Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Голландиялық теңізші және зерттеуші (1580–1621 жж.)
Dutch sailor and explorer (1580–1621)
Дирк Хартог (; 30 қазан 1580 жылы тойыстырылған – 11 қазан 1621 жылы жерленген) – 17 ғасырдағы голландиялық теңізші және зерттеуші. Дирк Хартогтың экспедициясы Австралияға қонған екінші еуропалық топ болды және сапарын тіркеу үшін Хартог тақтасын қалдырған алғашқы топ болды. Оның есімі кейде Дирк Хартог немесе Дирик Хартохш деп те жазылады. Эрнест Джайлс оны Теодорик Хартог деп атаған. Батыс Австралиядағы Дирк Хартог аралы Хартогтың құрметіне аталған.
Dirk Hartog (; baptised 30 October 1580 – buried 11 October 1621) was a 17th century Dutch sailor and explorer. Dirk Hartog's expedition was the second European group to land in Australia and the first to leave behind an artefact to record his visit, the Hartog Plate. His name is sometimes alternatively spelled Dirck Hartog or Dierick Hartochszch. Ernest Giles referred to him as Theodoric Hartog. The Western Australian island Dirk Hartog Island is named after Hartog.
Өмір
Теңізшілер отбасында дүниеге келген ол 30 жасында алғашқы кемесіне капитандық етіп, бірнеше жыл бойы Балтық және Жерорта теңіздерінде табысты саудамен айналысты. 1616 жылы Хартог Голландияның Шығыс Үндістан компаниясында (Vereenigde Oostindische Compagnie, көбінесе VOC деп қысқартылады) жұмысқа орналасып, Голландиядан Голландияның Шығыс Үндістанына сапарлаған флотта Eendracht (мағынасы «Конкорд» немесе «Бірлік») кемесінің капитаны болып тағайындалды. Хартог 1616 жылғы қаңтарда бірнеше басқа VOC кемелерімен бірге теңізге шықты, бірақ дауыл кезінде олардан айырылып, өздігінен Жақсы Үміт мүйісіне (кейіннен Оңтүстік Африкадағы Кейптаун) жетті. Содан кейін Хартог Үнді мұхиты арқылы Батавияға (қазіргі Джакарта) бағытталды, «Roaring Forties» деп аталатын күшті батыс желдерін пайдаланды (немесе, мүмкін, олардың әсерінен жолы ауысты), голланд теңізшісі Хендрик Браувер бұл желдердің Жаваға жылдам жол ашатынын бұрын атап өткен еді. 1616 жылғы 25 қазанда, шамамен 26° оңтүстік ендікте Хартог пен оның экипажы күтпеген жерден «бірнеше аралдарға тап болды, бірақ олардың ешқайсысы адам қоныстанбаған». Ол Батыс Австралиядағы Шарк-Бейдің жағалауындағы аралға дебаркация жасады, ол қазір оның құрметіне Дирк Хартог аралы деп аталады. Оның экспедициясы Австралия құрлығына дебаркация жасаған екінші еуропалық экспедиция болды, оған дейін 1606 жылы Виллем Янссон келген, бірақ батыс жағалауына алғашқы экспедиция осы болды. 80 жыл өткен соң, 1697 жылғы 4 ақпанда голланд зерттеушісі Виллем де Вламинг аралға қонды және кездейсоқ түрде құмға жартылай көмілген Хартог тақтасын тапты. Ол оны Хартогтың түпнұсқа жазуын көшірген және өз жазбаларын қосып жаңа тақтамен ауыстырды, ал Хартогтың түпнұсқасын Амстердамға алып кетті, онда ол Риксмузейде сақталады. 2000 жылы Хартог тақтасы Сиднейдегі Австралия Ұлттық Теңіз Мұражайында өткен көрмеге қатысу үшін уақытша Австралияға қайтарылды. Бұл Австралияның еуропалық тарихындағы ең көне жазба артефакті ретінде маңызды саналатын тақтаны Австралия мұражайына сатып алу туралы ұсыныстарға әкелді, бірақ голланд билігі тақта сатылмайтынын мәлімдеді. 1966 және 1985 жылдары Хартог Австралия пошта маркаларында бейнеленді, екеуінде де оның кемесі суреттелген. 2016 жылы Перт монетасы Хартогтың Австралияға қоныстанғандығының 400 жылдығына арналған күміс монета шығарды. Батыс Австралиядағы Шарк шығанағындағы арал оның құрметіне Дирк Хартог аралы деп аталды. Амстердам, Канберра және Австралияның тағы он төрт қаласында оның есімімен көшелер аталды.
Born into a seafaring family, he received his first ship's command at the age of 30 and spent several years engaged in successful trading ventures in the Baltic and Mediterranean seas. In 1616 Hartog gained employment with the Dutch East India Company (Vereenigde Oostindische Compagnie, commonly abbreviated to VOC), and was appointed master of the Eendracht (meaning "Concord" or "Unity"), in a fleet voyaging from the Netherlands to the Dutch East Indies. Hartog set sail in January 1616 in the company of several other VOC ships, but became separated from them in a storm, and arrived independently at the Cape of Good Hope (later to become the site of Cape Town, South Africa). Hartog then set off across the Indian Ocean for Batavia (present day Jakarta), utilising (or perhaps blown off course by) the strong westerly winds known as the "Roaring Forties" which had been noted earlier by the Dutch navigator Hendrik Brouwer as enabling a quicker route to Java. On 25 October 1616, at approximately 26° latitude south, Hartog and crew came unexpectedly upon "various islands, which were, however, found uninhabited." He made landfall at an island off the coast of Shark Bay, Western Australia, which is now called Dirk Hartog Island after him. His was the second recorded European expedition to land on the Australian continent, having been preceded by Willem Janszoon in 1606, but the first to do so on the western coastline. Eighty years later, on 4 February 1697, the Dutch explorer Willem de Vlamingh landed on the island and by chance found the Hartog plate, which lay half buried in sand. He replaced it with a new plate which reproduced Hartog's original inscription and added notes of his own, and took Hartog's original back to Amsterdam, where it is housed in the Rijksmuseum. In 2000 the Hartog plate was temporarily returned to Australia as part of an exhibition at the Australian National Maritime Museum in Sydney. This led to suggestions that the plate, considered important as the oldest known written artefact from Australia's European history, should be acquired for an Australian museum, but the Dutch authorities have made it clear that the plate is not for sale. In 1966 and 1985 Hartog was depicted on Australian postage stamps, both depicting his ship. In 2016 the Perth Mint issued a silver coin to commemorate the 400th anniversary of Hartog's Australian landfall. The island in Shark Bay, Western Australia, where he made landfall was named Dirk Hartog Island. In Amsterdam, Canberra and fourteen other Australian towns, streets have been named in his honour.