties involved, there was little or no expectation of the possibility of a crash or a steep decline or understanding of the consequences of such a fall. In fact, speculative investing that depended on the bull market to continue was prevalent among individual investors, often including the brokers themselves. The key shortcomings of the futures exchange, however, were mismanagement and a failure of regulatory diligence and design. These failures were particularly grave in the area of credit control. In Hong Kong, the approach to credit involved a system of margins and margin calls plus a Guarantee Corporation backed by a guarantee fund. Although on paper the Hong Kong exchange's margin requirements were in line with those of other major markets, in practice brokers regularly extended credit with little regard for risk. In a lax, freewheeling and fiercely competitive environment, margin requirements were routinely cut in half and sometimes ignored altogether. Hong Kong also had no suitability requirements that would force brokers to screen their customers for ability to repay any debts. The absence of oversight creates an imbalance of risk due to moral hazard: it becomes profitable for traders with low cash reserves to speculate in futures, reaping benefits if they speculate correctly, but simply defaulting if their hunches are wrong. If there is a wave of dishonored contracts, brokers become liable for their clients' losses, potentially facing bankruptcy themselves. Finally, the Guarantee Corporation was severely underfunded, with capital on hand of only HK$15 million (US$2 million). That amount was obviously inadequate for dealing with any large number of clients' defaults in a market trading around 14,000 contracts a day, with an underlying value of HK$4.3 billion. The crash initially left about 36,400 contracts worth HK$6.7 billion [US$1 billion] outstanding. As late as April 1988, HK$800 million had not been settled. According to Neil Gunningham, the accumulative impact was nearly fatal to the Hong Kong futures market: "Whereas futures exchanges elsewhere [in the world] emerged from the crash with only minor casualties, the crisis in Hong Kong has resulted, at least in the short term, in the virtual demolition of the Futures Exchange." Finally, in the interest of preserving political stability and public order, the then British colonial government was forced to rescue the Guarantee Fund by providing a bail out package of HK$4 billion dollars.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландия қор нарығының құлдырауы едәуір ұзақ және терең болды, басқа әлемдік нарықтар қалпына келгеннен кейін де оның төмендеуі ұзаққа созылды. Басқа елдерден өзгеше, Жаңа Зеландияда 1987 жылғы қазан айындағы құлдыраудың әсері нақты экономикаға таралып, ұзаққы созылған рецессияға себеп болды. 1980-ші жылдардың ортасындағы жаһандық экономикалық өркендеу Жаңа Зеландияда валюта бақылауын жеңілдету және банк жүйесін либерализациялау арқасында күшейді. Әсіресе, либерализация қаржы институттарына, олардың осы салада тәжірибесі аз болса да, несие беруде айтарлықтай еркіндік берді. Қаржы индустриясында үлкен оптимизм пайда болды, тіпті эйфорияға жақын болды. Бұл, қор нарығы мен жылжымайтын мүліктердегі спекуляцияны қоса алғанда, қаржылық тәуекелдерді арттыруға қолайлы жағдай жасады. Жаңа Зеландияның салыстырмалы түрде жоғары пайыздық ставкалары шетелдік инвесторларды қызықтырды. 1984 жылдың соңынан бастап «Қара дүйсенбіге» дейін коммерциялық жылжымайтын мүліктердің бағасы және коммерциялық құрылыс күрт өсті, ал қор нарығындағы акциялардың құны үш есеге артты. Жаңа Зеландия қор нарығы алғашқы күні шамамен 15 пайызға төмендеді. Келесі үш жарым айда нарықтық капитализациясы екі есеге азайды. 1988 жылғы ақпан айындағы ең төменгі деңгейге жеткенде, нарық құнының 60 пайызы жоғалды. Қаржылық дағдарыс макроэкономикалық салдарлары бар үлкен қарыз азайту толқынына әкеп соқты. Инвестициялық компаниялар мен жылжымайтын мүлік дамытушылар акция бағасының төмендеуін өтеу және құрылыстың шамадан тыс екенін анықтау үшін мүлкін шұғыл сатуға кірісті. Бұған қоса, олар несие алу көлемін арттыру үшін жылжымайтын мүлікті кепіл ретінде пайдаланған. Мүлік бағасының құлдырауы несие беруші мекемелердің қаржылық жағдайын нашарлатты. Инфляцияны бақылау саясатын сақтап, Жаңа Зеландияның резервтік банкі компанияларға міндеттемелерін орындауға және жұмыс істеуіне көмектесетін ақша-кредит саясатын жеңілдетуден бас тартты. Келесі бірнеше жылдағы зиянды әсерлердің таралуы ірі корпорациялар мен қаржы институттарының банкротқа ұшырауына және Жаңа Зеландия мен Австралияның банк жүйелерінің әлсіреуіне әкелді, бұл «ұзақ рецессияға» ықпал етті. Кредитке қол жеткізу қиын болды. Шындығында, Жаңа Зеландияның резервтік банкінің 1993 жылға дейін инфляция деңгейін 2 пайыздан асырмау міндеттемесіне байланысты пайыздық ставкалар тұрақсыз болды және бірнеше рет өсті. Бұл факторлардың жиынтығы 1987 жылдан 1993 жылға дейін созылған ұзақ рецессияға елеулі үлес қосты.
