Орыс әліпбиі және тарихы

Кіріспе

Кириллица әрпін қолданатын әліпби. Орыс әліпбиі (ру́сский алфави́т, немесе ру́сская а́збука, дәстүрлі түрде) – орыс тілін жазуға қолданылатын жазу жүйесі. Ол 9 ғасырда славян тілінің алғашқы әдеби тілі – көне славян тілі үшін жасалған кириллицадан шыққан. Бастапқыда бұл болгар әліпбиінің ежелгі түрі болды, бірақ 10 ғасырдан бері Киев Русінде қазіргі орыс тіліне айналатын жазу үшін қолданыла бастады. Қазіргі орыс әліпбиі 33 әріптен тұрады: жиырма дауыссыз әріп (, , , , , , , , , , , , , , , , , , , ), он дауысты әріп (, , , , , , , , , ), бір жартылай дауысты / дауыссыз әріп және алдыңғы дауыссыз әріптің немесе келесі дауысты әріптің айтылуын өзгертетін екі өзгерту әрпі немесе "таңба" (, ).

Хаттар

Хат Курсив Ирекше жазу Атауы Ескі аты IPA Ортақ транслитерация Ағылшын тіліндегі шамамен сәйкестік Мысалдар No. Unicode (Hex) Аа А а а азъ a father два dva"екі" 1 U+0410 / U+0430 Бб Б б бэ буки or b bad оба óba"екі" – U+0411 / U+0431 Вв В в вэ вѣди or v vine вода vodá"су" 2 U+0412 / U+0432 Гг Г г гэ глаголь or g go год god"жыл" 3 U+0413 / U+0433 Дд Д д дэ добро or d do да da"иә" 4 U+0414 / U+0434 Ее Е е е есть , or ye, je, e yes не ne"жоқ" 5 U+0415 / U+0435 Ёё Ё ё ё – or yo, jo, ëyour ёж yozh"кірпі" – U+0401 / U+0451 Жж Ж ж жэ живѣте zh, ž measure жук zhuk"қоңыз" – U+0416 / U+0436 Зз З з зэ земля or z zoo зной znoy"ыстық" 7 U+0417 / U+0437 Ии И и и иже , , or i police или íli"немесе" 8 U+0418 / U+0438 Йй Й й и краткое'қысқа i' и съ краткой y, i, j toy мой moy"менікі" – U+0419 / U+0439 Кк К к ка како or k kept кто kto"кім" 20 U+041A / U+043A Лл Л л эл люди or l feel or lamp луч luch"сәуле" 30 U+041B / U+043B Мм М м эм мыслѣте or m map меч mech"қылыш" 40 U+041C / U+043C Нн Н н эн нашъ or n not но no"бірақ" 50 U+041D / U+043D Оо О о о онъ o more он on"ол" 70 U+041E / U+043E Пп П п пэ покой or p pet под pod"астында" 80 U+041F / U+043F Рр Р р эр рцы or r rolled r река reká"өзен" 100 U+0420 / U+0440 Сс С с эс слово or s set если yésli"егер" 200 U+0421 / U+0441 Тт Т т тэ твердо or t top тот tot"сол" 300 U+0422 / U+0442 Уу У у у укъ u tool куст kust"бұта" 400 U+0423 / U+0443 Фф Ф ф эф фертъ or f face фея féya"пері" 500 U+0424 / U+0444 Хх Х х ха хѣръ or kh, h like Scottish "loch", ugh дух dukh"рух" 600 U+0425 / U+0445 Цц Ц ц цэ цы ts, c sits конец konéts"соңы" 900 U+0426 / U+0446 Чч Ч ч че червь ch, č check час chas"сағат" 90 U+0427 / U+0447 Шш Ш ш ша ша sh, š similar to "sh" in shrimp ваш vash"сенікі" – U+0428 / U+0448 Щщ Щ щ щаща , shch, sch, šč similar to a double "sh" as in push ships щека shcheká"жақ" – U+0429 / U+0449 Ъъ Ъ ъ твёрдый знак'қатаң белгі' еръ ʺ silent, prevents palatalization of the preceding consonant объект obyékt"объект" – U+042A / U+044A Ыы Ы ы ы еры y General American roses (rough equivalent) ты ty"сен" – U+042B / U+044B Ьь Ь ь мягкий знак'жұмсақ белгі' ерь</td> ʹ silent, palatalizes the preceding consonant (if phonologically possible) весь vyes'"бүтін" – U+042C / U+044C Ээ Э э э э оборотное'айналған «э»' e, è met это èto"бұл" – U+042D / U+044D Юю Ю ю ю ю or yu, juuse юг yug"оңтүстік" – U+042E / U+044E Яя Я я я я or ya, jayard ряд ryad"қатар" – U+042F / U+044F
Әріп Д (Д д) грек әрпі дельтаға (Δ δ) өте ұқсас. Әріп Л (Л л) грек әрпі лямбдаға (Λ λ) өте ұқсас.

