Птолемей әулетінің патшайымы Береника IV Эпифания

Кіріспе

Птолемей әулеті патшайымы Береника IV Епифания (; б.з.д. 77–55, Александрияда, Египетте туып, қайтыс болды) – грек ханшайымы және Птолемей әулеті патшайымы. Б.з.д. 58–55 жылдары Береника IV әкесі Птолемей XII Аулеттің Римге саяси қуғынға ұшыраған кезінде Египетті басқарды. Ол б.з.д. 58–57 жылдары анасы Клеопатра V немесе мүмкін туысы Клеопатра VI-мен бірге Египетті билегені белгісіз, бірақ б.з.д. 57 жылы жалғыз билеуші болды. Птолемей XII Римнің әскери көмегімен және Аулус Габиний басқарған әскермен Египетке оралғанда, Береника IV оның қарсыласы әкесімен құлатылып, өлтірілді. Кейін ол өзінің тағын қызы Клеопатра VII мен ұлы Птолемей XIII-ке бірлесіп билеу үшін қалдырды.

Өмірбаян

Береника Птолемей XII Аулеттің және, мүмкін, Клеопатра V Трифенаның қызы болған. Ол атақты фараон Клеопатра VII, Арсиноя IV, Птолемей XIII Тео Филопатор және Птолемей XIV-нің әпкесі болды. 59 жылы Юлий Цезарь Рим консулдарының бірі болды. Мысырды аннексиялау оның саяси бағдарламасының бір бөлігі болды деп саналды, себебі Мысыр патшасы Птолемей XII Аулет заңсыз және билік етуге құқығы жоқ еді. Птолемей Аулет Цезарьдің қолдауына үлкен қаржы жұмсап, римдіктер Птолемей Аулетті Мысырдың заңды патшасы деп тану туралы заң шығарды. Алайда келісімде Кипр туралы ештеңе айтылмаған, өйткені оның патшасы Птолемей Аулеттің інісі Птолемей болған. 58 жылы римдіктер Кипрді басып алды, бұл Аулеттің ағасы және құлатылған патшаны өзін-өзі өлтіруге мәжбүр етті. Кипрдің жоғалуы және Цезарьға пара бергеннен кейін Мысыр экономикасының нашар жағдайы Птолемей Аулеттің астанасы Александрияда азаматтық тәртіпсіздіктерді тудырды. Қақтығысты өз бетімен жоя алмаған Птолемей Аулет 58 жылы Римге барып, әскери қолдау сұрап, отбасын Мысырда қалдырды. Ол болмаған кезде Александриялықтар оны биліктен шығарылғанын жариялады және оның орнына оның қызы Береника IV Эпифанияны және (ежелгі тарихшы Порфирийдің айтуынша) "[Аулеттің] үлкен қызы" Клеопатра VI Трифананы бірлескен монархтар ретінде ұсынды. Кейбір, бірақ барлығы емес, қазіргі заманғы тарихшылар Порфирий мұнда қателік жасады деп санайды және Клеопатра VI Трифена шын мәнінде Птолемей XII Аулеттың әйелі Клеопатра V Трифена болды. Птолемей Аулет Римнің бірден қолдауына ие бола алмай, алғашқыда екі патшайымнан өз патшалығын қайтарып ала алмады. 58 жылдан бастап 57 жылдың соңына дейін ол Римде немесе Альбан тауларында Помпейдің вилласында тұрып, сенаторларға пара беру немесе уәде беру арқылы жұмыс істеді және Александриядан Римге жіберілген елшілерді өлтіруді қамтамасыз етті; содан кейін ол Римді тастап, Ефеске барды және Артемиданың қасиетті аймағында өмір сүрді. Осы аралықта Клеопатра Трифена 57 жылы белгісіз себептермен қайтыс болды деп есептеледі, жас Береника Александрияда жалғыз патшайым болып қалды. Мысырды жалғыз өзі билеп отырған әйел ретінде ол үйленіп, оның қоштас билеушісі ер адам болуы керек еді. Оның кеңесшілері алдымен Селевкид әулетінің екі әміршісімен, екеуі де Птолемей VIII ұрпақтарымен, некелесуді ұйымдастырған. Біріншісі - Сирияның Клеопатра Селенаның ұлы: ол келіссөздер жүргізіліп жатқан кезде қайтыс болды. Екіншісі Трифена мен Антиох VIII Грипптің немересі Филипп (бәлкім, Филипп II Филоромей) болды: оған Сирияның римдік губернаторы Аулус Габиний шақыруды қабылдауға тыйым салды. Үшіншіден, Александриялықтар Селевкид патшасының әулетіне жататын Селевкид деген кісімен некелеседі. Ол Сирияның Клеопатра Селенасының тағы бір ұлы, мүмкін Селевки VII Филометр болуы мүмкін; немесе ол Селевкид патшаларының бірінің заңсыз ұлы болуы мүмкін. Александрияға келген кезде Александриялықтар оның қарапайым келбеті мен мінез-құлқына таңғалып, оны Кибиосакт деп атады, яғни "тұз балық саудашысы". Береника, некеден кейін бірнеше күн өткен соң, оның өрескелдігі мен қарапайымдылығына төзуге болмайтынын анықтады және ол халықтың құрметін ала алмайтынын сезінді: ол оны ұрғызады. Содан соң соттың артына Архелай есімді грек жігіті қосылады. Архелай Помпейдің Понт қаласындағы Команадағы Ұлы Ана ғибадатханасының ханзадасы болып тағайындалған болатын. Ол Понт патшасы Митридат VI-нің ұлы екенін (егер солай болса, Птолемейлерге қан жағынан алыс туыс екенін) мәлімдеген. Оның орнына Страбон оның әкесі Архелай екенін айтады, ол Римге қарсы шыққан бірінші Митридаттық соғыста Митридат VI-нің бас маршалдарының бірі. Архелай сол кезде Аулус Габинийдің серіктесі болды және парфтарға қарсы жорыққа қосылуға үміттенді. Сонымен қатар, Габиний Архелайдың мысырлықтармен қарым-қатынасына күдікпен қарап, оны тұтқындады. Алайда Архелайдың қауіп төндірмейтініне сенімді болған Габиний оны пара алып, өз еркімен босатты. 56 - 55 жылдары Архелай Мысырға келіп, Береникаға үйленіп, патша болып жарияланды. 55 жылы жазында Птолемей Аулет римдік әскерімен Мысырға басып кірді. Береника мен Архелай жеңіліске ұшырап, Архелай шайқаста қаза табады. Птолемей Аулетті римдіктер Александрияның патшасы етіп тағы да бекітті. Птолемей Аулеттің қалпына келтірілгеннен кейінгі алғашқы әрекеттерінің бірі - оның тағын тартып алғандығы үшін қызы Берениканы өлтіру болды. Кейіннен ол өзінің тағын Береника IV-нің екі бауырына: Клеопатра VII және Птолемей XIII тапсырады.