The crash of the New Zealand stock market was notably long and deep, continuing its decline for an extended period after other global markets had recovered. Unlike other nations, moreover, for New Zealand the effects of the October 1987 crash spilled over into its real economy, contributing to a prolonged recession. The effects of the worldwide economic boom of the mid 1980s had been amplified in New Zealand by the relaxation of foreign exchange controls and a wave of banking deregulation. Deregulation in particular suddenly gave financial institutions considerably more freedom to lend, though they had little experience in doing so. The finance industry was in a state of increasing optimism that approached euphoria. This created an atmosphere conducive to greater financial risk taking including increased speculation in the stock market and real estate. Foreign investors participated, attracted by New Zealand's relatively high interest rates. From late 1984 until Black Monday, commercial property prices and commercial construction rose sharply, while share prices in the stock market tripled. New Zealand's stock market fell nearly 15 percent on the first day. In the following three and a half months, the value of its market shares was cut in half. By the time it reached its trough in February 1988, the market had lost 60 percent of its value. The financial crisis triggered a wave of deleveraging with significant macro economic consequences. Investment companies and property developers began a fire sale of their properties, partially to help offset their share price losses, and partially because the crash had exposed overbuilding. Moreover, these firms had been using property as collateral for their increased borrowing. When property values collapsed, the health of balance sheets of lending institutions was damaged. Holding onto a disinflationary stance, the Reserve Bank of New Zealand declined to loosen monetary policy – which would have helped firms settle their obligations and remain in operation. As the harmful effects spread over the next few years, major corporations and financial institutions went out of business, and the banking systems of New Zealand and Australia were impaired, contributing to a "long recession". Access to credit was reduced. In fact, because of legislation requiring the Reserve Bank of New Zealand to achieve an inflation rate no higher than 2 percent by 1993, interest rates were volatile, with multiple increases. The combination of these contributed significantly to a long recession running from 1987 until 1993.
Себептер
Қара дүйсенбі күнгі құлдыраудың себептері туралы пікірталастар экзогенді немесе эндогенді айнымалыларды басымдықпен қарастыратын екі теориялық модельге негізделген. Бірінші модель инвесторлардың мінез-құлқына әсер ететін немесе оны "қозғауға" тиек ететін маңызды жаңалықтар сияқты экзогенді факторларды іздейді. Екіншісі, "каскадтық теория" немесе "нарық құлдырауы", жүйелік айнымалылардың немесе сауда стратегияларының ішкі нарықтың эндогендік динамикасы мен өзара әрекеттесуін анықтауға тырысады, яғни тапсырыс дисбалансы бағаның өзгеруіне алып келеді, бұл бағаның өзгеруі өз кезегінде одан әрі тапсырыс дисбалансына, ал ол бағаның одан әрі өзгеруіне және осылайша спираль тәрізді каскадқа ұшыратады. Триггер каскадты іске қосса, екеуі де бірдей орын алуы мүмкін.
