Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Босниялық жазушы (1910–1982)
Bosnian writer (1910–1982)
Мехмед "Меша" Селимович (26 сәуір 1910 – 11 шілде 1982) – югославиялық жазушы, оның "Өлім және дервиш" романы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Югославияның ең маңызды әдеби туындыларының бірі саналады. Оның шығармаларындағы басты тақырыптардың бірі – жеке тұлға мен билік арасындағы қарым-қатынас, өмір мен өлім, сондай-ақ өзге де болмыс мәселелері.
Mehmed "Meša" Selimović (; ; 26 April 1910 – 11 July 1982) was a Yugoslav writer, whose novel Death and the Dervish is one of the most important literary works in post World War II Yugoslavia. Some of the main themes in his works are the relations between individuality and authority, life and death, and other existential problems.
Өмірбаян
Селимович 1910 жылғы 26 сәуірде Босния және Герцеговинаның Тузла қаласында серб тегінен таралған белгілі боснийлік мұсылман отбасында дүниеге келді. Ол Тузлада бастауыш және орта мектепті бітірді. 1930 жылы Белград университетінің филология факультетіне серб-хорват тілі мен әдебиетін оқуға түсып, 1934 жылы аяқтады. Оның лекторы болғандардың қатарында Богдан Попович, Павел Попович, Владимир Ћорович, Веселин Чайканович, Александр Белич және Стьепан Кульбакин есімдері бар. 1936 жылы ол Тузлаға оралып, бүгінде оның есімін тартатын гимназияда сабақ берді. Сол кезде ол "Соко" атлеттік ұйымына қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы екі жылын Тузлада өткізді, 1943 жылы партизандық антифашистік қарсылық қозғалысына қатысқандығы үшін тұтқындалды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол босатылған аймаққа көшіп, Югославия Коммунистік партиясына мүше болып, партизандардың Тузла отрядының саяси комиссары болды. Соғыс кезінде Селимовичтің інісі, ол да коммунист болған, ұрлық жасады деген айыппен сотсыз-сызбасыз партизандық отрядтың оғынан қаза тапты. Селимовичтің інісін қорғауға арналған хаты нәтижесіз болды. Бұл оқиға, көрінетіндей, Мешаның кейінірек "Өлім және дервиш" кітабына жазған ойлы кіріспесіне әсер еткен, онда басты кейіпкер Ахмед Нурудин тұтқындалған ағасын құтқара алмайды. Соғыстан кейін ол қысқа мерзімге Белградта тұрып, 1947 жылы Сараевоға көшіп барды, онда ол Педагогикалық орта мектептің және филология факультетінің профессоры, "Босна Фильм" киностудиясының көркемдік жетекшісі, Ұлттық театрдың драма бөлімінің бастығы және "Svjetlost" баспасының бас редакторы қызметтерін атқарды. Бірнеше жергілікті саясаткерлер мен зиялылармен жасырын қақтығысқа түскен ол 1971 жылы Белградқа көшіп, 1982 жылы қайтыс болғанға дейін онда өмір сүрді.
Selimović was born to a prominent Bosnian Muslim family of Serbian descent on 26 April 1910 in Tuzla, Bosnia and Herzegovina, where he graduated from elementary school and high school. In 1930, he enrolled to study the Serbo Croatian language and literature at the University of Belgrade Faculty of Philology and graduated in 1934. His lecturers included Bogdan Popović, Pavle Popović, Vladimir Ćorović, Veselin Čajkanović, Aleksandar Belić and Stjepan Kuljbakin. In 1936, he returned to Tuzla to teach in the gymnasium that today bears his name. At that time he participated in the Soko athletic organisation. He spent the first two years of the Second World War in Tuzla, until he was arrested for participation in the Partisan anti fascist resistance movement in 1943. After his release, he moved to liberated territory, became a member of Communist Party of Yugoslavia and the political commissar of the Tuzla Detachment of the Partisans. During the war, Selimović's brother, also a communist, was executed by partisans' firing squad for alleged theft, without trial; Selimović's letter in defense of the brother was to no avail. That episode apparently affected Meša's later contemplative introduction to Death and the Dervish, where the main protagonist Ahmed Nurudin fails to rescue his imprisoned brother. After the war, he briefly resided in Belgrade, and in 1947 he moved to Sarajevo, where he was the professor of High School of Pedagogy and Faculty of Philology, art director of Bosna Film, chief of the drama section of the National Theater, and chief editor of the publishing house Svjetlost. Exasperated by a latent conflict with several local politicians and intellectuals, in 1971 he moved to Belgrade, where he lived until his death in 1982.
Жеке тұлға
Селимович өзінің отбасылық тамырларын зерттеп, Дробнячи тайпасынан шыққандығын анықтады. Тайпаның көпшілігі өзін сербтер деп санайды, ал кейбіреулері – қарамонталықтар. Отбасының бір бөлігі христиан туыстарын қорғау үшін ислам дініне өткен деген мәлімдеме бар. 1976 жылы Сербия ғылым және өнер академиясына жазған хатында Селимович өзін серб екенін және серб әдебиетінің құрамына жататынын тарихи факт ретінде көрсетті. Селимович Босния және Герцеговина ғылым және өнер академиясының толық мүшесі, сондай-ақ Сербия ғылым және өнер академиясының мүшесі болды. Ол әкесінің туған тегі православиелік христиандық екенін айта отырып, 17 ғасырда тәжірибелік себептермен ислам дініне өткенін мәлімдеді.