Letter Cursive Italics Name Old name IPA Common transliteration Approximate English equivalent Examples No. Unicode (Hex) Аа А а а азъ a father два dva"two" 1 U+0410 / U+0430 Бб Б б бэ буки or b bad оба óba"both" – U+0411 / U+0431 Вв В в вэ вѣди or v vine вода vodá"water" 2 U+0412 / U+0432 Гг Г г гэ глаголь or g go год god"year" 3 U+0413 / U+0433 Дд Д д дэ добро or d do да da"yes" 4 U+0414 / U+0434 Ее Е е е есть , or ye, je, e yes не ne"not" 5 U+0415 / U+0435 Ёё Ё ё ё – or yo, jo, ëyour ёж yozh"hedgehog" – U+0401 / U+0451 Жж Ж ж жэ живѣте zh, ž measure жук zhuk"beetle" – U+0416 / U+0436 Зз З з зэ земля or z zoo зной znoy"heat" 7 U+0417 / U+0437 Ии И и и иже , , or i police или íli"or" 8 U+0418 / U+0438 Йй Й й и краткое'short i' и съ краткой y, i, j toy мой moy"my, mine" – U+0419 / U+0439 Кк К к ка како or k kept кто kto"who" 20 U+041A / U+043A Лл Л л эл люди or l feel or lamp луч luch"ray" 30 U+041B / U+043B Мм М м эм мыслѣте or m map меч mech"sword" 40 U+041C / U+043C Нн Н н эн нашъ or n not но no"but" 50 U+041D / U+043D Оо О о о онъ o more он on"he" 70 U+041E / U+043E Пп П п пэ покой or p pet под pod"under" 80 U+041F / U+043F Рр Р р эр рцы or r rolled r река reká"river" 100 U+0420 / U+0440 Сс С с эс слово or s set если yésli"if" 200 U+0421 / U+0441 Тт Т т тэ твердо or t top тот tot"that" 300 U+0422 / U+0442 Уу У у у укъ u tool куст kust"bush" 400 U+0423 / U+0443 Фф Ф ф эф фертъ or f face фея féya"fairy" 500 U+0424 / U+0444 Хх Х х ха хѣръ or kh, h like Scottish "loch", ugh дух dukh"spirit" 600 U+0425 / U+0445 Цц Ц ц цэ цы ts, c sits конец konéts"end" 900 U+0426 / U+0446 Чч Ч ч че червь ch, č check час chas"hour" 90 U+0427 / U+0447 Шш Ш ш ша ша sh, š similar to "sh" in shrimp ваш vash"yours" – U+0428 / U+0448 Щщ Щ щ щаща , shch, sch, šč similar to a double "sh" as in push ships щека shcheká"cheek" – U+0429 / U+0449 Ъъ Ъ ъ твёрдый знак'hard sign' еръ ʺ silent, prevents palatalization of the preceding consonant объект obyékt"object" – U+042A / U+044A Ыы Ы ы ы еры y General American roses (rough equivalent) ты ty"you" – U+042B / U+044B Ьь Ь ь мягкий знак'soft sign' ерь</td> ʹ silent, palatalizes the preceding consonant (if phonologically possible) весь vyes'"entire" – U+042C / U+044C Ээ Э э э э оборотное'rotated «э»' e, è met это èto"this" – U+042D / U+044D Юю Ю ю ю ю or yu, juuse юг yug"south" – U+042E / U+044E Яя Я я я я or ya, jayard ряд ryad"row" – U+042F / U+044F
An alternative form of the letter De (Д д) closely resembles the Greek letter delta (Δ δ). An alternative form of the letter El (Л л) closely resembles the Greek letter lambda (Λ λ).

