Сергиу Челибидаке: Румынды дирижердің өмірі мен шығармашылығы
Sergiu Celibidache
Серджиу Челибидаке (1912-1996) – румын дирижеры, композитор, педагог. Мюнхен, Берлин филармонияларында жұмыс істеді. Концерттік орындауларын жаздырмаумен белгілі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румын дирижері (1912–1996)
Romanian conductor (1912–1996)
Сержиу Челибидаче (; 11 шілде 1912 [ескі стиль бойынша 28 маусым 1912] – 13 тамыз 1996) – румын дирижері, композитор, музыкалық теоретик және педагог. Туған жері Румынияда, содан кейін Париж бен Берлинде білім алған Челибидашенің музыкадағы мансабы бес он жылдыққа созылды, оның ішінде Мюнхен филармониясының, Берлин филармониясының, Сицилия симфониялық оркестрінің және басқа да бірнеше еуропалық оркестрлердің бас дирижері қызметін атқарды. Кейін Германиядағы Майнц университетінде және Филадельфиядағы Кертис музыка институтында оқытумен айналысты. Челибидаче өмірі бойы концерттік залдан тыс жерде тыңдаушыға «трансценденталды тәжірибе» сезімі келмейді деп, өзінің концерттік орындарын коммерциялық жазбаларға шығарудан жиі бас тартты. Оның көптеген жазбалары қазасынан кейін жарық көрді. Дегенмен, ол классикалық репертуарды орындауымен халықаралық деңгейде танылды және Дзен буддизмін зерттеуі мен тәжірибесі арқылы қалыптасқан жанды орындау стилімен белгілі болды. Ол 20 ғасырдың ең ұлы дирижерлерінің бірі саналады.
Sergiu Celibidache (; 11 July 1912 [O. S. 28 June 1912]13 August 1996) was a Romanian conductor, composer, musical theorist, and teacher. Educated in his native Romania, and later in Paris and Berlin, Celibidache's career in music spanned over five decades, including tenures as principal conductor of the Munich Philharmonic, Berlin Philharmonic, Sicilian Symphony Orchestra and several other European orchestras. Later in life, he taught at Mainz University in Germany and the Curtis Institute of Music in Philadelphia, Pennsylvania. Celibidache frequently refused to release his performances on commercial recordings during his lifetime, claiming that a listener could not have a "transcendental experience" outside the concert hall. Many of the recordings of his performances were released posthumously. He has nonetheless earned international acclaim for his interpretations of the classical repertoire and was known for a spirited performance style informed by his study and experiences in Zen Buddhism. He is regarded as one of the greatest conductors of the 20th century.
Ерте өмір және білім
Сержиу Селибидаче 1912 жылғы 28 маусымда Румыния армиясының атқыштар корпусының офицері, кейін Иаси аймағының префекті болған Демостен Селибидачи мен Мария Селибидачи (қызметтес аты Братеану) отбасында Румынияның Молдавия аймағындағы Роман қаласында дүниеге келді. Оның әкесі үкіметтік қызметкер болған. Ол Иасиде өсті, туғаннан кейін көп ұзамай отбасы сол қалаға көшті. Төрт жасында фортепианода импровизация жасаған, ал Иасиде математика, философия және музыка бойынша дәстүрлі білім алғаннан кейін әкесі оны Бухарестке, содан кейін Парижге жіберді, онда ол оқуын жалғастырды. Әкесі оның Румынияда саяси мансапқа ұмтылуын күткен, бірақ ол Вильгельм Фуртвенглердің (Селибидахеге зор әсер еткен) оркестр жетекшісі лауазымына қайта тағайындалуы үшін табанды күресті, және 1947 жылдан 1952 жылға дейін олар филармонияны бірлесіп басқарды. 1970 жылы Данияның «Соннинг» сыйлығымен марапатталды. 1979 жылдан өмірінің соңына дейін Мюнхен филармониясының музыкалық директоры қызметін атқарды. Германиядағы Майнц музыкалық жоғары мектебінде сабақ берді және 1984 жылы Филадельфиядағы Кертис институтында дәріс оқыды. Оның өміріндегі басты қызығушылығы – оқыту болды, ал оның курстары көбінесе ақысыз ұсынылды. Оның белгілі шәкірттерінің арасында Конрад фон Абель, Франсуа Бернье, Рафаэль Наполи, Рони Рогофф, Бернхард Сиберер, Марканд Такар және Нильс Геран Арескуг бар. Ол «Музыка елшілері» (1952) фильмінде Берлин филармониясын басқарып, Людвиг ван Бетховеннің «Эгмонт» увертюрасын орындады.