Discussions of the causes of the Black Monday crash focus on two theoretical models, which differ in whether they emphasise on variables that are exogenous or endogenous. The first searches for exogenous factors, such as significant news events, that affect or "trigger" investor behavior. The second, "cascade theory" or "market meltdown", attempts to identify endogenous internal market dynamics and interactions of systemic variables or trading strategies such that an order imbalance leads to a price change, this price change in turn leads to further order imbalance, which leads to further price changes, and so on in a spiralling cascade. It is possible that both could occur, if a trigger sets off a cascade.
Нарықтық күштер
Акциялар бағасының бастапқы құлдырауына бірнеше оқиға себеп болды. Солардың бірі – корпорацияларды сатып алуды қымбатқа түсіретін салық салуды өзгерту ұсынысы. Алайда, Нобель сыйлығының иегері, экономист Роберт Шиллер, құлдыраудан кейін 889 инвесторды (605 жеке және 284 институционалдық инвестор) сұрастырып, олардың сол кездегі тәжірибелерінің бірнеше аспектісін анықтады. Тек үш институционалдық инвестор ғана, ал жеке инвесторлардың ешқайсысы салық заңнамасының ұсынысы құлдыраудың себебі болды деп мәлімдеме жасады. Басқа да жиі айтылатын факторлар: акциялардың бағасының жоғары бағаланғаны және түзетуге ұшырауының сөзсіз екендігі, доллардың құнсыздануы, тұрақты сауда және бюджет тапшылығы, сондай-ақ пайыздық мөлшерлеменің өсуі. Шиллердің сөзіне қарағанда, оның сауалнамасына ең көп жауаптар сол кездегі инвесторлардың жалпы көңіл-күйіне қатысты: шамадан тыс қарыздан туындаған, алдағы құлдырау туралы "ішкі сезім". Бұл экономист Мартин Фельдштейн ұсынған түсіндірмемен сәйкес келеді, ол осы институционалдық және нарықтық факторлардың бірнешеуі жалпы алаңдаушылық атмосферасында қысым көрсеткенін айтты. Фельдштейн қор нарығының «тарихи және тұрақты стандарттар бойынша» бағаны тым жоғары ұстаған спекулятивтік көпіршікке тап болғанын болжайды. Нақты экономика жақсы дамыды, пайда мен табыс өсті, бірақ акциялар бағасы негізгі пайдадан гөрі жылдам өсті. Бұл капиталдан түскен табыстардың жоғары баға-табыс қатынасын құрады, оны ұстап тұру мүмкін емес еді. Нарықта баға тым жоғары және түзетудің болатынына сенім болды. Сонымен қатар, қатаң монетарлық саясат және нарықтың пайыздық мөлшерлеменің одан әрі өсуін күтуі пайыздық мөлшерлемені көтерді. Тамыз айындағы сауда көрсеткіштері қазан айында жарияланды. Бұл ФРС-тің пайыздық мөлшерлемені тағы көтеретініне күдік тудырды. Акциялар нарығының тым кеңейгені байқалғанда және пайыздық мөлшерлемелер өскенде, акциялардан облигацияларға ауысу ыңғайлырақ көріне бастады. Бірақ инвесторлар бұл қадамға дайын емес еді: «Барлығы нарықтың бағасы жоғары екенін білді, бірақ барлығы ашкөздікпен жыл басынан бері жалғасып келе жатқан керемет өсімнен қалысқысы келмеді. Бірақ олар өте, өте қорқынышты болды». Соңғы катализатор ретінде портфельдік сақтандыру кез келген құлдырауды қар көшкініне айналдыруы мүмкін деген алаңдаушылық болды. Теңгерімге оралу сөзсіз болды, бірақ көпіршік жарылғанда портфельдік сатудың және нарықтағы үлкен алаңдаушылықтың салдарынан күрт құлдырау орын алды. Құлдыраудың тағы бір себебі – Лувр келісімінің өміршеңдігіне қатысты күмән тудырған долларға деген сенімсіздік. Ұзаққа созылған «төлену нарығы» кезінде АҚШ қор нарығына халықаралық инвестициялар едәуір өсті. Алайда, сауда және бюджет тапшылығы долларға төмендеу қысымын көрсетті және пайыздық мөлшерлеменің өсуін күтті. Осы және басқа факторлар өнеркәсіптік дамыған елдерді (әсіресе АҚШ, Жапония және Батыс Германияны) бірнеше байланысты мақсаттарды ескере отырып, Лувр келісімін жасауға итермеледі, олардың бірі – доллар бағасын белгіленген диапазон шегінде ұстап тұру. Алайда, нарықта үкіметтердің осы келісімдерді орындауға дайындығына сенім аз болды. Жапония мен Батыс Германияның орталық банктері инфляцияның өсуінен қорқатынын жариялады, бұл осы елдердің өтімділікті азайту және инфляциялық қысымды басу үшін пайыздық мөлшерлемені көтеретініне күдік тудырды. Егер бұл елдер