1917-18 жылы жойылған әріптер

ХатКурсивті қарқынды қарқындыСабақтың атауыIPAЖалпы транслитерацияОрыс тіліндегі ұқсас хатМысалдарNo. Unicode (Hex) Іі і десятеричное , , немесе i и немесе й стихотворенія (қазір стихотворения) stikhotvoréniya"өлеңдер, (бір) өлең" 10 U+0406 / U+0456 Ѣѣ ять немесе ě е Алексѣй (қазір Алексей) AleksěyAlexey – U+0462 / U+0463 Ѳѳ ѳита немесе /θ/ f ф орѳографія (қазір орфография) orfográfiya"орфография, жазу ережесі" 9 U+0472 / U+0473 Ѵѵ ижица немесе í әдетте и, төменде қараңыз мѵро (қазір миро) míro"миро, құрбандық майы" 400 U+0474 / U+0475

і — [и] дыбысына сәйкес келеді, тек басқа дауыстылардың алдында және "қысқа і" үшін ғана қолданылды (мысалы, , 'патриарх') және сөзінде ('әлем') және оның туындыларында, сөзінен ('бейбітшілік') ажырату үшін қолданылды (екі сөз этимологиялық жағынан байланысты және кездейсоқ омоним емес). ѣ — Бастапқыда ерекше дыбысы болған, бірақ он сегізінші ғасырдың ортасына қарай стандартты тілде [е] дыбысына толыққандай ұқсас болды. 1918 жылы жойылғаннан бері ол ескі орфографияның саяси символы болып қала береді. ѳ — Грек тілінен алынған theta әрпі, айтылуы бойынша [ф] дыбысына сәйкес келген, бірақ этимологиялық мағынасында қолданылды (мысалы, "Теодор" сөзі "Фёдор" сөзіне айналды). ѵ — Грек тілінен алынған upsilon әрпі, әдетте [и] дыбысына сәйкес келген, Византия грек тіліндегідей, грек сөздерін қарызға алу үшін қолданылды, латын әрпі Y сияқты (мысалы, синод, миро); 1918 жылға қарай ол өте сирек қолданылатын болды. Он сегізінші ғасырдың жазу ережелерінде ол кейбір дауыстылардан кейін де қолданылған, содан бері ол орнына немесе (сирек жағдайларда) алмастырылды. Мысалы, грек префиксі бастапқыда (ағылшын тіліндегі auto сөзімен тең) қазір көбінесе және кейбір күрделі сөздердің құрамдас бөлігі ретінде жазылады.

1750 жылға дейін жойылған әріптер

ХатКурсивті қарқынды қарқындыСабақтың атауыIPAЖалпы транслитерацияОрыс тіліндегі ұқсас хатМысалдарNo. Unicode (Hex) [[Дзе – Ѕ ѕ ѕѣлѡ or з з сѣлѡ (ескі түбір, қазір очень) "өте" 6 U+0405, U+0455 [[Кси (кириллица әрпі) – Ѯ ѯ ѯи or x, ks кс Алеѯандръ (қазір Александр) "Александр" 60 U+046e, U+046f [[Пси (кириллица) – Ѱ ѱ ѱи or ps пс ѱаломъ (қазір псалом) "псалом" 700 U+0470, U+0471 [[Омега (кириллица) – Ѡ ѡ ѡмега o, w о ѡбразъ (қазір образ) "бейне, икона" 800 U+0460, U+0461 [[Юс Ѫ ѫ юсъ большой or ą у or ю пѫть (қазір путь) "жол" U+046a, U+046b [[Юс Ѧ ѧ юсъ малый ę я пѧть (қазір пять) "бес" 900 U+0466, U+0467 [[Юс – Ѭ ѭ юсъ большой іотированный yą ю знаѭ (қазір знаю) "(Мен) білем" U+046c, U+046d [[Юс – Ѩ ѩ юсъ малый іотированный yę я ѩзыкъ (қазір язык) "тіл" U+0468, U+0469

