Боливия музыкасы және музыкалық дәстүрлері

Кіріспе

Боливияның музыкасы мен музыкалық дәстүрлері

Боливия музыкасының тарихы тереңде жатыр. Анд таулы аймақтағы елдердің арасында Боливия, әсіресе, өзінің мәдени байланыстары тұрғысынан жергілікті халықтармен тығыз байланысты болып саналады.

Тарих

Боливия, көрші елдердің көпшілігі сияқты, ұзақ жылдар бойы Испания мен оның мәдениетінің ықпалында болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін де боливиялық музыканың көп бөлігі еуропалық үлгілерге негізделген. 1952 жылы болған революция ұлттық реформаларды қабылдады, оның ішінде аймара және кечуа тайпаларының мәдени және саяси санасын арттыру шаралары да болды. Елдің зиялылары пончо киіп, өзін жергілікті мәдениетпен байланыстыра бастады, ал жаңа үкімет жергілікті фольклорды насихаттады, оның ішінде Білім министрлігінде фольклор бөлімін құрды. Жергілікті музыка, руханият және өнер туралы білім 1960 жылдарға дейін жалғасты. 1965 жылы Эдгар "Яйо" Жофре Ла-Паста "Лос-Жайрас" квартетін құрды. Боливиялық халық музыкасы елде кеңінен танымал бола бастағанда, Жофре Альфредо Домингес, Эрнесто Кавур, Хулио Годой және Гилберт Фавр қала тұрғындары мен еуропалықтарға ұнайтындай етіп дәстүрлі музыканы өңдеп орындады. Кейінірек құрылған "Уара", "Ханата", "Паджа Брава", "Савия Андина", әсіресе "Лос Кжаркас" және "Каламарка" топтары осы біріктіруді одан әрі жетілдіруге көмектесті. "Лузмила Карпио", "Руфай", "Группо Аймара" сияқты топтар мен әншілер осыған ұқсас жолмен шетелде гастрольдік сапарлар жасап, шығармаларымен халықаралық деңгейде танылды, боливияның бай мәдениеті мен тарихын әлемге жеткізді. "Los K'jarkas" тобында үш ағайынды – Hermosas бар, олар негізінен "Huayño" немесе сирек жағдайда "sayas" орындайды. Бұл екі би музыкасы да жергілікті мәдениеттен, сондай-ақ Боливияға құлдықпен әкелінген африкалық музыкадан әсер алған. "Лос К'жаркас" тобы "Caporales" стиліндегі "Llorando se fue" әнімен әлемге танымал, ол 1980 жылдардағы ламбада биінің бастапқы нұсқасы ретінде қабылданды және Бразилияның солтүстігіндегі "forró" мен "carimbo" билерімен бірге танымал болды. Әнді француз тобы танымал еткені үшін Гермоса ағайындары сотқа жүгінді және ұтып шықты. "Каламарка" тобы 1984 жылы Уго Гутьеррес және Родольфо Чокемен құрылған. Олар "Zampoña", "Quena", "Charango" және "Bombo" сияқты халық аспаптарын заманауи аспаптармен үйлестіріп, Анд музыкасының керемет үлгілерін жасады. Олардың ең танымал әндері – "Cuando Florezca el Chuño" және "Ama, Ama, Amazonas". 1980 жылдары Чилидің "nueva canción" Боливияға әкелініп, Эмма Хунаро сияқты орындаушылар тарапынан танымал болған "canto nuevo" стиліне айналды. Боливияның дәстүрлі (және басқа да Оңтүстік Америка) музыкалық аспаптарына "charango", "charangón", "ronroco", "hualaycho", "zampoña", "quena", "bombo", "huancara", "reco reco", "chiapya box", "pinquillo", "tarka", "toyos", "pututu", Анд саксофоны және "Chajchas", сондай-ақ скрипка мен гитара сияқты еуропалық аспаптар жатады. Боливия мәдениеті мен тарихында ең маңызды музыкалық формалар: "Kullawada", "Morenada", "Caporales", "Llamerada", "Diablada", "Tonada" (немесе тікелей "Tinku"), "Sikuri", "Tarqueada", "Taquirari", "Carnavalito", "Bailecito", "Huayño", "Lamento", "Afro Bolivian Saya", "Tuntuna", "Taki Taki", "Waca Tocoris", "Chovena", "Sarao", "Potolos", "Pujllay", "Danza Salay", "Rueda Chapaca", "Chacarera", "Escondido", "Tonada", "Ch'unchu" (би), "Tobas" және "Cueca", олардың әрқайсысы Боливияның әртүрлі аймақтарында өзгеше нұсқаларда кездеседі.

Like most of its neighbors, Bolivia was long dominated by Spain and its attendant culture. Even after independence, Bolivian music was largely based on European forms. In 1952, a revolution established nationalistic reforms which included cultural and political awareness of the Aymara and Quechua natives. Intellectuals in the country began wearing ponchos and otherwise associating themselves with native cultures, and the new government promoted native folklore by, among other methods, establishing a folklore department in the Bolivian Ministry of Education. Awareness of native music, spirituality and art continued into the 1960s. In 1965, Edgar 'Yayo' Jofré formed a quartet called Los Jairas in La Paz. With Bolivian folk music gaining popularity throughout the country, Jofré, along with Alfredo Dominguez, Ernesto Cavour Julio Godoy, and Gilbert Favre used traditional music in modified forms to appeal to urban dwellers and Europeans. Later groups like Wara, Khanata, Paja Brava, Savia Andina, and especially Los Kjarkas and Kalamarka helped further refine this fusion. Following a close but different path, groups and singers like Luzmila Carpio, Ruphay, and Grupo Aymara started touring abroad and gained international praise for their compositions, tunes that have brought indigenous Bolivian culture and history to the world's attention. Los K'jarkas consists of 3 brothers, the Hermosas, who play primarily Huayño or, more rarely, sayas. These are both dance music influenced both by native forms as well as African music imported to Bolivia with slavery. Los K'jarkas are known internationally for their Caporales classic "Llorando se fue", which was adopted and transformed to the popular beginning of the lambada dance craze of the 1980s, along with forró and carimbo in northern Brazil. The song was popularized by a French group, resulting in a successful lawsuit from the Hermosa brothers. Kalamarka was founded in 1984 by Hugo Gutierrez and Rodolfo Choque. They fusion folk instruments such as Zampoña, Quena, Charango and Bombo with modern instruments, creating a beautiful Andean music. Their famous songs are 'Cuando Florezca el Chuño' and 'Ama, Ama, Amazonas'. In the 1980s, Chilean nueva canción was imported to Bolivia and changed into canto nuevo, which was popularized by performers like Emma Junaro. Traditional Bolivian (and other South American) musical instruments include the charango, charangón, ronroco, hualaycho, zampoña, quena, bombo, huancara, reco reco, chiapya box, pinquillo, tarka, toyos, pututu, Andean saxophone, and Chajchas, as well as European musical instruments such as the violin and guitar. Most prominent Bolivian musical forms identified in its culture and origins are the Kullawada, Morenada, Caporales, Llamerada, Diablada, Tonada (or, directly Tinku), Sikuri, Tarqueada, Taquirari, Carnavalito, Bailecito, Huayño, Lamento, Afro Bolivian Saya, Tuntuna, Taki Taki, Waca Tocoris, Chovena, Sarao, Potolos, Pujllay, Danza Salay, Rueda Chapaca, Chacarera, Escondido, Tonada, Ch'unchu (dance), Tobas and Cueca which presents different variants in each Bolivian department.