Кіріспе

Швед қазығы (säckpipa, svensk säckpipa, немесе dråmba, koppe, posu, немесе bälgpipa) – Швецияға тән қазықтың бір түрі. Бұл термин швед тілінде жалпы түрде "қазық" деп аударылады, бірақ ағылшын тілінде Даларна аймағынан шыққан нақты швед қазығын сипаттау үшін қолданылады.

Тарих

Орта ғасырдағы шіркеулердегі суреттер бұл аспаптың бүкіл Швецияға тарағанын көрсетеді. Аспап 20-шы ғасырдың ортасына қарай дерлік жойылып кеткен; қазіргі кезде швед сыбызғысы деп аталатын аспап – Даларна аймағының батыс бөлігінен шыққан аспаптар негізінде жасалған құрылыс, ал сыбызғы дәстүрі 20-шы ғасырға дейін сақталған Швецияның жалғыз аймағы осы Даларна.

Жаңғыру

1930 жылдардың соңында этнолог Матс Рейнберг Нордиска музейінің коллекциясынан бірнеше сыбызғы тауып, осы тақырыпта диссертация жазды. Рейнберг швед сыбызғы дәстүрінің соңғы өкілін, Гудмундс Нильс Ларссонды Дала Ярна ауылында табуға қол жеткізді. Рейнберг Ларссонға музыка мұғалімі Тюре Гудмундсонмен бірге барды, ол бір сыбызғыны қайта жасауға қол жеткізді. Кейін Тюре осы сыбызғыда ойнап, мемлекеттік қаржыландырылатын Sveriges Radio ұлттық радиостанциясына екі күй жаздырды. Келесі онжылдықтарда 1981 жылға дейін аздаған сыбызғылар жасалды, содан кейін ағаш шебері Лейф Эриксон (сыбызғы жасаушы) өзі әзірлеген сыбызғы үлгісін шығара бастады, ал халық скрипачиі Пер Гудмундсон оны ойнауға үйренді. Эриксонның сыбызғысы мұражайларда сақталған шамамен он түрлі сыбызғының арасындағы шартты келісім болды, және ол аспаптарды скрипка сияқты басқа аспаптармен бірге ойнауға ыңғайлы ету үшін шамалы өзгерістер енгізді. Бүгінде Hedningarna, Svanevit және Dråm (соңғы екеуіне Эрик Аск Апмарк және Анна Райнефорс қатысады) сияқты бірнеше швед халық музыкасы тобы өздерінің орындауларында сыбызғыны пайдаланады. Швед сыбызғысын ойнаушылар енді дәстүрлі музыканы жюри алдында орындап, риксспельман атағын алуға құқылы.

Құрылыс

Қап басқа көптеген сыбызғылардан әлдеқайда кішкентай. Дегенмен, бұл үлкен мәселе емес, себебі сыбызғылар салыстырмалы түрде аз ауа қажет етеді. Сыбызғының тілі бір қамыстан жасалған және цилиндр тәрізді ойыққа ие, диапазоны бір октаваны құрайды. Ол негізінен диатоникалық (E нотасынан басталатын, үшіншісі төмендетілген А миноры – А мажоры мелодиялық көтерілетін гаммасымен), себебі саусақтарды қиыстырып ойнаудың әсері шамалы.

Эволюция

C тесігі үшін бір емес, екі тесік бұрғылауға болады, олардың бірін, мысалы, ара шабымен жауып, C дыбысын, ал жабылмаған тесік арқылы C# дыбысын шығаруға болады. Бұл А мажор тоналығын мүмкін етеді. "Күйіндеу тесігі", дәстүрлі түрде сырнайдың астыңғы жағына орналастырылатын және сырнайдың ең төменгі нотасын күйіндеуге қолданылатын (тесікті кішірейте беру үшін ара шабымен) тесікті сырнайдың үстіңгі жағына орналастыруға болады, осылайша оны саусақ тесігі ретінде пайдалануға болады. Бұл гаммаға төменгі D нотасын қосады. Сырнайшыға қосымша жоғары F# дыбысын беру үшін әдеттегі саусақ тесіктерінен жоғарырақ орналасқан тесікті басқаруға арналған кілт орнатуға болады. Сырнайдың цилиндрлі түтігі мен бір ғана жақсы тілінің болуы оны саусақтардың қиылысуынан өте аз әсер етуіне және дронның сырнайдың ең төменгі нотасымен бірдей нота мен октаваға күйінделуіне мүмкіндік береді, бұл жабық немесе жартылай жабық ойнауға мүмкіндік береді, соның арқасында ойнаушы басқа ноталардың арасында ең төменгі нотаны жылдам ойнай алады. Бұл дронның дыбысымен үйлеседі, үнсіздік сезімін тудырады және стаккатода ойнауға мүмкіндік береді. Аспаптың дыбысы өте жұмсақ, гармоника немесе аккордеон дыбысынан көп ерекшеленбейді.

Жасаушылар

Қазіргі кезде кәсіби немесе жартылай кәсіби сыбызғы жасаушылардың саны аз. Лейф Эриксон (сыбызғы шебері) дәстүрлі жасауды ұсынады; Альбан Фауст, Бёрс Андерс Оман, Макс Перссон және Сет Хамон заманауи үлгілерді дамытуға ықпал етеді.