Кіріспе

Британ жазушысы (1927–2001)

Саймон Артур Ноэль Рейвен (28 желтоқсан 1927 – 12 мамыр 2001) – ағылшын жазушысы, драматург, очеркші, теледидар және киносценарийшісі. Ол әдеби еңбектерімен қатар, богемдік өмір салтымен де белгілі. Чартерхаус мектебінен қуылғаннан кейін, ол Ұлттық қызметтегі жаяу әскер қатарына алынып, соңынан Кембридж Король колледжінде оқыды. Жазушылықпен ақша табуға шамасы келмегендіктен, ол қайтадан армияға қосылды, бірақ құмар ойындарына байланысты «қалыпқа сай келмейтін мінез-құлық» көрсеткені үшін әскери сот алдында жауап беруден қашып, тез жұмысынан кетіп қалды. Өзінің қағидаларын бөлісетін адамдар үшін ғана жазатынын айтқан ол, көпшілік нарығына еңбек етпеді, сондықтан оны баспагер Энтони Блонд құтқаруға мәжбүр болды. Блонд оған Лондоннан шығып, жазу ісіне толыққанды көңіл бөлуі шартымен тұрақты жалақы төледі. Бұл келісім 30 жылдан астам сақталды. Рейвен «Кешірім сұрау» (Alms for Oblivion) он томдық романымен және оның барокколық, мистикалық жалғастары «Пикардия гүлдері» (The Roses of Picardie) мен «Қыркүйек сарайы» (September Castle) үшін есте қалады. Сонымен қатар, «Өлімнің қауырсыны» (The Feathers of Death) офицерлер мен «қатардағылар» арасындағы гомосексуализмді зерттейтін ертедегі армия романы да белгілі. Ол сондай-ақ «The Pallisers» (1974) және «Edward & Mrs. Simpson» (1978) телесериалдарының сценарийлерін жазды.

Тууы, отбасы және білім

1927 жылы 28 желтоқсанда Лондонда туған ол үш баланың ең үлкені еді. Оның әкесі, Артур Рейвен, отбасылық шұлық бизнесінен мұра еткен байлығының арқасында бейкүнә өмір сүрді. Ол алдымен Камберли, Суррей қаласының жанындағы Кордвольс дайындық мектебінде, содан кейін Чартерхаус мектебінде стипендия бойынша оқыды, бірақ 1945 жылы гомосексуалдық әрекеттері үшін мектептен қуылды. Оның мектептегі бір сыныптастарының арасында Джеймс Приор, Уильям Рис Могг, Оливер Попплвелл және Питер Мэй болды. Әскери қызметін аяқтағаннан кейін 1948 жылы Кембридж университетінің Король колледжіне классикалық әдебиеттерді оқуға түсті. Ол өте зерек болғанымен, оның ынтасы жеткіліксіз болды, университеттегі мансабы ақша мәселелерімен, жарамсыз мінез-құлқымен және іс-қимылдар мен олардың салдары арасында байланыс орната алмауымен (немесе, көбінесе, қаламауымен) жиі тоқталды. Оның зеректігі оған тек жоғары екінші дәреже берді, бұл дәреже әдетте докторлық диссертация үшін стипендия алуға мүмкіндік бермейді. Оның стипендия алуына, көбінесе, жеке сүйкімділігі себеп болды, ол стипендия беруге жауапты профессорлардың ықыласын тудырды. Ол Виктория дәуіріндегі мектептегі классикалық әдебиеттердің ықпалын зерттеу үшін студенттік стипендия (магистратураға арналған стипендия) алды, бірақ көп ұзамай ол ләззат іздеуге берілді және оның диссертациясы ешқашан толыққанды аяқталған жоқ. 1951 жылы ол Ньюнемді бітірген Сьюзан Килнерге үйленді, ол оның баласын күтіп жүрді; ол үйленудің міндетті екенін айтқандай, кейін ол одан қашып өтті. 1952 жылы Адам есімді ұл дүниеге келді. (Жұбайлар 1957 жылы ажырасты.) Рейвен стипендиялық қаражаты таусылғаннан кейін Король колледжінен кетіп, жазушы болып жұмыс істеуге тырысты, «The Listener» журналында кітап туралы рецензия жазу арқылы аз ғана табыс тапты. Ол сондай-ақ, жариялануға жарамсыз болған романын жазды, ол тек 30 жылдан кейін «An Inch of Fortune» деген атпен жарық көрді. Тұрақтырақ табыс табу үшін Рейвен Британ армиясына қайта оралуға шешім қабылдады.