көнерек айтылуға сәйкес келді, Шығыс славян тілінде тарихи кезеңнің басында жоқ болған, бірақ кейбір сөздерде он сегізінші ғасырға дейін зайырлы жазуда және қазіргі күнге дейін шіркеу славян және македон тілдерінде сақталған. грек тілінен алынған xi және psi әріптерінен шыққан, этимологиялық тұрғыдан, бірақ он сегізінші ғасырға дейін зайырлы жазуда жиі қолданылмаған, ал шіркеу славян тілінде тұрақты қолданылған. грек тілінің омега әрпі, айтылуы жағынан осыған ұқсас, он сегізінші ғасырға дейін зайырлы жазуда, бірақ шіркеу славян тілінде қазіргі күнге дейін, көбінесе басқаша жазылған иілу формаларын ажырату үшін қолданылады. Екі "юс", "үлкен" және "кіші", мұрындық дауыссыздарды білдіретін және тілдік реконструкция бойынша, тарихи кезеңнің басында Шығыс славян тілінің фонетикасы үшін маңызсыз болған, бірақ кириллица әрпінің қалған бөлігімен бірге енгізілген. Иотталған юстер мен , 12-ші ғасырда көбінесе жойылған. Иотталмаған юс этимологиялық тұрғыдан 16-шы ғасырға дейін қолданыла берді. Содан кейін ол Пасха кестелеріндегі жексенбілік әріп ретінде ғана қолданылды. 17-шы ғасырдағы және (төмендегі жазбаны қараңыз) қолданысы қазіргі шіркеу славян тілінде сақталған, ал дыбыстары (бірақ әріптері емес) поляк тілінде кездеседі. Әріп сөздің ортасында немесе соңында иотталған дыбысты бейнелеу үшін бейімделген; қазіргі әріп – оның 17-шы ғасырғы курсивтік түрінің бейімделуі, 1708 жылғы типографиялық реформамен бекітілген. 1708 жылға дейін иотталған әріп сөздің басында жазылған. Бұл айырмашылық және шіркеу славян тілінде сақталған. Жоғарыдағы кестедегі әріптер 1708 жылғы типографиялық реформада жойылған делінгенімен, шындық көбірек күрделі. Әріптер бастапқыда Петрдің жарлығында ұсынылған үлгі әліпбиінен алынып тасталды, соның ішінде ( -мен алмастырылған), , және (диакритикалық белгісі алынған әріп те алынып тасталды), бірақ Ресей православие шіркеуінің қысымымен қазіргі заманғы қаріптің кейінгі нұсқасында (1710) қайта қалпына келтірілді. Дегенмен, 1735 жылдан бастап Ресей ғылым академиясы , , және әріптерін қолдана бастады, бірақ кейде 1758 жылдан бастап қайтадан қолданыла бастады. Батыс ғалымдары мен философтары мақтағанмен, ол дін қызметкерлері мен көптеген консервативті ғалымдар тарапынан сынға алынды, олар жаңа стандартты тым "орысшаландырылған" деп тапты. Кейбіреулер тіпті Петірді Антихрист деп атады. Ломоносов сонымен қатар орыс тілінің стандартты тіліне де үлес қосты, шіркеу славян тілінің күшті ықпалымен "Жоғары стильді" жасады, ол діни мәтіндер сияқты ресми жағдайларда қолданылуы керек еді; сондай-ақ "Орташа стиль" және "Төмен стиль", олар аз ресми шаралар мен күнделікті жазу үшін қарастырылған. Ломоносов "Орташа стильді" жақтады, ол кейіннен қазіргі орыс тілінің стандартты тілінің негізі болды.

