Кіріспе
Уолтер Стоун Тэвис-кіші (28 ақпан 1928 – 9 тамыз 1984) – американдық жазушы және сценарист. Оның жазған алты романының үшеуі көрнекті фильмдерге бейімделді: "Хустлер", "Ақшаның түсі" және "Жерге құлаған адам". Төртінші романы, "The Queen’s Gambit" атты туындысы сол атаумен мини-сериал ретінде бейімделіп, 2020 жылы Netflix арнасында көрсетілді. Оның кітаптары кем дегенде 18 тілге аударылған.
Walter Stone Tevis Jr. (February 28, 1928 – August 9, 1984) was an American novelist and screenwriter. Three of his six novels were adapted into major films: The Hustler, The Color of Money and The Man Who Fell to Earth. A fourth, The Queen’s Gambit, was adapted into a miniseries with the same title and shown on Netflix in 2020. His books have been translated into at least 18 languages.
Өмір және мансап
Тевис 1928 жылы Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында Анна Элизабет "Бетти" (туған тегі Бэкон) және Уолтер Стоун Тевис отбасында дүниеге келді, Уолтер – бағалаушы мамандығын меңгерген. Ол Сансет ауданында, Голден Гейт паркіне қарама-қарсы көшеде өсті. Оның әпкесі Бетти 1925 жылы туған. Сондықтан ата-анасы оны бір жылға Стенфорд балалар емдеу орталығына (сонымен қатар, фенобарбиталдың жоғары дозасын қабылдады), орналастырды. Осы уақытта олар Кентуккиге қайтып келді, онда Тевис отбасына Мэдисон округінде ерте жер берілген еді. Уолтер 11 жасында Кентуккидегі отбасына қосылу үшін біржола пойызбен сапар шекті. Ол Тоби Кавано атты орта мектептегі сыныптасымен дос болып, Лоуренсбургтегі Кавано үйінде бильярд ойнауды үйренді. Сол кітапханада ол алғаш рет ғылыми фантастиканы оқыды. Олар өмір бойына дос болып қалды. Кейін Кавано Лексингтонда бильярд залының иесі болды, бұл Тевистің жазуына әсер етті. Әскерден босатылғаннан кейін 1945 жылы Модельдік зертхана мектебін бітірді. Ол Кентукки университетіне түсіп, 1949 жылы ағылшын әдебиеті бакалаврі, ал 1954 жылы магистр дәрежесін алды. Ол "Үлкен аспан" романының авторы А.Б. Гатридің студенті болды. Ол студент кезінде бильярд залында жұмыс істеді және Гатридің класы үшін жазылған бильярд туралы әңгімесі жарияланды. Кейін ол Айова жазушылар шеберханасына қабылданды, онда 1960 жылы шығармашылық жазудан магистрлік диплом алды. Бітіргеннен кейін Тевис Кентукки автомобиль жолдары департаментінде жұмыс істеді. Ол Кентуккидің Science Hill, Hawesville, Irvine және Carlisle қалаларындағы шағын қалалардың орта мектептерінде ғылымнан, ағылшын тілінен және дене тәрбиесінен сабақ берді. Сонымен қатар ол Солтүстік Кентукки университетінде, Кентукки университетінде және Оңтүстік Коннектикут мемлекеттік университетінде оқытты. Тевис 1965 жылдан 1978 жылға дейін Огайо штатының Афина қаласындағы Огайо университетінде ағылшын әдебиетінен және шығармашылық жазудан сабақ берді, онда ол Университет профессоры атағын алды. Тевис Авторлар гильдиясының мүшесі болды.
Қысқа әңгімелері
Тевис әртүрлі журналдарға екі оннан астам қысқа әңгіме жазды. "The Big Hustle" атты бильярд залы туралы әңгімесі Collier's журналында (1955 жылғы 5 тамыз) Денвер Гилленнің суреттерімен жарияланды. Одан кейін The American Magazine, Bluebook, Cosmopolitan, Esquire, Galaxy Science Fiction, Playboy, Redbook және The Saturday Evening Post журналдарында оның қысқа әңгімелері жарық көрді.
Романдар
Оның алғашқы романы "The Hustler" 1959 жылы Harper & Row баспасында жарық көрді. Тевис оған 1963 жылы жарық көрген "Жерге құлаған адам" романымен жалғастырды. Джеймс Саллис атап өткендей, Тевис "Жерге құлаған адам" романында өзінің балалық шағынан алынған элементтерді пайдаланды: The Boston Globe газетінде жазылғандай, бұл роман сырттай алғанда өз өркениетін құтқару үшін жерге келген шетелдік құпия агенттің хикаясы. Ол қиындықтарға, алаңдатуға және сенімін жоғалтуға ұшырап ("Мен қалаймын, бірақ жеткіліксіз") сәтсіздікке ұшырайды. Бірақ одан да тереңірек қарасаңыз, бұл 1950-жылдарғы консервативтік көзқарас пен ынтымақсыздық соғысы туралы теңдеу ретінде оқылуы мүмкін. Тевистің өзінің сөзімен айтқанда, бұл "өте жасырын автобиография", оның Сан-Францискодан, "жарық қаласынан" Кентуккидің ауылдық аймағына бала кезінде көшірілуі, сондай-ақ ұзаққа созылған аурудың оны төсекке таңып, жазылғаннан кейін әлсіз, осал және жеке қалдырған оқиғасы. Бұл сонымен қатар – ол оны жазғаннан кейін ғана түсінгендей – оның алкоголизмге ұшырағаны туралы да әңгіме. Бұдан өзге, бұл христиандық теңдеу және суретшінің портреті. Қорыта айтқанда, бұл мен білетін ең ауыр жүрекке тиетін кітаптардың бірі, зор амбиция мен қорқынышты сәтсіздік туралы ақталу, және адамның толық, ешқандай шектеусіз жалғыздығының бейнесі. Огайо университетінде оқытушы болып жұмыс істеген кезінде Тевис студенттердің сауаттылығының қорқынышты деңгейде төмендеп бара жатқанын байқады. Осы байқауы оған 25-ші ғасырдағы қараңғы және құлдырап бара жатқан Нью-Йорк қаласында өтетін "Мокингбирд" (1980) романының идеясын берді. Халық саны азайып барады, ешкім оқи алмайды, ал роботтар есірткіге тәуелді, сауатсыз адамдарды басқарады. Туылу көрсеткішінің төмендеуі түрдің жойылуы мүмкін екенін көрсетеді. Тевис 1980 жылы "Мокингбирд" романы үшін "Небюла" сыйлығының "Жылдың үздік романы" номинациясына ие болды. Соңғы телеинтервьюларының бірінде ол PBS бір кезде 1979 жылы Урсула К. Ле Гуиннің "Жаратылыс тоқымашы" фильмінен кейін "Мокингбирд" романының экранизациясын жасауды жоспарлағанын айтты. Тевис сонымен қатар "The Hustler" романының жалғасы "The Steps of the Sun" (1983), "The Queen's Gambit" (1983) және "The Color of Money" (1984) романдарын жазды. Оның әңгімелері 1981 жылы "Алыс үйден" жинағында топтастырылды.