Әскер

Ұлттық қызметінің басында Равен Парашют полкінде офицер курсант ретінде қызмет еткен, ал 1947 жылы британдық биліктің соңғы айларында Үндістанда болып қайтқан. Кейін Оксфордшир және Букингемшир жеңіл жаяу әскерлеріне офицер болып тағайындалды, содан кейін Уилтширдегі Рольстон баллондық лагеріндегі Корольдік артиллерияның 77-ші ауыр зениттік полкіне жіберілді, онда әскери қызметін аяқтады. 1953 жылы университетті бітірген соң, ол Корольдің Шропшир жеңіл жаяу әскерімен (KSLI) тұрақты офицерлік қызметке қабылданып, Батыс Германия мен Кенияда қызмет етті, содан кейін Шрусбериге жіберілді. Осы кезеңде, Сьюзанға үйленген күйінде, ол оның ақша сұрап жіберген телеграммасына жауап ретінде оған әйгілі телеграмма жіберді: "Ақша жоқ, баланы жеуді ұсын". Мұндай бейсауат жауап оның әйелі мен баласына қамқорлық танытпағанын көрсетеді, бірақ шындығында ол Адамның білімі мен тұрмысы үшін үнемі жағдайда болды. Шрусберидегі қызметі кезінде ол жергілікті жарыстарда көп ойнап, "нашар жылқылардың тізбегінен" кейін қатты қаржылық қиындыққа тап болды. "Жарамсыз мінез-құлық" көрсеткені үшін әскери сотқа берілу қаупіне тап болған ол, полктегі дауды болдырмау үшін тыныш түрде отставкаға кетуіне рұқсат берілді. Бұл оқиғаны ол кейінірек "Шатырдағы көлеңкелер" атты кітабында ашық айтқан.

Жазушылық мансап

30 жасқа келгенде оның мансабы мен болашағы болмады, бірақ классикалық әдебиеттерді зерттеу арқылы ол жазу стилін дамытты, ол айтуынша, армияның «қысқа, айқын және қарапайым» болу туралы керемет нұсқауынан туындаған. Бұл, оның жылдам және бейкүнә әзіл-қалжыңдарымен қатар, 1958 жылы ол баспагер Энтони Блондпен жұмыс істегенде журналистикада күнкөріс табуға мүмкіндік берді: «Мен оны Хью Томас арқылы таңдадым, ол мен үшін «The Establishment» атты симпозиумды редакциялап жатқан еді. Саймон әскер туралы мақала жазуға міндеттелді». Блонд оның алғашқы романы «Өлімнің қауырсындары» (1959) жазылғанда оны қаржыландырды. Блонд оған Лондоннан алыс тұрып, Рейвеннің қарыздарын өтеген жағдайда, жазуын жалғастыруға келісімшарт ұсынды. «Бұл сенің соңғы көмегің», деді ол. «Лондоннан кетіңіз немесе менің жұмысымнан кетіңіз». Ол Кент қаласындағы Дилдегі жатаққа көшті және Блондтан 15 фунт стерлинг алды. Осылайша, өмірінің соңына дейін Рейвен түрлі жанрларда – көркем әдебиет, эсселер, жеке естеліктер, polemika, театр, сценарийлер және журналдық журналистика – Ұлыбританияның ең өнімді жазушыларының біріне айналды. Ол әр түрлі уақытта Эвелин Во, Грэм Грин, Энтони Пауэлл және Лоуренс Дюреллмен салыстырылды, бірақ оның үні өзіне тән болды: «Равен өмір сүрген және көрген заманының сұмдылығы мен стандарттарының күмәнділігін басқа романдарға қарағанда жақсырақ ашты». Оның өзінің кәсібіне деген көзқарасы одан да қарапайым болды; оның «Ән салатын жерлер» (1970) романындағы Филдинг Грей кейіпкерінің сөзімен айтқанда: «Мен ақша табу үшін сөздерді әдемі үлгілерге жинақтаймын». Оның мистикалық нәрселерге деген құштарлығы алғаш рет оның ерте романы «Дәрігерлер қызыл киім киеді» шығармасында көрінді, онда Балқан вампирлері бейнеленген (бірақ олар мистикалық құбылыс емес, жыныстық ауытқу ретінде вампиризмді ұстанады) және Карл Эдвард Вагнер оны он үш ең жақсы мистикалық романның бірі деп атады. Готикалық тақырыбы «Пикардияның гүлдері», «Сентябрь сарайы», «Египеттің бірінші туғандары» сериясының бөліктері және 1994 жылғы «Қайғының аралдары» повесі сияқты кейінгі туындыларында күшейді. Ол ынталы және адал оқырмандарды жинаса да, жаппай нарықта ең көп сатылатын автор болған емес. Брук Алленнің сөзімен айтқанда: «Мен әрқашан өзім сияқты білімді, әлемдік көзқарысқа ие, күмәнді және снобтық (яғни жақсы талғамды жаманнан жоғары қоятын) адамдардың кішкентай аудиториясы үшін жаздым». Оның он романынан тұратын «Естен шығу үшін садақа» жинағы оның ең үлкен жетістігі деп есептеледі – А.Н.Уилсон оны «ең көңілді роман-флюв» деп атады, бірақ ол теледидардағы жұмысы, әсіресе «Палиссерлер» (1974) және «Эдвард және миссис Симпсон» (1978) бейімделуі арқылы көбірек танылды. Ол қартайған сайын шығармашылығының қарқыны төмендеді және сапасы нашарлады. Содан кейін ол «Барлығы аман-есен өлді» атты жаңа туынды жазуды жоспарлады немесе кем дегенде айтты, онда жамандау заңдарынан қорғалған күйде, британдық әлеуметтік, академиялық, саяси және әдеби саланың қайтыс болған белгілі тұлғаларын «ашуға» тырысады, бірақ бұл кітап жазылмады.