corresponded to a more archaic pronunciation, already absent in East Slavic at the start of the historical period, but kept by tradition in certain words until the eighteenth century in secular writing, and in Church Slavonic and Macedonian to the present day. and derived from Greek letters xi and psi, used etymologically though inconsistently in secular writing until the eighteenth century, and more consistently to the present day in Church Slavonic. is the Greek letter omega, identical in pronunciation to , used in secular writing until the eighteenth century, but to the present day in Church Slavonic, mostly to distinguish inflexional forms otherwise written identically. Two "yuses", "big" and "small" , used to stand for nasalized vowels and According to linguistic reconstruction, both become irrelevant for East Slavic phonology at the beginning of the historical period, but were introduced along with the rest of the Cyrillic script. The iotated yuses, and , had largely vanished by the twelfth century. The uniotated continued to be used, etymologically, until the sixteenth century. Thereafter it was restricted to being a dominical letter in the Paschal tables. The seventeenth century usage of and (see next note) survives in contemporary Church Slavonic, and the sounds (but not the letters) in Polish. The letter was adapted to represent the iotated in the middle or end of a word; the modern letter is an adaptation of its cursive form of the seventeenth century, enshrined by the typographical reform of 1708. Until 1708, the iotated was written at the beginning of a word. This distinction between and survives in Church Slavonic. Although it is usually stated that the letters in the table above were eliminated in the typographical reform of 1708, reality is somewhat more complex. The letters were indeed originally omitted from the sample alphabet, printed in a western style serif font, presented in Peter's edict, along with the letters (replaced by ), , and (the diacriticized letter was also removed), but were reinstated except and under pressure from the Russian Orthodox Church in a later variant of the modern typeface (1710). Nonetheless, since 1735 the Russian Academy of Sciences began to use fonts without , , and ; however, was sometimes used again since 1758. Although praised by Western scholars and philosophers, it was criticized by clergy and many conservative scholars, who found the new standard too "Russified". Some even went as far as to refer to Peter as the Anti Christ. Lomonosov also contributed to the Russian standard language, developing a "High Style" with high influence of Church Slavonic, which was to be used in formal situations such as religious texts; as well as "Medium Style" and "Low Style", deemed for less formal events and casual writing. Lomonosov advocated for the "Medium Style", which later became the basis of the modern Russian standard language.

Әуелі дауыстылар

+Дауысты әріптерҚаттыАЭЫОУЖұмсақЯЕИЁЮӘрбір қатар шамамен латынның А, Е, I, O, U әріптерімен сәйкес келеді. Орыс әліпбиінде 10 дауысты әріп бар. Олар жұмсақ және қатты дауыстыларға бөлінеді. Жұмсақ дауыстылар, , алдыңғы жұмсақталған дауыссызды білдіреді немесе (ең болмағанда) барлық басқа жағдайларда иотацияланады (алдынан айтылады). Көрсетілген IPA дауыстылары тек нұсқау ретінде берілген және кейде, әсіресе, басылмаған кезде, басқа дыбыстар ретінде айтылуы мүмкін. Дегенмен, шет тілдерден алынған сөздерде жұмсақтаусыз қолданылуы мүмкін, ал жиі жұмсақ дауыссыздықтың арасында, мысалы, мяч ('ойыншық доп') сөзіндегідей айтылады.

