Кіріспе

Jeppe Aakjær (10 қыркүйек 1866 – 22 (23) сәуір 1930) – даниялық ақын және романшы, даниялық әдебиеттегі "Ютландия қозғалысының" мүшесі. Ол өңіршілдікке баса назар аударған, көптеген шығармалары туған жері Ютландияға арналған. Ол кедей халқына деген алалақанын көрсететін және ауылдық өмірді суреттейтін туындыларымен белгілі болды.

Өмірбаяндық мәліметтер

Джеппе 1866 жылдың 10 қыркүйегінде Флай қаласында, Ютландияда дүниеге келді. Ол үлкен отбасының мүшесі болғандықтан, сегіз баланы есептегенде, бірі болды. Оның әкесі Женс Педер Дженсен, анасы Кэтрин Мари еді. Әкесі фермер болған, Джеппе жас кезінде отбасылық кәсіпті үйренді. Осының нәтижесінде оның поэзиялық өмірінің негізі қаланды. Оның алғашқы жұмыстары мал бағып жүрген қойшыға қатысты. Әкесі еңбекқор және «Venstre» партиясының (либералдық) жақтасы болды. Бұл Джеппеге де әсер етті, ол ерте жасынан либералдық көзқарастарды көрсетті. Отбасы тұрған шаруашылықта оның әкесінің әкесі де тұрды. Бұл «aftægt» деп аталатын келісімшарт бойынша жасалған еді, онда ата-аналар шаруашылықтың/бизнес-тің меншік құқығын бөлме және тамақпен алмастырып, өмірінің соңына дейін сақтап қалады. Мұндай жүйе көп жағдайда тиімді болмады, ал Джеппе отбасында оның әкесі қатыгез, ішімші және дөрекі сөзді болды. Бұл да оған әсер етті, өйткені кейінірек ол өзінің жазбаларында, әсіресе «Paa Aftægt: En Fortælling» (Зейнеткерлікке дейін: Әңгіме, 1907), «Vredens Børn: Et Tyendes Saga» (Ашудың балалары: Қызметшінің сағасы, 1907) және «Bondens Søn: Skildringer fra Fjends Herred» (Шаруаның ұлы: Фьенд ауданынан суреттер, 1899) шығармаларында осы жүйеге қарсы күресті. Осы арқылы ол халықтық өнердің тікелейлігін, сондай-ақ Ютландия диалектісін жеткізе білу қабілетін көрсетті. Фольклорды аңызбен үйлестіру қабілетіне тағы бір жақсы мысал – оның ертедегі кітабы «Jens Langkniv: Af Fjends Herreds Krønike bog» (Женс Ұзын пышақ: Фьенд ауданының жылнамасынан, 1915). Бұл кітапта ол 16 ғасырдағы Дания сиқыршылығының тарихи аспектілерімен қатар халық аңызына деген шеберлігін көрсетті. Алайда ол Брандеспен тығыз қарым-қатынаста болды, ол оның кітаптарына жақсы пікірлер беруді жалғастырды. 1899 жылы ол өзінің алғашқы маңызды әдеби шығармасын – «Bondens Søn» (Шаруаның ұлы) жазды. Онда автобиографиялық стильде кедей ютландық Йенс туралы әңгіме баяндалады. Йенс Копенгагенге көшіп келіп, әкесі сіңірген консервативті христиандықпен күреседі. Біраз уақыттан кейін Йенс әйелімен бірге үйге оралады, бірақ салтанатты қарсы алудың орнына үлкен қаланың бостандықтарына деген провинциализм мен негативті сезімдерді қабылдайды. Уақыт өте келе ол әкесінің шаруашылығына мұрагерлік етеді, туған жерінің сүйіктісіне үйленеді, бірақ дәстүрлі шаруа мәдениетіне ешқашан бой ұсынбайды. «Vadmelsfolk: Hedefortællinger» (Жүннен тоқылған киімдер: Дала әңгімелері, 