өз ставкаларына көтерілсе, онда барлық елдерді келісілген диапазон шегінде ұстау үшін АҚШ-тан да ставкаларына көтеру күтілді. Бундесбанк өзінің мәлімдемелерін орындап, қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемені көтеру шараларын қабылдағанда, АҚШ қазынашылық министрі Джеймс Бейкер немістермен ашық қақтығысты, доллардың құнын төмендету қаупі ретінде түсіндірілген мәлімдемелер жасады. Тіпті қалыпты жағдайда да доллардың әлсіреуі АҚШ акцияларын шетелдік инвесторлар үшін тартымсыз етеді. Алайда, бұл мәлімдемелер АҚШ-тан тыс инвесторлар арасында шок пен үрей тудырды. Олар валюта соғысы немесе тіпті доллардың құлдырауы мүмкіндігін көтерді, Рейган әкімшілігінің анонимді жоғары лауазымды өкілі Бейкердің мәлімдемесінен кейін инвесторлар санасындағы қорқыныш пен белгісіздікті былай деп қорытындылады: Бұл оқиғаның нәтижесінде Азияда басталған және әлем бойынша нарықтар ашылғанда Еуропа мен АҚШ-қа тараған үлкен сату орын алды.
Several events have been cited as potential triggers for the initial fall in stock prices. One of these was a proposed tax change that would make corporate takeovers more costly. However, Nobel prize winning economist Robert J. Shiller surveyed 889 investors (605 individual investors and 284 institutional investors) immediately after the crash regarding several aspects of their experience at the time. Only three institutional investors and no individual investors reported a belief that the news regarding proposed tax legislation was a trigger for the crash. Other factors often cited include a general feeling that stocks were overvalued and were certain to undergo a correction, the decline of the dollar, persistent trade and budget deficits, and rising interest rates. According to Shiller, the most common responses to his survey were related to a general mindset of investors at the time: a "gut feeling" of an impending crash", perhaps driven by excessive debt. This aligns with an account suggested by economist Martin Feldstein, who has made the argument that several of these institutional and market factors exerted pressure in an environment of general anxiety. Feldstein suggests that the stock market was in a speculative bubble that kept prices "too high by historic and sustainable standards". The real economy was doing well, profits and earnings were rising, but stock prices were rising faster than the underlying profits would warrant. These capital gains created high price earnings ratios that were unsupportable. There was a common perception that the market was overpriced, and that a correction was certain to occur. At the same time tight monetary policy and a market expectation of continued tightening were driving up interest rates. Bad trade figures from August were announced in October. This created an anticipation that the Fed would raise interest rates again. With the stock market appearing overextended and interest rates rising, a switch from stocks to bonds began to appear increasingly attractive. Yet investors were also hesitant to make this move: " everybody knew the market was overpriced, but everybody was greedy and didn't want to miss out on a continuation of the wonderful rise that had been going on since the beginning of the year. But they were very, very nervous". As a final catalyst, there was also concern that portfolio insurance would greatly accelerate any drop into an avalanche whenever it began. A return to equilibrium was thus inevitable, but when the bubble burst, the combination of portfolio selling, and significant market nervousness brought a sharp crash. A second explanation for the crash lies in a crisis of confidence in the dollar created by uncertainties regarding the viability of the Louvre Accord. International investment in the US stock market had expanded significantly in the prolonged bull market. However, trade and budget deficits were bringing both downward pressure on the dollar and an expectation of higher interest rates. These factors and others motivated the industrialized nations (and in particular, the