Кейінгі өмірі

Равен өмір бойы ләззатқа құмар өмір салтын ұстанды, оған тамақтану, ішу, саяхаттау, крикет, құмар ойындар мен әлеуметтік байланыстар кірді. Ол тапқан ақшасын жұмсады, ал 34 жыл Кентте Блондтың тілегі бойынша өткен соң, ол Лондонға көшіп, Лондондық Хартерхаусқа жатақханада орналасты, бұл Хартерхаус мектебімен тарихи байланысы бар қайырымдылық үйі. Мұнда ол бұрынғы өмірінің аясынан тыс, тыныш өмір сүрді. 1993 жылы ол Корольдік әдебиет қоғамының мүшесі болып сайланды. 1996 жылы Майкл Барбер жазған «Капитан» атты Равеннің өмірбаяны жарық көрді. 1997 жылы ол Мелвин Брэггпен бірге өзінің мансабына арналған «Оңтүстік жағалау» бағдарламасында жақсы көңіл-күйде және өкінішсіз пайда болды. Алайда, денсаулығы нашарлай берді және бірнеше инсульттан кейін 2001 жылдың 12 мамырында 73 жасында Лондонда қайтыс болды.

Мұра

The Guardian газетінде Рейвеннің некрологында «Ол Флэшмен, Воның капитан Граймс және Рочестер графының қасиеттерін үйлестірді» делінген, сондай-ақ ол Кембридждегі тәлімгері Ноэль Аннанға жас Гай Берджесті еске салған. Ол туралы көп айтылғандардың ішінде ең көп цитата келтірілгені – «қатыгез сана, періштедей қалам» болды. Э.У. Свантон Рейвеннің крикет туралы естеліктерін, «Шөптегі көлеңкелер» кітабын «ең ұятсыз крикет кітабы» деп атады. Рейвеннің бұған жауабы Свантоннан кітаптың жамылғысында осы пікірді келтіруге рұқсат сұрау болды. Оны «циник» және «қанды суық» деп те атады, ал кейіпкерлері «қысым астында міндетті түрде жаман мінез-құлық танытады; олардың көпшілігі ешқандай қысымсыз да жаман». Оның ашық ұстанымы – «18 ғасырдың күшті, ескі діншілдігіне соғыстан кейінгі Англияның теңдік кодексіне деген терең жек көрушілікпен байланыс».