Selimović researched the roots of his family and found out that he originated from the Drobnjaci tribe. Most members of the tribe consider themselves to be Serbs, while some are Montenegrins. It is claimed that a part of the family converted to Islam in order to protect their Christian brethren. In his 1976 letter to the Serbian Academy of Science and Arts, Selimović stated for the historical record that he regarded himself as a Serb and belonging to the corpus of Serbian literature. Selimović was a full member of the Academy of Sciences and Arts of Bosnia and Herzegovina, and a member of Serbian Academy of Sciences and Arts. by claiming that his paternal heritage was that of Orthodox Christian identity, alleging a conversion to Islam back in the 17th century for pragmatic reasons.
Шығармалары
Селимович өмірінің соңғы кезеңінде жазуға кірісті. Оның алғашқы әңгімесі («Песма у олужи» / «Дауылдағы ән») 1948 жылы, ол отыз алты жасында жарық көрді. Оның алғашқы кітабы, қысқа әңгімелер жинағы «Прва чета» («Бірінші рота») 1950 жылы, қырық жасында жарық көрді. Оның келесі туындысы «Тишине» («Сыртқы тыныштық») он бір жылдан кейін, 1961 жылы жарық көрді. «Туђа земља» («Шет ел», 1962) және «Магла и мјесечина» («Тұман мен айшырақ», 1965) атты келесі кітаптары да кең танылмады. Дегенмен, оның «Дервиш және өлім» («Derviš i smrt», 1966) романы шедевр ретінде кеңінен мойындалды. Романның оқиғасы 18 ғасырдағы Осман билігіндегі Сараевода өтеді және Селимовичтің өзінің бауырының өлімінен күйреген хал-ахуалын көрсетеді; бұл оқиға репрессивті жүйеге қарсы бір адамның қарсылығының нәсілсіздігі және сол жүйенің бір бөлігі болғаннан кейін сол адамда болатын өзгерістер туралы айтады. Кейбір сыншылар осы романды Кафканың «Процесс» романымен салыстырды. Ол ағылшын, орыс, неміс, француз, итальян, түрік және араб тілдері сияқты көптеген тілдерге аударылған. Романның әр тарауы Құран аяттарымен басталады, ал біріншісі: «Рахман және Рахим Алланың атымен». Келесі романы «Тврђава» («Белгі») (1970) одан да ертерек заманда өтеді, «Дервиш және өлімдегі» жалғыздық пен қорқыныштан өзгеше, сәл көңіл көтеріп, махаббатқа деген сенімге толы. «Белгі», «Дервиш және өлім», сондай-ақ одан кейінгі «Острво» («Арал», 1974) – Далмация аралында қартаюмен және сөзсіз өліммен бетпе-бет келетін қарт жұбайдың суреті – Селимовичтің қазірге дейін ағылшын тіліне аударылған жалғыз романдары. Оның өлімінен кейін жарық көрген «Круг» («Шеңбер», 1983) ағылшын тіліне аударылмаған. Ол сонымен қатар Вук Караджичтің орфографиялық реформалары туралы «За и против Вука» («Вук үшін және оған қарсы») кітабын, сондай-ақ өзінің автобиографиясын – «Сјећања» кітабын жазды. Поопак Никталаб оны 1950-1980 жылдар аралығында Балқандағы балалар және жасөспірімдер әдебиетінің үш пионерінің бірі (Шукрия Панжу және Искандар Кловничпен бірге) деп таныстырады, ол босниялық балалар және жасөспірімдер әдебиетінің дамуында маңызды рөл атқарды.
Selimović began writing fairly late in his life. His first short story (Pjesma u oluji / A song in the storm) was published in 1948, when he was thirty six. His first book, a collection of short stories Prva četa (The First Company) was published in 1950 when he was forty. His subsequent work, Tišine (Silences) was published eleven years later in 1961. The following books Tuđa zemlja (Foreign land, 1962) and Magla i mjesečina (Mist and Moonlight, 1965) did not receive widespread recognition either. However, his novel Death and the Dervish (Derviš i smrt, 1966) was widely received as a masterpiece. The plot of the novel takes place in 18th century Sarajevo under Ottoman rule, and reflects Selimović's own torment of the execution of his brother; the story speaks of the futility of one man's resistance against a repressive system, and the change that takes place within that man after he becomes a part of that very system. Some critics have likened this novel to Kafka's The Trial. It has been translated into many languages, including English, Russian, German, French, Italian, Turkish and Arabic. Each chapter of the novel opens with a Quran citation, the first being: "In the name of God, the most compassionate, the most merciful." The next novel, Tvrđava (The Fortress, 1970), placed still further in the past, is slightly more optimistic, and fulfilled with faith in love, unlike the lonely contemplations and fear in Death and the Dervish. The Fortress and Death and the Dervish, as well as the subsequent Ostrvo (The Island, 1974), featuring an elderly couple facing aging and eventual death on a Dalmatian island, are the only novels of Selimović that have thus far been translated into English. The posthumously published Krug (The Circle, 1983) has not been translated into English. He also wrote a book about Vuk Karadžić's orthographic reforms Za i protiv Vuka (For and Against Vuk), as well as his autobiography, Sjećanja. Poopak NikTalab introduces him as one of the three pioneers of children's and youth literature in the Balkans between 1950 and 1980 (along with Šukria Pandžu and Iskandar Klovnić), who played an important role in the development of Bosnian children's and youth literature.
Отбасы
Оның інісінің қызы – серб актрисасы. Сондай-ақ, оның туысы – босниялық актер. Меша Селимович босниялық саясаткер Мирсад Дьонлагичтің қарындасының күйеуі.
His brother’s granddaughter is Serbian actress sr. Also, his cousin bs is a Bosnian actor. Meša Selimović is the uncle of Bosnian politician Mirsad Đonlagić.