US, Japan and West Germany) to reach the Louvre agreement with several related goals in mind, one of which was to keep a floor beneath the value of the dollar while holding exchange rates within a specified band or reference range of one another. However, the market had limited confidence in the willingness of governments to abide by these agreements. The central banks of Japan and West Germany had been vocal about their fears of rising inflation; this created an expectation that these countries would raise interest rates to reduce liquidity and quell inflationary pressures. If those countries raised their rates, then in order to keep all countries within the agreed range of each other, the US would be expected to raise rates as well. When the Bundesbank followed through on its remarks and took steps to raise short term interest rates, US Treasury Secretary James Baker publicly clashed with the Germans, making remarks that were interpreted as a threat to devalue the dollar. Even under normal circumstances, a weaker dollar would tend to make US stocks look less attractive to foreign investors. These remarks, however, created shock and panic among investors outside the US. They raised the prospect of a currency war, or even the collapse of the dollar, an anonymous senior Reagan administration later summarized the fear and uncertainty in investor's minds after Baker's statement:
In this account, the result was a punishing selloff that started in Asia and spread to Europe and the US as markets opened up across the world.
Байланыссыз нарықтар мен индекс арбитражы
Әдеттегі жағдайларда қор нарығы және оның негізгі туындылары – фьючерстер мен опциондар – функционалдық тұрғыдан біртұтас нарық болып табылады, себебі кез келген акцияның бағасы фьючерстер мен опциондар нарығындағы оның балама бағаларымен тығыз байланысты. Туынды нарықтардағы бағалар әдетте негізгі акцияның бағаларымен тығыз байланысты, бірақ олар біршама ерекшеленеді (мысалы, фьючерстер бағалары көбінесе олардың қолма-қол ақшалай акцияларынан жоғары болады). Дағдарыс кезінде бұл байланыс үзілді. Фьючерстік нарық қор нарығы жабық тұрғанда ашылғанда, бағалардың тепе-теңдігі бұзылды: кешігіп ашылған акциялардың бағасы күнінің соңғы жабылу бағасынан өзгеру мүмкіндігі болмады. Сондықтан, көрсетілген бағалар «ескірген» болып, ағымдағы экономикалық жағдайды көрсетпеді; олар көбінесе олар болуы керек болғаннан жоғары болды (және тиісті фьючерстерінен айтарлықтай жоғары, олар әдетте акциялардан жоғары болады). Бұл нарықтардың ажыратылуы фьючерстік бағалардың бағаны анықтау құралы ретінде уақытша жарамдылығын жоғалтқанын білдірді; олар енді саудагерлерге қор нарығындағы күтулердің бағыты мен шамасы туралы ақпарат беруге сенімді емес. Бұл зиянды салдарларға әкелді: инвесторлардың сеніміне мұқтаж болған кезде бұл белгісіздік пен шатастық атмосферасын күшейтті; ол инвесторларды «желге қарсы тұрудан» және акцияларды сатып алудан ұялтып, фьючерстік нарықтағы жеңілдіктер инвесторлардың күтіп, акцияларды тіпті төмен бағада сатып алуына мүмкіндік беретінін көрсетті; және портфельді сақтандыруға инвестиция салғандарды қор нарығында сатуға итермеледі, бұл акция бағаларына одан әрі төмендеу қысымын жасады. Фьючерстер мен акциялар арасындағы айырмашылықты индекстік арбитраж трейдерлері байқады, олар нарықтық тапсырыстар арқылы сату арқылы пайда табуға тырысты. Индекстік арбитраж, бағдарламалық сауданың бір түрі, шатастықты және бағаларға төмендеу қысымын күшейтті:
Under normal circumstances the stock market and those of its main derivatives–futures and options–are functionally a single market, given that the price of any particular stock is closely connected to the prices of its counterpart in both the futures and options market. Prices in the derivative markets are typically tightly connected to those of the underlying stock, though they differ somewhat (as for example, prices of futures are typically higher than that of their particular cash stock). During the crisis this link was broken. When the futures market opened while the stock market was closed, it created a pricing imbalance: the listed price of those stocks which opened late had no chance to change from their closing price of the day before. The quoted prices were thus "stale" and did not reflect current economic conditions; they were generally listed higher than they should have been (and dramatically higher than their respective futures, which are typically higher than stocks). The decoupling of these markets meant that futures prices had temporarily lost their validity as a vehicle for price discovery; they no longer could be relied upon to inform traders of the direction or degree of stock market expectations. This had harmful effects: it added to the atmosphere of uncertainty and confusion at a time when investor confidence was sorely needed; it discouraged investors from "leaning against the wind" and buying stocks since the discount in the futures market logically implied that investors could wait and purchase stocks at an even lower price; and it encouraged portfolio insurance investors to sell in the stock market, putting further downward pressure on stock prices. The gap between the futures and stocks was quickly noted by index arbitrage traders who tried to profit through sell at market orders. Index arbitrage, a form of program trading, added to the confusion and the downward pressure on prices:
Индекстік фьючерстер мен акциялар арасындағы арбитраж бағаларға төмендеу қысымын жасағанымен, ол бағалардың күрт құлдырауына себеп болған сату тапсырыстарының неліктен басталғанын түсіндірмейді. Сонымен қатар, нарықтар «ең хаостық» осы индекстік арбитраж бағдарламалық саудасы осы нарықтар арасындағы байланысты бұзған кезде көрсетілді.
Although arbitrage between index futures and stocks placed downward pressure on prices, it does not explain why the surge in sell orders that brought steep price declines began in the first place. Moreover, the markets "performed most chaotically" during those times when the links that index arbitrage program trading creates between these markets was broken.
Портфельді сақтандыру хедждері
Портфельдік сақтандыру – нарықтық жағдайлардың өзгеруіне жауап ретінде қаржы құралдарын (мысалы, акцияларды немесе фьючерстерді) сатып алу және сату арқылы тәуекелді басқаруға және шығындарды шектеуге бағытталған хеджирлеу тәсілі. Бұл, нарықтың негізгі факторларының өзгеруіне емес, нарықтық бағаның өзгеруіне ден қоюды білдіреді. Атап айтқанда, нарық өскен кезде сатып алу, ал нарық төмендеген кезде сату жүргізіледі, нарықтың өсуіне немесе төмендеуіне себеп болған негізгі ақпарат ескерілмейді. Осылайша, бұл «ақпаратсыз сауда» мысалы болып табылады, ол нарықтың тұрақсыздығын күшейтетін кері байланыс циклын тудыруы мүмкін. Бұл стратегия, портфельдік сақтандырушылардың компьютерлік модельдері акциялардың құнсыздануын және бағаның күрт төмендеуін тіркеген кезде, төмендеуге ықпал ететін факторға айналды. Модельдер одан әрі сатуды ұсынды. Осы хеджирлеулердің құратын компьютерлік кері байланыс циклдарының әсері апаттың ауырлығын арттыратын фактор ретінде талқыланды, бірақ бастапқы себебі ретінде қарастырылмады. Экономист Хейн Лиланд бұл тұжырымға қарсы шығып, портфельдік сақтандырудың акция бағасына тигізген әсері салыстырмалы түрде шамалы болған деп санайды. Сонымен қатар, Чикаго товарлық биржасының баяндамасында «басқа инвесторлар – өзара инвестициялық қорлар, брокерлік дилерлер және жеке акционерлердің» әсері апат кезінде портфельдік сақтандырушылардан үш-бес есе артық болды. Портфельдік сақтандыру апатты күшейтті ме, жоқ па, анықтау үшін көптеген эконометриялық зерттеулер жүргізілді, бірақ нәтижелер нақты болған жоқ. Әлемдік нарықтарда портфельдік сақтандыру саудасы жүргізілмеген жағдайларда да АҚШ нарығымен салыстырылатын қырқылыстар мен шығындар тіркелді. Мысалы, Ричард Роллдың жасаған кросс-нарықтық талдауы көрсеткендей, компьютерлік сауданың (оның ішінде портфельдік сақтандыру) кең таралған нарықтары, компьютерлік сауда жүргізілмеген нарықтарға қарағанда, салыстырмалы түрде аз шығынға ұшырады (пайыздық көрсеткіш бойынша).
