Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапон буддистік "жәннат бақшасы" – Ежелгі Ирандық текті бақша түрі.
the Japanese Buddhist "paradise garden"
Form of garden of Old Iranian origin
Жәннат бақшасы – Ежелгі Ирандық, атап айтқанда Әхеменидтік текті, формальды, симметриялық және көбінесе қоршалған бақшаның түрі. Ең дәстүрлі түрі – төрт бөлікке бөлінген тіктөртбұрышты бақша, ортасында тоған болады, мұндай төрт бөлікті дизайн "шахар бағ" ("төрт бақ") деп аталады. Жәннат бақшаларының ең маңызды элементтерінің бірі – су, оған көлдер, каналдар, арналар және фонтандар кіреді. Жеміс ағаштары мен гүлдердің хош иісі үшін таңдалған иіс – маңызды элемент. Оны көбінесе ислам бақшасы деп те атайды. Бұл бақша түрі мұсылман арабтарының жаулаулары кезінде Мысыр мен Жерорта теңізіне таралып, Үндістан мен Испанияға дейін жеткен.
The paradise garden is a form of garden of Old Iranian origin, specifically Achaemenid which is formal, symmetrical and most often, enclosed. The most traditional form is a rectangular garden split into four quarters with a pond in the center, a four fold design called chahar bagh (“four gardens”). One of the most important elements of paradise gardens is water, with ponds, canals, rills, and fountains all being common features. Scent is an essential element with fruit bearing trees and flowers selected for their fragrance. It is also often referred to as an Islamic garden. The form of garden spread throughout Egypt and the Mediterranean during the Muslim Arabic conquests, reaching as far as India and Spain.
Этимология
Бастапқыда "қоршалған немесе қабырғалы бақ" деген мағынаны білдіретін бір есіммен аталатын, "паири" ("айналасында") және "даэза" немесе "диз" ("қабырға", "кірпіш" немесе "пішін") сөздерінен туындаған, философ және тарихшы Ксенофонт Афиналық ежелгі иран *paridaiza(h), кейінгі ежелгі иран *pardēz (авеста pairidaēza, көне парсы *paridaida, кейінгі көне парсы pardēd) сөздерін грек тіліне paradeisos деп аударған. Ахменид патшалары жабық сарайлық аң аулау парктерінде жұмақ бақтарын салған деп есептеледі, бұл ассириялықтардан мұра етілген дәстүр. Ассириялықтар үшін арыстан аулау рәсімі патшалықты бекітетін қасиетті амал болған. Ассириялықтар өз кезегінде бабылдықтардан ландшафт жасау тәсілдерін мұра еткен. V ғасырда Кіші Кирдің Персияға шабуыл жасаған кезінде Ксенофонт Артаксеркске тиесілі сарайлар мен павильондар кешенін сипаттады. Бұл кешенге суарна арқылы суарылатын бақтар кірді – гравитациялық күшпен жұмыс ілейтін су ағындары мен геометриялық жүйеде орналастырылған бассейндер туралы ең ерте белгілі жазба осы кезеңге жатады. Мұхаммед төрт өзен туралы айтқан: су, сүт, шарап және бал. 13 ғасырда Ислам дінімен бірге бақтар Мысырға, Жерорта теңізінің солтүстік Африкалық жағалауына және Испанияға тарады. Бұл стильдегі бақтар 16 ғасырда Моғол империясының алғашқы императоры, ханзада Бабурдың тұсында Үндістанға келді.
Originally denominated by a single noun denoting "a walled in compound or garden", from "pairi" ("around") and "daeza" or "diz" ("wall", "brick", or "shape"), philosopher and historian Xenophon of Athens borrowed the Old Iranian *paridaiza(h), Late Old Iranian *pardēz (Avestan pairidaēza, Old Persian *paridaida, Late Old Persian pardēd) into Greek as paradeisos. It is believed that the Achaemenid kings built paradise gardens within enclosed royal hunting parks, a tradition inherited from the Assyrians, for whom the ritual lion hunt was a rite that authenticated kingship. The Assyrians in turn had inherited their landscaping techniques from the Babylonians. In the 5th century, at the time of the invasion of Persia by Cyrus the Younger, Xenophon described a complex of palaces and pavilions belonging to Artaxerxes. This included gardens watered by an aqueduct – the earliest known record of gravity fed water rills and basins arranged in a geometric system. and Muhammad spoke of four rivers: of water, milk, wine and honey. By the 13th century the gardens had spread with Islam throughout Egypt, Mediterranean north Africa and into Spain. This style of garden came into India during the 16th century in the reign of Prince Babur, the first Emperor of the Mughal Empire.
Ерекшеліктері
Бейбіт бақтың негізгі жоспары – ортасында көл немесе фонтан орналасқан төрт бөліктен (шарбағ) тұратын құрылым. Кейінірек жасалған үлгілерде, олар мәртебелі символдарға айнала бастағанда, павильон немесе мазар қосылды. Төртбұрышты немесе тікбұрышты жоспар әдетте ежелгі қанат жүйесі арқылы салынған су арналарымен төртке бөлінеді. Суды кеңінен пайдалану – маңызды және жиі кездесетін ерекшелік, көбінесе каналдарда, көлдерде немесе арықтарда, кейде фонтандарда, ал сирек – шарлауықтарда қолданылады. Бұл ағын судың тыныш даусын тудырады, сонымен қатар ауаны салқындатуға да септігін тигізеді. Хош иісті гүлдер мен жеміс ағаштары – қажетті элементтер. Гүлдер мен ағаштар отырғызылған жерлер шұңқырлатылып жасалған немесе жолдар көтерілген, соның арқасында бақта серуендеген адамдар оңайлықпен жаңа жемістерді теріп ала алады. Зәйтүн, інжір, құрма және анар кеңінен таралған және символдық мағынаға ие. 11 ғасырда Жібек жолы арқылы Индиядан келген апельсин ағаштары олардың хош иісі мен гүлдерінің әдемілігі үшін егілді.
The essential plan of a paradise garden is a four fold layout (charbagh) with a pond or fountain in the centre. Later designs incorporated a pavilion or mausoleum when they began to develop into elaborate status symbols. The rectangular or rectilinear design is typically quartered by water channels made using the ancient qanat system. An important and common feature is the elaborate use of water, often in canals, ponds, or rills, sometimes in fountains, and less often in waterfalls. This created the soothing sound of running water and also had the practical purpose of cooling the air. Aromatic flowers and fruit bearing trees are quintessential elements. The ground where the flora were planted was sunken or the walkways raised so that passers by would be able to easily pluck fresh fruit as they walked throughout the garden. Olive, fig, date and pomegranate were ubiquitous and symbolically important. Orange trees arrived from India via the Silk Road by the 11th century and were incorporated for their fragrance and the beauty of their flowers.