Кіріспе

Aviation Traders ATL 98 Carvair – төрт радиалды қозғалтқыштармен жұмыс істейтін, пайдаланудан тоқтатылған ірі көліктік ұшақ. Бұл Фредди Лейкердің Aviation Traders (Engineering) Limited (ATL) компаниясы әзірлеген, Douglas DC-4 ұшағының негізінде жасалған әуе кемесі. Оның артқы кабинасында әдетте 22 жолаушы, ал алдыңғы бөлігінде бес автомобиль тасымалданатын еді.

Жобалау және әзірлеу

Фредди Лейкердің Douglas DC 4 және оның әскери баламасы C 54 Skymaster-дің қолданыста қалғандарын автомобильдерді тасымалдауға бейімдеу идеясы, 1940 жылдардың соңынан бері автомобиль паромдық авиакомпаниялардың негізгі ұшағы болған және қартайып, жеткіліксіз бола бастаған Bristol 170 Freighter-дің ізбасарына қол жеткізудің салыстырмалы түрде арзан жолы болды. Bristol Freighter-дің басты кемшілігі – бір ұшаққа сыятын автомобильдер санына қатысты шектеулі жүк көлемі. Тіпті «ұзын мұрынды» Mark 32 үлгісіне де үш автомобиль ғана (қосымша 20 жолаушымен бірге) сыятын. Бұл автомобильдерді әуемен тасымалдауды өте қиын міндет етіп берді. Егер брондалған автомобиль келмесе, ұшу бірден тиімсіз болып қалатын, себебі жүк көлемі үштен бір бөлікке азайды. 1950 жылдары британдық автомобильдердің орташа ұзындығының ұлғаюы осы жағдайды одан бетерлетті. 1959 жылы Ұлыбританиядағы автомобильдердің орташа ұзындығы 1950 жылғыдан ұзын болды. Автомобиль паромдық бизнестің маусымдық сипаты, ең жақсы кезеңнен тыс уақытта ұшақтың тиімсіз пайдаланылуына әкелді. Сонымен қатар, қысқа Ла-Манш рейстерінде бірнеше рет қону мен ұшу, төмен биіктіктегі турбулентті ауа райында және 20 минутқа дейін қысқа айналымдар ұшақтың конструкциялық тозуға бейім етуіне себеп болды. Бұл қатаң және қымбат жөндеу бағдарламаларын қажет етті, осылайша ұшақтың пайдалану шығындарын арттырды, өйткені бұл маршруттардың табысы төмен болды. Сонымен қатар, DC 4-тің герметикаланбауы, оны төмен биіктіктегі Ла-Манш рейстері үшін өте қолайлы етті, себебі бұл рейстерге герметикаланған кабина қажет болған жоқ. Бұл ұсынылған конструкциялық өзгертуді оңайлатты. Нәтижесінде Carvair (автомобильді әуе арқылы тасымалдаудан шығарылған атау) деп аталған жаңа ұшақ пайда болды. Бастапқыда, DC 6 және DC 7 ұшақтарының ескі үлгілерін, DC 4 негізінде жасалған Carvair пайдалануға енгізілгеннен кейін 15 жыл ішінде үлкен, «екінші буын» Carvair-ге айналдыруға болады деп есептелді. Ол сондай-ақ дөңгелектердің күшті тежегіштерін және кеңейтілген құйрығын қажет етті, оның DC 7 бірлігінен жасалғаны жиі айтылатын, бірақ шындығында толығымен жаңа дизайн болды. Четыре Pratt & Whitney R 2000 Twin Wasps қозғалтқыштары өзгеріссіз қалды. Алғашқы сынақ ұшу 1961 жылдың 21 маусымында өтті. Ұлыбританияда 21 Carvair ұшағы жасалды, олардың 1, 11 және 21-і Саутхенд әуежайында, ал қалғаны Станстед әуежайында құрастырылды. Соңғы үш ұшақ Австралияның Ansett ANA компаниясына жеткізілді, ол ATL компаниясына өз DC 4 ұшақтарын қайта жаңарту үшін берді, бұл ATL сатып алған және British United Air Ferries (BUAF) серіктес компаниясына сатқан немесе берген алдыңғы 18 ұшақтан өзгеше болды. 2007 жылдың маусым айында әлі ұшып жүрген екі ұшақтың бірі бұрынғы Ansett ұшағы болды. Екінші Ansett ұшағы 1975 жылы Пномпеньде тастап кетілді. Ansett үшін жасалған соңғы қайта жаңарту, No 21, 1968 жылдың 12 шілдесінде алғашқы сынақ ұшуын жасады. 1960 жылы жаңадан қайта жаңартылған Carvair-дің бағасы £150,000 болды (1960 жылғы £0.15 бүгінгі күні шамамен миллион теңгеге тең), және C 54 ұшағының негізінде жасалған, ал Ansett компаниясына берілген үш ұшақтың тек екеуі DC 4 үлгісі болды.

Пайдалану тарихы

Carvair ұшағы Aer Lingus, BUAF және BAF сияқты бірнеше компания қолданды, сондай-ақ 1962–1963 жылдары Біріккен Ұлттар Ұйымымен жасалған келісімшарт бойынша Конго Киншасасында да пайдаланылды. Aer Lingus компаниясының ұшақтарын бес вагонмен 55 орындықтан 22 орындыққа дейін жылдам түрлендіруге болады. Кейбір ұшақтар тоғыз орындықпен таза жүк таситын ұшақтар болды. Бір ұшақта 55 орындық және үш көлікке орын болды. BAF компаниясы бұл ұшақтың Еуропадағы соңғы операторы болды, оларды 1970 жылдарға дейін пайдаланды.

Тірі қалған әуе кемелері

Carvair компаниясының 21-ші және соңғы 9J PAA ұшағы Оңтүстік Африкада, Phoebus Apollo Aviation компаниясында орналасқан. Бұрын Замбияда тіркелген бұл ұшақ қазір Рэнд әуежайында қойылған, онда Boeing 747SP сияқты сирек кездесетін басқа ұшақтармен бірге тұр. Замбия тіркелімінен алынып тасталғанына қарамастан, иесі оны әуе шоуларына қатысу үшін қайтадан ұшқызуды жоспарлап отыр. Екінші Carvair (N89FA / "Miss 1944", 9-шы Carvair) Техас штатының Гейнсвилл қаласындағы KGLE Гейнсвилл қалалық әуежайында орналасқан және Gator Global Flying Services компаниясымен АҚШ бойынша жүк тасымалдауға арналған чартерлік рейстерді жүзеге асырады. Тағы бір Carvair (N898AT, 20-шы салынған) бұрын ұшуға жарамды болған, бірақ 2007 жылдың 30 мамырында Аляскадағы Никсон Форк кенішіндегі аэродромға қонғанда апатқа ұшырап, жарамсыз деп жарияланды.

БАҚ-тағы көрнекті рөлдері

Британдық United Carvairs 1964 жылы Джеймс Бондтың "Голдфингер" фильмінде пайда болды, онда Аурик Голдфингер мен қауіпсіздік күзетшісі Oddjob Швейцарияға бағытталған G ASDC-ге мінгізілді, ал Голдфингердің Rolls Royce машинасы Carvair ұшағының мұрны арқылы тиеліп жатты. 1967 жылғы "The Prisoner" телесериалының "Биг Беннің қоңыраулары" атты эпизодында ұшақ мұрнынан жүк тиеліп, ұшып кетіп, қайтадан қонатыны көрсетіледі. Carvair Джон Ле Карренің "Адал мектеп" романында Чарли Маршаллдың ұшағы болып табылады.