Berenice was the daughter of Ptolemy XII Auletes and probably Cleopatra V Tryphaena. She was the sister of the famous Pharaoh Cleopatra VII, Arsinoe IV, Ptolemy XIII Theos Philopator and Ptolemy XIV. In 59 BC Julius Caesar was one of the consuls of Rome. It was believed that the annexation of Egypt was part of his own political programme, the excuse being that the king of Egypt, Ptolemy XII Auletes, was illegitimate and had no right to rule. Ptolemy Auletes responded by buying Caesar's support at huge expense, and the Romans passed a law to recognise Ptolemy Auletes as legitimate king of Egypt. The treaty however said nothing about Cyprus, where another Ptolemy, the brother of Ptolemy Auletes, was king. In 58 BC the Romans annexed Cyprus, forcing the deposed king and brother of Auletes into suicide. The loss of Cyprus, and the poor state of the Egyptian economy following the bribes to Caesar, triggered civil unrest in Ptolemy Auletes' capital Alexandria. Unable to quash the unrest on his own, Ptolemy Auletes went in 58 BC to Rome to ask for military support, leaving his family behind in Egypt. In his absence, the Alexandrines declared him deposed, and in his place nominated his daughter Berenice IV Epiphaneia and (according to the ancient historian Porphyry) "[Auletes'] eldest daughter" Cleopatra VI Tryphaena as joint monarchs. Some, though not all, modern historians believe Porphyry made an error here, and that Cleopatra VI Tryphaena was in fact Ptolemy XII Auletes' wife Cleopatra V Tryphaena. Unable to muster up immediate support from the Romans, Ptolemy Auletes was initially unable take his kingdom back from the two queens. From 58 till the end of 57 he resided in Rome or at Pompey's villa in the Alban hills, busily working upon the senators by bribes or promises, and procuring the assassination of envoys sent from Alexandria to Rome; he then left Rome and went to Ephesus, and lived in the sacred precinct of Artemis. In the meantime Cleopatra Tryphaena is believed to have died in 57 B. C. of unknown causes, leaving the young Berenice sole queen in Alexandria. As a lone woman ruling Egypt, she was expected to marry and have a man as a co regent. Her advisors first tried to arrange a marriage with two Seleucid princes, both descended from Ptolemy VIII. The first was a son of Cleopatra Selene of Syria: he died whilst negotiations were in progress. The second was a grandson of Tryphaena and Antiochus VIII Grypus called Philip (possibly Philip II Philoromaeus): he was forbidden by the Roman governor of Syria Aulus Gabinius to accept the invitation. The Alexandrines then, thirdly, arranged a marriage with a man called Seleucus, connected to the Seleucid royal house. He may have been another son of Cleopatra Selene of Syria, perhaps Seleucus VII Philometor; alternatively he may have been an illegitimate son of one of the Seleucid kings. When he arrived in Alexandria, the Alexandrines were shocked by his vulgar appearance and manners, and nicknamed him Kybiosaktes, "Salt fish monger". Berenice, after a few days of marriage, found she was unable to bear his coarseness and vulgarity, and felt that he could not command the respect of the populace: she had him strangled. The court then arranged a marriage with a Greek called Archelaus. Archelaus had been appointed prince pontiff at the temple of the Great Mother at Comana in Pontus by Pompey, and claimed to be a son of King Mithridates VI of Pontus (and, if so, to be distantly related in blood to the Ptolemies). Strabo instead says his father was Archelaus, one of the chief marshals of Mithridates VI in the First Mithridatic War who defected to the Romans. At that time Archelaus was an associate of Aulus Gabinius, and had hoped to join with him on an expedition against the Parthians. Gabinius furthermore had become suspicious of Archelaus's associations with the Egyptians, and had him arrested. Persuaded though that Archelaus was no threat, and perhaps bribed, Gabinius voluntarily released him. In the winter 56‑55 Archelaus came to Egypt, married Berenice, and was proclaimed king. In the spring of 55 Ptolemy Auletes and a Roman force invaded Egypt. Berenice and Archelaus were defeated, and Archelaus died in battle. Ptolemy Auletes was installed once more as king in Alexandria by the Romans. One of Ptolemy Auletes' first acts after his restoration was to execute his daughter Berenice, for the crime of usurping his throne. He would later bequeath his throne to two siblings of Berenice IV: Cleopatra VII and Ptolemy XIII.