Жеке дауыстылар туралы мәліметтер

көне протославяндық ортаңғы жақын дауысты дыбысы, қазіргі орыс тілінде басқа славян тілдеріне қарағанда жақсы сақталған деп есептеледі. Ол бастапқыда белгілі бір позицияларда мұрындықталған: көне орыс камы; қазіргі орыс камень ('тас'). Оның жазу формасы келесідей дамыды: + → → 1708 жылы иотацияланбаған/палатализацияланбаған дыбысты иотацияланған/палатализацияланған дыбыстан ажырату үшін енгізілді. Бастапқыда uniotated немесе iotated үшін қолданылған, бірақ он алтыншы ғасырда қолданыстан шығып қалды. Орыс тіліндегі сөздердің басында э́тот/э́та/э́то 'осы (м./ә./д.)', э́ти 'бұл', э́кий 'қандай', э́дак/э́так 'сондай', э́дакий/э́такий 'шамалы', және эй 'эй' сияқты сөздерде немесе күрделі сөздерде (мысалы, поэ́тому 'сондықтан' = по + этому, мұнда этому – это сөзінің дативтік жайы) кездеседі. Шет тілдерінен келген сөздерде, мұнда иотацияланған дыбыс сирек немесе жоқ (мысалы, ағылшын тілінде), әдетте сөздердің басында және дауыстылардан кейін жазылады (мысалы, поэ́т, 'ақын'), сондай-ақ кейін және қосымшалар арқылы. Алайда, айтылуы тұрақсыз. Осы қарыз сөздердің көптегені, әсіресе бір буынды сөздер, сондай-ақ , , , немесе -мен аяқталатын сөздер, палатализация немесе иотациясыз айтылады: секс (seks — 'секс'), моде́ль (model' — 'модель'), кафе́ (kafe — 'кафе'), прое́кт (proekt — 'жоба'; мұнда орфография этимологиялық: неміс Projekt латынша proiectum сөзінен алынған, сондықтан сөз түпнұсқаны көрсету үшін жазылған, дауыстылардан кейін әдеттегідей емес; бірақ айтылуы этимологияға қайшы: стандартқа айналған гиперкоррекция). Бірақ көптеген басқа сөздер арқылы айтылады: се́кта (syekta — 'секта'), дебю́т (dyebyut — 'дебют'). Жеке есімдер кейде соңғы қосымшалармен жазылады: Сэм — 'Сэм', Пэмела — 'Памела', Мэ́ри — 'Мэри', Ма́о Цзэду́н — 'Мао Цзэдун'; соңғы қосымшаларды қолдану Шығыс Азия есімдерінде және /æ/ және /ɛər/ дыбыстары бар ағылшын есімдерінде жиі кездеседі, бірақ Джек ('Джек') және Ше́ннон ('Шеннон') сияқты кейбір ерекшеліктер бар, өйткені және жағдайында же ("zhe"), ше ("she") және це ("tse") әрқашан қатты (палатализацияланбаған) қосымшаларға жатады, бірақ жазуда көбінесе басым болады. Алайда, /ɛ/, /ə/ (егер ағылшын тілінде жазылса) және /eɪ/ дыбыстары бар ағылшын есімдері әдетте орыс тілінде арқылы жазылады: Бе́тти — 'Бетти', Пи́тер — 'Питер', Лейк Плэ́сид — 'Лейк Плэсид'. Айтылуы көбінесе палатализацияланбаған болады, сондықтан Пи́тер — ағылшын тіліндегі 'Питер' есімінің орысша жазылуы, Пи́тер — Санкт-Петербургтың орысша есімінен өзгеше айтылады. , 1797 жылы Карамзин енгізген және 1943 жылы Кеңес Одағы Білім министрлігі ресми түрде бекіткен, тарихи түрде қалыптасқан дыбысты көрсетеді. Жазбаша әріп міндетті емес; екі және үшін де жазу формальды түрде дұрыс. қолдануды міндеттеуге жасалған бірнеше әрекеттердің ешқайсысы жүзеге аспады.