Portfolio insurance is a hedging technique which seeks to manage risk and limit losses by buying and selling financial instruments (for example, stocks or futures) in reaction to changes in market price rather than changes in market fundamentals. Specifically, they buy when the market is rising, and sell as the market falls, without regard for any fundamental information about why the market is rising or falling. Thus, it is an example of an "informationless trade" that has the potential to create a market destabilizing feedback loop. This strategy became a source of downward pressure when portfolio insurers whose computer models noted that stocks opened lower and continued their steep price decline. The models recommended even further sales. The potential for computer generated feedback loops that these hedges created has been discussed as a factor compounding the severity of the crash, but not as an initial trigger. Economist Hayne Leland argues against this interpretation, suggesting that the impact of portfolio hedging on stock prices was probably relatively small. Similarly, the report of the Chicago Mercantile Exchange found the influence of "other investors—mutual funds, broker dealers, and individual shareholders—was thus three to five times greater than that of the portfolio insurers" during the crash. Numerous econometric studies have analyzed the evidence to determine whether portfolio insurance exacerbated the crash, but the results have been unclear. Markets around the world that did not have portfolio insurance trading experienced as much turmoil and loss as the US market. More to the point, the cross market analysis of Richard Roll, for example, found that markets with a greater prevalence of computerized trading (including portfolio insurance) actually experienced relatively less severe losses (in percentage terms) than those without.
Шудың саудасы
Осы кезеңде нарықтар арасындағы бір мезгілдегі себеп-салдарлық байланыс және кері байланыс мінез-құлқы күрт күшейді. Қиын жағдай мен белгісіздікке толы нарықта әлемдік инвесторлар қор бағаларының өзгеруінен және басқа инвесторлармен байланыс арқылы ақпарат алуға тырысты, бұл қорқыныштың өзін-өзі күшейтіп таратуына әкелді. Сауда шешімдерін нарықтық психологияға негіздеудің осы үлгісі көбінесе "шулы сауданың" бір түрі деп аталады, ол жақсы хабардар емес инвесторлар "[жаңалықтай шуға сене] сауда жасағанда" пайда болады. Сауда-саттықтың маңызды бөлігі сандық өлшеммен анықталмайтын және ықтимал маңызы жоқ ақпаратқа негізделеді, мысалы, негізсіз әңгімелер немесе "ішкі сезім". Инвесторлар "беру мен алудың, тәуекел мен кірістің арасында жол табуға тырысып, бірде салмақты есептеулер жасайды, екіншіде эмоциялық құштарлыққа беріледі". Егер шу маңызды жаңалық ретінде қате түсіндірілсе, тәуекелден қашқан саудагерлер мен арбитражшылардың реакциясы нарықтың бұрмалануына әкеліп, негізгі активтердің нақты жағдайын көрсететін бағаның қалыптасуына кедергі келтіреді. Мысалы, 19 қазанда Нью-Йорк қор биржасы жабылады деген қауесеттер қосымша шатасу тудырып, бағаларды одан да төмендетті, ал келесі күні Чикаго тауарлық биржасының екі клиринг орталығы төлем қабілетсіз деп хабарланды, бұл кейбір инвесторларды осы нарықта сауда жасаудан бас тартты. Кейбір сарапшылар апаттың тереңдігіне шудың салдарынан туындаған құбылмалылықтың себеп болғанын айтады. Алайда, бұл нарықтың күйреуіне не себеп болғанын түсіндірмейді. Сонымен қатар, Лоуренс А. Каннингемнің пікірінше, шу теориясы "маңызды эмпирикалық деректермен және жақсы дамыған теориялық негіздермен қолдау көрсетілсе де", 1987 жылғы қазан айындағы құлдырау сияқты оқиғаларды түсіндіруде толыққанды үлес қоспайды. Психологиялық немесе эмоционалдық факторларға ықпалдаспаған сарапты саудагерлер, тәуекел деңгейі төмен сауда жасауға мүмкіндік алады.