Sergiu Celibidache was born on 28 June 1912 to Demostene Celebidachi, a cavalry officer of the Romanian army and later prefect of the Iași region and Maria Celebidachi (née Brăteanu), in Roman, a small city in the Moldavia region of Romania, where his father was a government official. He grew up in Iași, where his family soon moved after his birth. He was already improvising at the piano by the age of four, and after a traditional schooling in mathematics, philosophy and music in Iași, was sent by his father to Bucharest and then to Paris, where he continued his studies. His father had expected him to pursue a political career in Romania, But he fought selflessly to have Wilhelm Furtwängler (a great influence on Celibidache) reinstated as orchestra leader, and from 1947 to 1952 they shared the responsibilities of conducting the Philharmonic. In 1970 he was awarded Denmark's Sonning Award. From 1979 until his death he was music director of the Munich Philharmonic. He regularly taught at Hochschule für Musik Mainz in Germany and in 1984 taught at the Curtis Institute in Philadelphia, Pennsylvania. Teaching was a major focus throughout his life and his courses were frequently open to all without fee. Among his notable students are Konrad von Abel, Françoys Bernier, Raffaele Napoli, Rony Rogoff, Bernhard Sieberer, Markand Thakar, and Nils Göran Areskoug. He appeared in the film Ambassadors of Music (1952), conducting the Berlin Philharmonic in a performance of Ludwig van Beethoven's Egmont overture.
Кейінгі жылдар
Мюнхен филармониясында тромбонист Эбби Конантпен 12 жылдық сот дауы кезінде жарық көрген сексистік және кемсітушілік әрекеттерге байланысты дау туды. Селибидаше Конанттың тромбон бөлімін басқару үшін "қажетті күш" пен "эмоционалдық сезімталдық" жеткіліксіз екенін айтты. Оған екінші орынға отыру талап етілді және жыныстық белгісіне байланысты ер әріптестерінен төмен жалақы төленді. Селибидаше сот отырыстарына куә ретінде шақырылмады. Ақырында, сот Конанттың пайдасына шешім шығарды. Осының нәтижесінде Конант ер әріптестерімен тең жалақы алды. Ол Невиль-сюр-Эссон зиратында жерленді.
A controversy arose over sexist and discriminatory behaviour that came to light during a 12 year legal battle during his tenure at the Munich Philharmonic with trombonist Abbie Conant. Celibidache claimed Conant lacked the "necessary strength" and "emotional empathy" to lead the trombone section. She was asked to sit in the second chair and was paid less than her male colleagues on grounds of her sex. Celibidache was not invited to give testimony at the trials. Finally, the courts found in favour of Conant. As a consequence, Conant was paid the same as her male colleagues. He was buried in the Cimetière de Neuville sur Essonne.