On the surface, Man is the tale of an alien who comes to earth to save his own civilization and, through adversity, distraction, and loss of faith ("I want to But not enough"), fails. Just beneath the surface, it might be read as a parable of 1950s conventionalism and of the Cold War. One of the many other things it is, in Tevis's own words, is "a very disguised autobiography," the tale of his removal as a child from San Francisco, "the city of light," to rural Kentucky, and of the childhood illness that long confined him to bed, leaving him, once recovered, weak, fragile, and apart. It was also – as he realized only after writing it – about his becoming an alcoholic. Beyond that, it is, of course, a Christian parable, and a portrait of the artist. It is, finally, one of the most heartbreaking books I know, a threnody on great ambition and terrible failure, and an evocation of man's absolute, unabridgeable aloneness. During his time teaching at Ohio University, Tevis became aware that the level of literacy among students was falling at an alarming rate. That observation gave him the idea for Mockingbird (1980), set in a grim and decaying New York City in the 25th century. The population is declining, no one can read, and robots rule over the drugged, illiterate humans. With the birth rate dropping, the end of the species seems a possibility. Tevis was a nominee for the Nebula Award for Best Novel in 1980 for Mockingbird. During one of his last televised interviews, he revealed that PBS once planned a production of Mockingbird as a follow up to their 1979 film of Ursula K. Le Guin's The Lathe of Heaven. Tevis also wrote The Steps of the Sun (1983), The Queen's Gambit (1983), and The Color of Money (1984), a sequel to The Hustler. His short stories were collected in Far from Home in 1981.
Бейімделулер
Тевистің алты романының үшеуі толық метражды фильмдерге, ал біреуі телесериалға бейімделді. Роберт Россеннің режиссерлік еткен "Хастлер" және Мартин Скорсезе режиссерлік еткен "Ақшаның түсі" фильмдері, ойдан шығарылған бильярд алдаушысы "Жылдам Эдди" Фелсонның өмірін көрсетті. Николас Рогтың режиссерлік еткен "Жерге құлаған адам" 1976 жылы шықты; кейіннен 1987 жылы телефильм ретінде, ал 2022 жылы телесериал ретінде қайта түсірілді. "Шахмат патшайымы" – 2020 жылы Netflix-те шыққан, Аня Тейлор-Джойдың басты рөлде ойнаған мини-сериал.
Жеке өмір
Тевис 1957 жылы Джейми Григгске үйленді, олар ажырасқанға дейін жиырма жылдан астам бірге өмір сүрді. Олардың екі баласы болды: ұлы Уильям Томас және қызы Джулия Энн. Тевис көбінесе темекі шегетін, құмар ойынға берілетін және алкоголизмге ұшыраған адам болды, ал оның туындыларында осы әдеттер жиі маңызды тақырыптар ретінде бейнеленген. Тевис мас күйінде жаза алмайтын еді. Жүрек ауруымен ауырған Тевиске жас кезінде фенобарбитал тағайындалған. Бұл «Каралеваның гамбиті» романындағы Бет Хармон кейіпкеріне шабыт берген, сонымен қатар Тевис айтуынша, оның кейінгі алкоголизмге ұшыруының бір себебі де осы болған. Тевис 1970 жылдары Анонимді алкоголиктердің көмегімен алкогольге деген құмарлығынан арыла алды. 2003 жылы Джейми Григгс Тевис «My Life with the Hustler» атты өмірбаянын жариялады. Ол 2006 жылдың 4 тамызында дүние салды. 1983 жылы Тевис Элеонора Уокерге үйленді, кейіннен ол Уолтер Тевис авторлық құқықтарының қоршысы болды. Ол 2016 жылдың 9 желтоқсанында Нью-Йорктегі Беллвью ауруханасында қайтыс болды, бұл өз-өзіне қол жұмсау деп есептеледі. Уолтер Тевистің әдеби туындыларын Сьюзан Шульман әдеби агенттігі ұсынады.
Романдар
Қайта басылым: Del Rey Impact, 1999. Қайта басылым: Del Rey Impact, 1999.
Тевис шығармаларының сын зерттеулері мен шолулары
Ифкович, Эд. "Хастлер", "Микеланджело туралы әңгімелер: 20 естелік" кітабында. Createspace 2014, 1–9 беттер.