Contemporaneous causality and feedback behavior between markets increased dramatically during this period. In a volatile and uncertain market, investors worldwide were inferring information from changes in stock prices and communication with other investors in a self reinforcing contagion of fear. This pattern of basing trading decisions on market psychology is often referred to as one form of "noise trading", which occurs when ill informed investors "[trade] on noise as if it were news". A significant amount of trading takes place based on information which is unquantifiable and potentially irrelevant, such as unsubstantiated rumors or a "gut feeling". Investors vary between seemingly rational and irrational behaviors as they "struggle to find their way between the give and take, between risk and return, one moment engaging in cool calculation and the next yielding to emotional impulses". If noise is misinterpreted as meaningful news, then the reactions of risk averse traders and arbitrageurs will bias the market, preventing it from establishing prices that accurately reflect the fundamental state of the underlying stocks. For example, on October 19 rumors that the NYSE would close created additional confusion and drove prices further downward, while rumors the next day that two Chicago Mercantile Exchange clearinghouses were insolvent deterred some investors from trading in that marketplace. A feedback loop of noise induced volatility has been cited by some analysts as the major reason for the severe depth of the crash. It does not, however, explain what initially triggered the market break. Moreover, Lawrence A. Cunningham has suggested that while noise theory is "supported by substantial empirical evidence and a well developed intellectual foundation", it makes only a partial contribution toward explaining events such as the crash of October 1987. Informed traders, not swayed by psychological or emotional factors, have room to make trades they know to be less risky.
Салдары
Қара дүйсенбіден кейін реттеушілер сауда-саттық рәсімдерін барлық маңызды нарықтық өнімдерге біркелкілік енгізу үшін жаңартты. Олар сондай-ақ "сауда шектеулері" немесе "қорғау тежегіштері" деп аталатын жаңа реттеу құралдарын жасады, олардың көмегімен биржалар бағаның ерекше күрт төмендеуі кезінде уақытша тоқтатылуы мүмкін болды; мысалы, DJIA. Бұл шектеулер 2020 жылғы қор нарығының құлдырауы кезінде бірнеше рет қолданылды. Апаттың тағы бір салдары Лувр келісімінің күшін жойғаны болды. Оның мақсаты сол жылдың сәуір айында-ақ нарықтық күштермен жеңіліске ұшырады. Рейган әкімшілігінің құлдырауға жауабы – нарыққа сұйықтық ұсыну үшін пайыздық ставкаларды және доллардың құнын уәжді түрде төмендету болды. Кейіннен олар 1988 жылдың желтоқсанына дейін доллардың құнын қолдау үшін араласуды жаңартты, бірақ соңында "кез келген түрдегі халықаралық валюталық координация, соның ішінде мақсатты деңгейдегі координация мүмкін емес" екені анық болды. 1987 жылғы құлдырау қаржылық опциондардың бағасын анықтауда туындайтын болжамды құбылмалылықтың үлгілерін өзгертті. Американдық нарықтарда саудаланатын акциялық опциондар құлдырау алдында құбылмалылық қисығын көрсетпеді, бірақ одан кейін көрсетті.
After Black Monday, regulators overhauled trade clearing protocols to bring uniformity to all prominent market products. They also developed new regulatory instruments, known as "trading curbs" or "circuit breakers", allowing exchanges to temporarily halt in instances of exceptionally large price decline; for instance, the DJIA. The curbs were implemented multiple times during the 2020 stock market crash. Arguably, a second consequence of the crash was the death of the Louvre Accord. Its intent was already being defeated by market forces as early as April of that year. Then the response of the Reagan administration to the crash was to deliberately let both interest rates and the value of the dollar fall to provide liquidity. They later resumed some interventions on behalf of the dollar until December 1988, but eventually it became clear that "international currency coordination of any kind, including a target zone, is not possible." The crash of 1987 altered implied volatility patterns that arise in pricing financial options. Equity options traded in American markets did not show a volatility smile before the crash but began showing one afterward.