1900) жинағы 1900 жылғы Рождествоға дейін жарық көрді, бірақ сатылымы нашар болғандықтан Джеппе жаңа баспагерді іздеуге мәжбүр болды. Оның келесі жобасы әдеттегідей жолдан ауытқып, 1905 және 1906 жылдары ол поэзиялық шығармалар сериясын шығарды: «Fri Felt: En Digstamlin» (Ашық дала: Өлеңдер жинағы, 1905), «Rugens Sange og Andre Digte» (Раудың әндері және басқа өлеңдер, 1906). Екінші кітапты оның ең жақсы жұмысы деп есептеді, онда «Jens Langkniv» (Женс Ұзын пышақ) бар. Бұл неке оның алғашқысынан өзгеше болды, өйткені ол бақытты және ұзаққа созылды. Олардың екі баласы болды: ұлдары Эсбен және қыздары Солвейг. 1908 жылы мемлекет оған жыл сайын 800 крондық стипендия тағайындады, бұл оның баспа ақшасымен бірге қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етті. 1910 жылы Джеппе жыл сайынғы іс-шараға айналатын халықтық фестиваль – Дженлефестті ұйымдастырды. Бұл фестиваль саясаткерлердің, әдебиетшілердің және шаруалардың қатысуымен танымал болды. Ол 1929 жылға дейін жалғасты. 1907 жылы ол драматургия саласына да қадам басып, «Livet paa Hegnsgaard: Bondekomedie i fire Akter» (Хегнс фермасындағы өмір: Төрт актідегі шаруа комедиясы) пьесасын жазды. Пьесаның көп бөлігі 1901 жылы жазылған, бірақ Копенгагендегі Халық театры оны қабылдамады. Досы оны 1907 жылы аяқтауға көндіргеннен кейін, ол коммерциялық сәттілікке жетті, бірақ ол актерлердің Ютландияның нюанстарын түсіру қабілетіне толыққанды риза болмады. Оның келесі пьесасы «Ulvens Søn: Skuespil i fire Akter» (Құбыжық ұлы: Төрт актідегі пьеса, 1909) «Vredens Børn» сияқты әлеуметтік идеяларды көтерді. 1911 жылы ол өзінің ең жақсы пьесасы деп санаған «Naar Bønder elsker: Skuespil i fem Akter» (Шаруалар махаббатқа берілгенде: Бес актідегі пьеса, 1911) пьесасын шығарды, бірақ ол бұрынғы пьесаларындай жақсы қабылдамады. Оның соңғы екі пьесасы «Himmelbjærgpræsten: Et Skuespil» (Химмельбьярг пасторы: Пьеса, 1917) және «Rejsegildet: Skuespil i 5 Akter» (Аттандыру тойы: Бес актідегі пьеса, 1925) ешқашан қойылған жоқ. Ол осылайша егін жинауды бағалайтынын көрсетеді. Лирикалық сапасының арқасында осы өлеңдердің көптегені 20 ғасырдың скандинавиялық композиторлары, мысалы Карл Нильсеннің әндеріне негіз болды. refn da group=nb "оның «Jens Vejmand» (Карл Нильсеннің музыкасы) дерлік қазіргі заманғы халық әні". Ол «Auld lang syne» әнін Ютландия диалектісіне аударды. Иоганнес Вильгельм Дженсен және Мартин Андерсен Нексомен бірге ол 1910-шы жылдардағы «жаңа реалистердің» бірі болып табылады, бірақ Даниядан тыс жерлерде оның танымал болуы шектеулі. Көп жағынан ол ескі ауылдық мәдениет пен жаңа социалистік қозғалыс арасындағы әдебиеттегі кезеңдік фигура. Қоғамды сынаушы ретінде ол өте танымал болды, тіпті оның қарсыластары арасында да. Оның бірінші әйелі – аймақтық туындыларымен танымал автор Мари Брегендаль.