Орындау стилі
Селибидашенің музыка жасауға қатысты көзқарасы көбінесе не істегенінен гөрі нені істемегенімен сипатталады. Мысалы, Селибидашенің жазбалар жасаудан "бас тартуы" туралы көп айтылды, бірақ шындығында оның концерттік қызметінің көбі радио хабарларын тікелей жазу арқылы жүзеге асты, ал көптеген жазбалары отбасының келісімімен EMI және Deutsche Grammophon сияқты ірі лейблдер арқылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Оның пікірінше, музыка – мыңдаған "жоқ" жауабы мен концерт кезінде барлық жағдайлар жиналғанда берілетін бір ғана соңғы "иә"-нің жиынтығы. Бәрі тікелей тәжірибе, "қазіргі сәтте" болу мүмкіндігі туралы болды. Селибидашенің басты мақсаты – әр концертте ол "трансценденттік тәжірибе" деп атаған нәрсеге қолайлы жағдай жасау болатын. Оның музыкалық шығармашылығына Зен буддизміне тән ichi go ichi e сияқты ұғымдар күшті әсер етті. Ол жазылған музыканы тыңдағанда трансценденттік тәжірибелердің пайда болуы өте сирек деп сенді, сондықтан одан аулақ болды. Осының нәтижесінде, оның кейбір концерттері тыңдаушыларға ерекше және тіпті өмірді өзгертетін тәжірибелер сыйлады. Мысалы, 1984 жылы Карнеги залында Кертис институтының оркестрі берген концертті New York Times газетінің сыншысы Джон Роквелл 25 жылдық концерттік тәжірибесіндегі ең жақсысы деп атады. Селибидаше оркестрлермен ұзақ репетиция талап етуімен де белгілі болды. Оның көптеген кешкі концерттерінің тікелей жазбаларындағы ерекшелік – қалыпты темптен баяу темп болды, ал жылдам бөлімдерде (әсіресе ертерек орындарында) темпі метроном көрсеткіштерін асып түсетін. Алайда, Селибидашенің пікірінше, жазбаның темпін сынау бекер, себебі ол орындауды сынау емес, керісінше, оның транскрипциясы, ал оның үшін музыкалық орындаудың маңызды факторы – сәт атмосферасы. Селибидаше түсіндіргендей, концертті тыңдайтын акустикалық кеңістік оның іздеген трансценденттік тәжірибесінің пайда болу ықтималдығына тікелей әсер етеді. Ал оның орындауын жазылған нұсқасы арқылы тыңдағандағы акустикалық кеңістік орындауға ешқандай әсер етпейді, өйткені бұл кеңістіктің акустикалық ерекшеліктері музыканттарды баяу немесе жылдам ойнауға итермелей алмайды. Оның жазылған орындалуларының көптеген басқа жазбалардан айтарлықтай ерекшеленуі оларды кейбіреулер үшін негізгі релиздер емес, коллекционерлік заттар ретінде қарауға және анықтамалық жазбалар емес, "бір реттік" жазбалар ретінде қарауға алып келді.
Celibidache's approach to music making is often described more by what he did not do instead of what he did. For example, much has been made of Celibidache's "refusal" to make recordings even though almost all of his concert activity actually was recorded having accepted live radio broadcasts with many released posthumously by major labels such as EMI and Deutsche Grammophon with the consent of his family. In his view, music is made of the cumulation of thousands of "Nos" and one final "yes" when the conditions are eventually all gathered during a concert. It was all about the live experience, the ability to be "in the now". Celibidache's focus was indeed on creating, during each concert, the optimal conditions for what he called a "transcendent experience". Aspects of Zen Buddhism, such as ichi go ichi e, strongly influenced his music making. He believed that transcendental experiences were extremely unlikely to ensue when listening to recorded music, so he eschewed them. As a result, some of his concerts did provide audiences with exceptional and sometimes life altering experiences, including, for example, a 1984 concert in Carnegie Hall by the Orchestra of the Curtis Institute that New York Times critic John Rockwell described as the best of his 25 years of concert going. Celibidache was well known for his demands for extensive rehearsal time with orchestras. An oft mentioned feature of many of his later concerts, captured in the live recordings of them, is a slower tempo than what is considered the norm, while in fast passages (especially in his earlier performances) his tempi often exceeded metronome markings by far. In Celibidache's own view, however, criticism of a recording's tempo is irrelevant, as it is not (and cannot be) a critique of the performance but rather of a transcription of it, without the ambience of the moment, for him, a key factor in any musical performance. As Celibidache explained, the acoustic space in which one hears a concert directly affects the likelihood of the emergence of his sought after transcendent experience. The acoustic space within which one hears a recording of one of his performances, on the other hand, has no impact on the performance, as it is impossible for the acoustic features of that space to stimulate musicians to play slower or faster. That his recorded performances differ so widely from the majority of other recordings has led them to be seen by some as collectors' items rather than mainstream releases and 'one offs' rather than reference recordings.
Жеке өмір
1965 жылы Селибидаше Иоана Прокопие Думитрескуге үйленді (1924-2012). Олардың 1968 жылдың 19 маусымында Сержиу Иоан Целибидаче ("Серж") атты ұлы дүниеге келді.
In 1965, Celibidache married Ioana Procopie Dumitrescu (1924 2012). They had one son, Sergiu Ioan Celibidache ("Serge"), born 19 June 1968.