Кіріспе

Б.з.д. 2 ғасырдағы қытай қолжазбаларының корпусы – Мавангдуй жібек мәтіндері. Бұл 1973 жылы Хунань провинциясының Чанша қаласындағы Мавангдуй қазбаларында табылған жібекке жазылған қытай философиялық және медициналық еңбектері. Оларға қазіргі кезде сақталған мәтіндердің (мысалы, И Цзин) ең ерте белгілі қолжазбалары, Тао Те Цзиннің екі данасы, Чжан Гуо Цэнің бір данасы, Ган Де мен Ши Шеннің еңбектері, сондай-ақ бұрын белгісіз медициналық мәтіндер, мысалы, Вуши'ер Бинфанг («Елу екі ауруға арналған рецепттер») кіреді. Ғалымдар оларды 28 түрлі жібек кітаптарға жіктеді. Олардың шамамен 120 000 сөзі әскери стратегия, математика, картография және алты классикалық өнер салаларын қамтиды: рәсімдер, музыка, садақпен ату, атқа міну, жазу және арифметика.

Шолу

Мәтіндер Мавангдуидегі үшінші қабірге (б.з.д. 168 жылы мөрленген) көмілген және 20-шы ғасырдың соңында табылғанға дейін жасырылған. Кейбіреулері бұрын тек атауларымен ғана белгілі болған, ал басқалары – И Цзинге бұрын белгісіз түсіндірмелер. Жалпы алғанда, олар б.з. 5-шы ғасырында жиналып, салыстырылған, көшіріліп, қайта-көшірілген нұсқалармен бірдей ретпен келеді. Дегенмен, кейбір маңызды жайттар бойынша олар осыған дейін белгілі нұсқалардан айқын ерекшеленеді. Жібек мәтіндердегі қытай таңбалары кейінірек дәстүрлі нұсқаларда қолданылған таңбалардың фрагменттері ғана көбінесе. Көптеген таңбалар екі қарапайым таңбаны біріктіру арқылы жасалған: біреуі мағынаның жалпы санатын көрсетеді, ал екіншісі – дұрыс айтылуын анықтауға көмектеседі. Дәстүрлі мәтіндерде екі компонент те болса, жібек мәтіндері көбінесе таңбаның тек дыбыстық бөлігін ғана береді. Мұны түсіндіру үшін бірнеше гипотеза бар: жазушы көптеген таңбалардың толық түрін жазуға ынтасыз болған болуы мүмкін. Екі жібек мәтіннің ескісі (немесе одан көшірілген мәтін) жазушының диктантты мүмкіндігінше жылдам жазып алуын көрсетуі мүмкін. Жазушы әр таңбаның айтылуын көрсететін бөлігін жазып, кейін қысқартылған таңбаларға сәйкес мағыналық компоненттермен мәтінді қайта көшіруді жоспарлаған болуы мүмкін. Мысалы, ағылшын тілінде "dog" сөзінің екі байланыссыз мағынасы бар: ет жейтін сүтқоректі жануар немесе табандылықпен іздеу. Ағылшын тілінде сөйлейтін адамдар тіпті "The feral dog dogged the human invaders of its territory until they eventually left the area" деген сөйлемде де "dog (the mammal)" деп жазбайды. Бұл көне жазбаларда да солай түсіндірілген болуы мүмкін. Бұл – жаргонның бір түрі болуы мүмкін; мұндай жартылай таңбалардың жазылуы ежелгі қытай музыкалық (пипа, гуцинь және гучжэн) ноталарында да кездеседі. Жарым-жартылай таңбалар мен олардың туындылары кейбір тарихи (мысалы, хитан және тангут) және қазіргі заманғы тілдердің (мысалы, жапон тілі) жазу жүйелерінің құрылыс блоктары болып табылады. Жоғарыда аталған жартылай таңбалардан басқа, екі жібек мәтін кейде кейінірек нұсқалардағыдан өзгеше таңбаларды қолданады. Бұл ағылшын тіліндегі "She flowered the table" пен "She floured the table" мысалына ұқсас, және ескі нұсқа мәтіннің бастапқы мағынасын түсінуге көмектеседі.

Тао Те Цзин

Тао-де-чингтің көптеген қабылданған нұсқалары мазмұны жағынан үлкен келісімде. Кейде екі нұсқада гомофондар кездеседі, ал үшінші мәтінде бірінші екі таңбаның бірінің синонимі болатын таңба пайдалы болады. Мавандуй Лаоцзының екі мәтіні бар, атап айтқанда А (甲; ертедегі кіші мөр жазуымен жазылған) және В (乙; кейінгі кеңселік жазуымен жазылған). А және В мәтіндері әртүрлі уақытта көшірілген, А мәтіні ертерек, бірақ екеуі де бір түпнұсқадан шыққан болуы мүмкін. Екі Мавандуй мәтінінде де дэ бөлімі (38–81 тараулар) дао бөлімінен (1–37 тараулар) бұрын келтірілген, ал қабылданған мәтінде дао бөлімі бірінші болып келтіріледі. Д.К. Лау және Роберт Г. Хенрикс жібек мәтініне негізделіп Тао-де-чингтің жаңа аудармаларын жасады, бірақ Хенрикс аудармасы қабылданған нұсқаларды қабірде табылған мәтінмен салыстыра отырып, қабылданған мәтіндерді көптеп назардан тыс қалдырды. 1990 жылы синолог Виктор Х. Мэйр Мавандуй нұсқасын аударды; Мэйр бұл ең ерте белгілі нұсқаны (500 жылға дейін) ең көп аударған мәтіндерден гөрі шынайырақ деп есептеді. Екі жібек кітап Хунань провинциялық мұражайындағы Мавандуй қабірлерінен табылған мәдени мұралар жинағының құрамына кіреді.