Кіріспе

Кептірілген, ашытылған және түтінделген скумбрия – бұл қайнатылған, түтінделген және ашытылған скумбрия (Katsuwonus pelamis, кейде бонито деп аталады). Ол сондай-ақ бонито ұсақ-түйектері немесе жалпылама "шавелд кацуобуши" деп аталады. Шавелд кацуобуши және кептірілген ламинария (комбу) – дашидің негізгі ингредиенттері, ол көптеген сорпалардың (мысалы, мисо) және соустардың (мысалы, соба но цукеджиру) негізін құрайтын япон бульоны. Кацуобушидің ерекше умами дәмі жоғары инзозин қышқылының мөлшерінен туындайды. Дәстүрлі түрде дайындалатын кацуобуши, қаребуши деп аталады, ылғалдылықты азайту үшін Aspergillus glaucus кожыртығымен әдейі ашытылады. Сондай-ақ, кацуобушидің кокуми (тоқтық сезімі) сияқты әсері бар екені анықталды.

Дәстүрлі өндіріс процесі

Балықтың басы шабылып, ішегі тазартылып, қабығынан айырылады. Майлы қарын бөлігі, сақтауға қолайлы емес, алынып тасталады. Содан кейін филелер себетке салынып, олардың мөлшеріне қарай бір сағаттан бір жарым сағатқа дейін қайнау температурасынан сәл төменде қайнатылады. Кейін қабырға сүйектері алынып тасталады және филелер бір айға дейін емен, пасания немесе кастанопсис ағашымен түтінделгенде сақталады. Олар бір рет түтінге 5-6 сағаттан ұсталады, бір күнге демалдырылады, содан кейін ылғал бетке шығып, келесі күні тағы да түтінге ұсталады. Бұл түтінге ұстау және демалдыру циклы барлығы 12-15 рет қайталанады. Осы кезде балық құрғақ және қатты болады, түтіннен жиналған қара күл және артық май абразивті тақтамен тазаланады. Бұл кезеңде филелер деп аталады және көбінесе дүкендерде жұқақ тілімделген күйінде және hanakatsuo деген атпен сатылады. Олар соңғы ферментация кезеңі болмағандықтан нағыз кацуобуши емес, бірақ жақсы балама ретінде бағаланады. Кацуобуши жасаудың соңғы кезеңі – балықты күнде кептіру үшін көмекші жұмыстар жасау. Филелер Aspergillus glaucus мәдениетімен шашыратылып, екі аптаға жабық бөлмеде қалдырылады. Саңырауқұлақ филелерді ферменттеуге және қалған ылғалды шығаруға көмектеседі. Саңырауқұлақ үнемі сыпырылып, күнде кептіру кезінде қаттылығы мен құрғақтығы артады, содан кейін филе ағашқа ұқсайды, бастапқы салмағының 20%-дан аспайды. Анықтама бойынша, осылай өңделген филелерді ғана кацуобуши деп атауға болады. Бұл процесті кемінде екі рет қайталағаннан кейін, кацуобуши деп аталады, ал осы процесті үш реттен астам қайталаған филелер деп аталады. Оларды бір-біріне жеңіл соққанда металл сияқты дыбыс шығарады, сыртқы бежең түсіне қарамай, жарылғанда ішкі жағында терең рубин түсті, мөлдір болады. Сирек жағдайда, өте жоғары сапалы хонкаребуши осы кептіру процесін екі жылдан астам уақыт бойы қайталайды. Эдо дәуірінде кацуобуши үшін қосымша қадам, тебияма стилі деп аталатын процесс кең таралған. Филелерді қайнатып, қабырға сүйектерін алып тастағаннан кейін, балықтарды бір-бірінің үстіне үйіп, бір-екі сағатқа дейін, жанған ағаш отынан бірнеше метр биіктікте орналасқан буға пісіруге арналған себеттерге қояды. Олар түтінге теңдей ұшырауын қамтамасыз ету үшін айналдырылады. Нәтижесінде дәмділігі жақсарып, бұзылуға төзімді болады. Қосымша шығындар мен қажетті жабдықтар болғандықтан, қазір тебияма шикиді сақтайтын бірнеше фабрика ғана бар.

Шаш алу

Дәстүрлі түрде, кацуобушидің кесек бөліктері кацуобуши кезурики деп аталатын, ағаш жоңқаға ұқсас құралмен қажеттілікке қарай жаңқаланатын. Бүгінде кацуобуши көбінесе қызғылт қоңыр түсті ұсақ жаңқалардың қаптары түрінде сатылады, олардың қалыңдығы әртүрлі болады: кішкентай, жұқа жаңқалар, ханакацуо (花鰹) деп аталады, олар окономияки сияқты көптеген жапон тағамдарына дәмдеуіш және қосымша ретінде қолданылады, ал ірі, қалың жаңқалар, кезурикацуо (削り鰹) деп аталады, олар кеңінен қолданылатын даши сорпасын дайындау үшін өте қолайлы.

Денсаулық

Микотоксин бета-нитропропион қышқылы кацуобушиде, сондай-ақ мисо мен соя соусында, тағы екі жапондық саңырауқұлақты ферменттеу арқылы алынған өнімдерде табылды. A. glaucus-тың белгілі бір штамдары микотоксиндерді өндіреді деп хабарланады. Кацуобушиді темекілеу процесінде шайыр мен көмір қолданылатындықтан, коммерциялық саудада сатылатын өнімдерде бензопиреннің мөлшері Еуропалық Одақтың стандарттарын асып, килограммға 37 мкг-ға дейін жетеді. Осының салдарынан, олар Еуропалық Одақта сатуға тыйым салынды.