is an old Proto Slavic close central vowel, thought to have been preserved better in modern Russian than in other Slavic languages. It was originally nasalized in certain positions: Old Russian камы ; Modern Russian камень ('rock'). Its written form developed as follows: + → →
was introduced in 1708 to distinguish the non iotated/non palatalizing from the iotated/palatalizing one. The original usage had been for the uniotated , or for the iotated, but had dropped out of use by the sixteenth century. In native Russian words, is found only at the beginnings of a few words э́тот/э́та/э́то 'this (is) (m./f./n. )', э́ти 'these', э́кий 'what a', э́дак/э́так 'that way', э́дакий/э́такий 'sort of', and interjections like эй 'hey') or in compound words (e. g. поэ́тому 'therefore' = по + этому, where этому is the dative case of этот). In words that come from foreign languages in which iotated is uncommon or nonexistent (such as English), is usually written in the beginning of words and after vowels except (e. g. поэ́т, 'poet'), and after and consonants. However, the pronunciation is inconsistent. Many of these borrowed words, especially monosyllables, words ending in and many words where follows , , , , or , are pronounced with without palatalization or iotation: секс (seks — 'sex'), моде́ль (model' — 'model'), кафе́ (kafe — 'café'), прое́кт (proekt — 'project'; here, the spelling is etymological: German Projekt was adopted from Latin proiectum, so the word is spelled with to reflect the original and not with as usual after vowels; but the pronunciation is counter etymological: a hypercorrection that has become standard). But many other words are pronounced with : се́кта (syekta — 'sect'), дебю́т (dyebyut — 'debut'). Proper names are sometimes written with after consonants: Сэм — 'Sam', Пэме́ла — 'Pamela', Мэ́ри — 'Mary', Ма́о Цзэду́н — 'Mao Zedong'; the use of after consonants is common in East Asian names and in English names with the sounds /æ/ and /ɛər/, with some exceptions such as Джек ('Jack') and Ше́ннон ('Shannon'), since both and , in cases of же ("zhe"), ше ("she") and це ("tse"), follow consonants that are always hard (non palatalized), yet usually prevails in writing. However, English names with the sounds /ɛ/, /ə/ (if spelled in English), and /eɪ/ after consonants are normally spelled with in Russian: Бе́тти — 'Betty', Пи́тер — 'Peter', Лейк Плэ́сид — 'Lake Placid'. Pronunciation mostly remains unpalatalized, so Пи́тер — Russian rendering of the English name 'Peter' is pronounced differently from Пи́тер — colloquial Russian name of Saint Petersburg. , introduced by Karamzin in 1797 and made official in 1943 by the Soviet Ministry of Education, marks a sound that historically developed from stressed The written letter is optional; it is formally correct to write for both and None of the several attempts in the twentieth century to mandate the use of have stuck.

Қатты белгі

Қатты белгі "тыныш артқы дауысты" сияқты әрекет етеді, ол келесі "жұмсақ дауыстыны" (, бірақ емес) алдыңғы дауыссыз дыбыстан бөліп, дауыстының айқын иотациясын шақырады, соның салдарынан дауысты дыбысқа жіңішкелік қосылады. Бүгінде ол көбінесе қатты дауыссызбен бітетін префиксті келесі түбірден ажырату үшін қолданылады. Оның бастапқы айтылуы, ең кеш 1400 жылға дейін жоғалған, өте қысқа ортаңғы шваға ұқсас дыбыс еді, шамасы немесе айтылған. 1918 жылғы реформаға дейін ешбір жазба сөз дауыссыз дыбыспен бітпеген: қазіргі орфографияда "қатты" дауыссызбен бітетін сөздердің соңында болды. Бұл әдетте (қатты әріпке қарсы) деп жазылады, егер бұл дауысты сөздің басында келмесе, онда ол қалыпты жазылады. Екі әріптің (бірақ дыбыстар емес) арасындағы ауысу без́мени ('аты-жөні жоқ', ол деп айтылады) және безымя́нный ('аты-жөні жоқ', ол деп айтылады) жұбында көрінеді. Дегенмен, бұл орфографиялық ереже панислами́зм сияқты кейбір қарыз сөздерде ('Пан-исламизм') және күрделі (көп түбірлі) сөздерде (мысалы, госизме́на – , 'мемлекеттік сатқындық') қолданылмайды.

