Худна: Араб тіліндегі келісім және уақытша тынығу туралы

Кіріспе

Худна (араб тілінен аударғанда "жайлылық" немесе "тыныштық" мағынасында) – бұл уақытша бітім немесе қару тоқтату. Оны кейде "атыс тоқтату" деп те аударады. Ибн Манзур өзінің классикалық араб тілінің ортағасырлық сөздігі "Лисан әл-Арабта" оны былай анықтаған: "хадана: ол тынышталды. хадина: ол тыныштырды (өткіштік немесе өткіштіксіз). хадана: ол бітім жасады. Осылардың әрқайсысынан туындаған зат есім – худна". Мұхаммед пен Құрайш тайпасы арасындағы Худайбия шарты – ерте замандағы белгілі бір худнаның мысалы.

Худна Израиль-Палестина қақтығысында

Ағылшын тілінде бұл термин көбінесе Израиль-Палестина қақтығысындағы атысты тоқтату келісіміне сілтеме жасағанда қолданылады, әсіресе ХАМАС сияқты ұйымдарды қамтитын келісімдерде. Бұл тұжырымдама 1999–2003 жылдар аралығында Газа секторындағы, Батыс жағалаудағы және Ливан, Сирия сияқты елдердегі ХАМАС басшылығымен ұзақ созылған келіссөздердің нәтижесінде, Израиль мен палестиналықтар арасындағы қақтығыста зорлық-зомбылықты азайту мақсатымен Белфаст Король университетінің профессоры тарапынан ұсынылды. Кейбір басқалар 2001 жылы израильдік бизнесмен Эяль Эрлих Иорданиядағы туындаған дауды басу үшін худна жарияланғанын көргеннен кейін (Haaretz, 2 қаңтар 2002 ж. қараңыз); Израильдің тұрақты бейбітшілікке қол жеткізу үшін өзара худна жасау туралы идеяны ұсынды, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Израиль үкіметі бұл идеяны қабылдамаса да, 2003 жылдың жазында – Еуропалық кеңесшілер мен дипломаттардың көп жылдық келіссөздерінен және Әбу Мазен мен Египеттің қысымынан кейін – ХАМАС және Исламдық Джихад бір жақты түрде 45 күндік атысты тоқтату, яғни худна жариялады. Оның жақтастары мұндай атысты тоқтату маңызды зорлық-зомбылықты азайтуға мүмкіндік береді және одан әрі қақтығысты шешу мен бейбіт келіссөздерді мүмкін ету үшін сенімділік шарасы болады деп мәлімдеді; ал қарсыластары бұл палестиналық топтарға қайта жиналуға және израильдіктерге қарсы жаңа шабуылдарға дайындық үшін күш жинауға мүмкіндік беретін жай ғана тактикалық маневр болады немесе Израильдің қоныстарды кеңейтуді, палестиналық қалаларды блокадалауды және осындай топтардың мүшелерін тұтқындауын жалғастыруы мүмкін екенін айтты. Худна 2003 жылдың 29 маусымында басталды. 2004 жылдың қаңтарында ХАМАС-тың жетекшісі Абдель Азиз әл-Рантисси алты күндік соғыста басып алынған барлық аумақтардан толықтай шығу, Батыс жағалау мен Газада палестиналық мемлекет құру және барлық палестиналық босқындардың "қайту құқығы" үшін 10 жылдық худна ұсынды. Рантисси еуропалық журналистерге сұхбат беріп, худнаның он жылға шектелгенін және бұл қозғалыстың шешімі екенін, себебі "осы кезеңде барлық жерімізді азат ету қиын; бірақ худна Израиль мемлекетін тануды білдірмейді" деді.

In English, the term is most frequently used in reference to a ceasefire agreement in the Israeli–Palestinian conflict, particularly one that would involve organizations such as Hamas. The concept was also proposed to reduce violence in the conflict between Israel and the Palestinians by a Queen's University Belfast Professor in the period of 1999–2003 as a result of protracted negotiations with the Hamas leadership in the Gaza Strip, West Bank and abroad in countries like Lebanon and Syria. Some others claim that Israeli businessman Eyal Erlich in 2001, after seeing a hudna being declared in order to calm a feud in Jordan (cf. Haaretz, January 2, 2002); introduced the idea, unsuccessfully, that Israel should suggest a mutual hudna as a prelude to a more lasting peace. Despite the Israeli government's rejection of the idea, in summer 2003—following many years of negotiation and facilitation from European advisors and diplomats along with pressure from Abu Mazen and Egypt—Hamas and Islamic Jihad unilaterally declared a 45 day ceasefire, or hudna. Its proponents commonly argued that such a cease fire would allow for important violence reduction and act as a confidence building measure to make further conflict resolution and peace negotiations possible; its opponents commonly argued that it would be a mere tactical maneuver enabling Palestinian groups to re group and muster their strength in preparation for further attacks on Israelis, or Israel to continue expanding settlements, blockading Palestinian towns, and arresting members of such groups. The hudna started on June 29, 2003. In January 2004, senior Hamas leader Abdel Aziz al Rantissi offered a 10 year hudna in return for complete withdrawal from all territories captured in the Six Day War, the establishment of a Palestinian state in the West Bank and Gaza, and the "right of return" for all Palestinian refugees. Rantissi gave interviews with European reporters and said the hudna was limited to ten years and represented a decision by the movement because it was "difficult to liberate all our land at this stage; the hudna would however not signal a recognition of the state of Israel."