Кіріспе

Амора және Наси Хиллел II (Еврейше: הלל נשיאה, Наси Хиллел), қарапайым түрдде Хиллел деп те белгілі, Израиль жеріндегі бесінші буынның аморасы болды. 320-385 жылдары аралығында Синедрионның Наси лауазымын атқарды. Ол Яһуда III-нің ұлы және оның ізбасары болды. Кейде ол Ескі Хиллелмен шатастырылады, себебі Талмуд кейде тек "Хиллел" деген есімді қолданады.

Өмірбаян

Оның есімі еврей заңына қатысты маңызды шешімдермен байланысты екі рет айтылады: бір жағдайда Жозе бен Абин оған заңды түсіндіреді; екінші жағдайда Хиллель заңды негіздеу үшін мишнаны келтіреді. Император Юлиан Мұртты Хиллельге жомарт болды және оны бірнеше рет құрметтеді. Ол оған достығын білдіріп, еврейлердің жағдайын жақсартуға уәде берді. Персияға қарсы соғысқа шығар алдында Юлиан еврей қауымдарына айналым хат жолдады, онда ол "еврей салық тізімдерін отқа бергенін" және "оларға одан да үлкен жақсылық көрсету ниетімен өзінің ағасы, құрметті патриарх "Юлосқа" "салық жинауды" тоқтатуға кеңес бергенін" хабарлады.

Күнтізбені белгілеу

Ол дәстүрлі түрде қазіргі яһуди күнтізбесінің негізін қалаушы деп есептеледі. Бұл дәстүр алғаш рет Р. Хай Гаонның жауабында (992 жылы жазылған) айтылады. Бұл сілтеме осы оқиғаның болған жылына, Селевкид дәуірінің 670 жылына, яғни біздің заманымыздың 358/9 жылдарына нақты сілтеме жасайды. Дегенмен, Хиллельдің заманында күнтізбе толыққандай бекітілмегенін көрсететін бірнеше құжаттар табылды; ең әйгілісі – 835/6 жылы Каир Генизасында табылған хат, онда мерекелердің қазіргі күнтізбеде болжалған күндерден өзге күндерде тойланғаны көрсетілген. Күнтізбе ең болмағанда 922–924 жылдарға дейін қазіргі түріне толық жетпеген. Қазіргі ғалым Саша Стерннің пікірінше, Хай Гаон Хиллельге күнтізбедегі басқа да ерекшеліктерді емес, тек 19 жылдық циклді орнатуды ғана жатқызған. Бірақ діни қудалаулар жалғасқандықтан, Хиллель болашақта барлық уақытқа ресми күнтізбе жасауға шешім қабылдады, бірақ осылайша ол диаспорадағы яһудилерді олардың туған елімен және патриархатпен байланыстыратын байланыстарды үзіп тастады.

Христиан дәстүрінде

Епифаний Саламисқа сәйкес, Хиллель II өлім төсегінде жасырын қабылданған. Христиандыққа өткен Тібериялық Жүсіп оның шәкірттерінің бірі болған.