Шетелдік дыбыстарды өңдеу

Орыс тілі басқа тілдерден сөздер қабылдағандықтан, орыс тілінде жоқ дыбыстарды беру үшін әртүрлі қағидалар бар. Мысалы, орыс тілінде [θ] дыбысы болмаса да, ағылшын және неміс тілдерінен алынған көптеген сөздерде (әсіресе есімдерде) осындай дыбыс кездеседі. Мәселен, «галлюцинация» сөзінде бұл дыбыс [θ] деп жазылып, солай айтылады, ал жаңадан келген сөздерде [θ] деп жазылып, [θ] деп айтылады, мысалы, «хобби». Сол сияқты, бастапқы тілінде [θ] дыбысы бар сөздер «Тельма» есімінде [θ] деп, ал ертерек алынған «Фёдор» және «Матвей» есімдерінде [θ] немесе [f] деп айтылады. Ресей империясы мен КСРО құрамына кірген Азия елдерінде жиі кездесетін [ts] аффрикаты үшін әріптердің [ц] комбинациясы қолданылады, ол ағылшын тіліне [ts] немесе голланд тіліндегі [s] түрінде транслитерацияланады.

Сандық мәндер

Сандық мәндер грек сандарына сәйкес келеді, онда дигамма үшін , коппа үшін , ал сампи үшін қолданылады. Бұл жүйе шамамен бір ғасырлық көшігу кезеңінен кейін 1708 жылы әртүрлі мақсаттар үшін қолданудан тоқтатылды; ол шіркеу славян тілінде әлі де қолданылып келеді, ал жалпы орыс мәтіндері индо-араб және рим цифрларын пайдаланады.

Диакритикалық белгілер

Кириллица және орыс тілінде латын әліпбиімен жазылған басқа еуропалық тілдерге қарағанда диакритикалық белгілер аз қолданылады. Нақты мағынадағы жалғыз диакритикалық белгі – жіті акцент (орыс тілінде «ударение таңбасы»), ол испан және грек тілдеріндегідей, дауыссызға басымдылықты көрсетеді. (Юникодта акценті бар әріптер үшін кодтар жоқ; олар акцентсіз әріпке қосымша белгілер арқылы жасалады.) Орыс тіліндегі сөздердің басымдылығы көбінесе болжаусыз болады және бір сөздің әртүрлі формаларында әртүрлі буынға түсуі мүмкін. Дегенмен, диакритикалық акцент тек сөздіктерде, балалар кітаптарында, шетел тілін үйренушілерге арналған материалдарда, орыс тіліндегі Уикипедия мақалаларындағы анықтама жазбасында (қалың шрифтпен) немесе тек басымдықпен ғана ерекшеленетін сөздерде (мысалы, за́мок 'сарай' және замо́к 'құлып') қолданылады. Сирек жағдайларда, ол сонымен қатар сирек кездесетін шетел сөздеріндегі басымдылықты нақтылау үшін, сондай-ақ, өлеңдердегі ырғақты сақтау үшін қолданылады. әріпі – әріпінің ерекше түрі, ол жазбада әрқашан ерекшелене бермейді, бірақ umlaut сияқты белгінің басқа қолданысы жоқ. Бұл әріпке басымдық белгісі ешқашан қойылмайды, өйткені ол әрқашан басымдылыққа ие (кейбір күрделі сөздер мен қарыз сөздерден басқа). және әріптері 16 ғасырдан бері толыққанды бөлініп, қолданылып келеді (1708 жылы алынып тасталғанымен, 1735 жылы қайта орнатылды). Одан бері оның қолданылуы міндетті болып табылады. Бұрын ол диакритикалық әріп ретінде қарастырылған, бірақ 20 ғасырда орыс әліпбиінің жеке әрпі ретінде қарастырыла бастады. 19 және 20 ғасырлардағы тіл білімі мамандары оны «жарты дауысты» деп санады, бірақ 1970 жылдан бері ол дауыссыз әріп ретінде қарастырылады.