Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай әскери генералы (221 жылы қайтыс болды)
Үш патшалықтың генералы
Chinese military general (died 221)
the Three Kingdoms general
Чжан Фэй (221 жылдың шілдесі немесе тамызында қайтыс болды), әдепті есімі Иде, Қытайдың әскери генералы және саясаткері. Ол Шығыс Хань әулетінің соңында және Қытайдың Үш патшалық кезеңінің басында Лю Бэйдің әскербасылығында қызмет етті. Чжан Фэй мен Гуан Ю Лю Бэйге ең бірінші қосылғандардың қатарында болды, олар өздерінің билеушісімен бауырластық қарым-қатынаста болды және оның көптеген ерліктеріне бірге қатысты. Чжан Фэй Лю Бэйдің жағынан түрлі шайқастарда күресті, соның ішінде Қызыл шатқалдар науқанында (208–209), И провинциясын жаулауда (212–214) және Ханчжун науқанында (217–218). Лю Бэй сол жылы құрған Шу Хан мемлекетіне небары бірнеше ай қызмет еткеннен кейін 221 жылы оны қол астындағылары өлтірді. Чжан Фэй – Үш патшалық кезеңіне дейінгі және кезеңіндегі оқиғаларды көркемдеп, романтикалық бейнелейтін 14 ғасырғы «Үш патшалықтың романсы» тарихи романының маңызды кейіпкерлерінің бірі. Романда Чжан Фэй Лю Бэй мен Гуан Юмен бірге романның басындағы «Шаруа бақшасының серті» деп аталатын ойдан шығарылған сертте ағайынды болып, өмірінің соңына дейін осы сертке адал болды.
Zhang Fei (died July or August 221 AD), courtesy name Yide, was a Chinese military general and politician serving under the warlord Liu Bei in the late Eastern Han dynasty and early Three Kingdoms period of China. Zhang Fei and Guan Yu, who were among the earliest to join Liu Bei, shared a brotherly relationship with their lord and accompanied him on most of his early exploits. Zhang Fei fought in various battles on Liu Bei's side, including the Red Cliffs campaign (208–209), takeover of Yi Province (212–214), and Hanzhong Campaign (217–218). He was assassinated by his subordinates in 221 after serving for only a few months in the state of Shu Han, which was founded by Liu Bei earlier that year. Zhang Fei is one of the major characters in the 14th century historical novel Romance of the Three Kingdoms, which dramatises and romanticises the events before and during the Three Kingdoms period. In the novel, Zhang Fei became sworn brothers with Liu Bei and Guan Yu in the fictional Oath of the Peach Garden at the start of the novel and remained faithful to their oath until his death.
Ерте мансап
Чжан Фэй Чжуо әміршілігінен шыққан. 180-ші жылдары, Шығыс Хан әулетінің соңында, ол Гуан Юмен бірге Лю Бейдің ізбасарлары болды. Гуан Ю Чжан Фэйден бірнеше жасқа үлкен болғандықтан, Чжан оны үлкен ағасы сияқты құрметтеді. Гуан Ю мен Чжан Фэй батыр, күшті ерлер ретінде танымал болды, осының арқасында олар шебер жауынгерлерге айналды. Кейін Лю Бей Хан орталық үкіметі тарапынан Пиньюань мемлекетінің (平原國) канцлері болып тағайындалғанда, Чжан Фэй мен Гуан Ю оның қол астында Бөлек команданың (別部司馬) майоры қызметін атқарды. Лю Бей оларды өз бауырларындай жақсы көріп, олар бір бөлмеде, бір төсеніште ұйықтап, бір қазаннан тамақ жейтіндей бауырластық қарым-қатынаста болды. Чжан Фэй мен Гуан Ю Лю Бейдің қауіпсіздігін қамтамасыз етушілер ретінде қызмет етті. Олар Лю Бейдің ерліктеріне ілесіп, кез келген қауіп-қатерге және қиындыққа қарсы тұруға әрдайым дайын болды.
Zhang Fei was from Zhuo Commandery. In the 180s, towards the end of the Eastern Han dynasty, he and Guan Yu became Liu Bei's followers. As Guan Yu was several years older than Zhang Fei, Zhang regarded him as an elder brother. Guan Yu and Zhang Fei were known as stalwart and strong men; which made them talented fighters. When Liu Bei was later appointed as the Chancellor of Pingyuan State (平原國) by the Han central government, Zhang Fei and Guan Yu served as Majors of Separate Command (別部司馬) under him. Liu Bei cherished them as if they were his own brothers and the three of them shared a brotherly relationship to the point of sharing the same room, sleeping on the same mat and eating from the same pot. Zhang Fei and Guan Yu acted as bodyguards for Liu Bei. They followed him on his exploits and were always ready to face any danger and hardship.
Лю Бей мен Лю Бу арасындағы қақтығыс
194 жылы Лю Бэй Цзянь Таоның орнын басып, Сю провинциясының губернаторы болды. Келесі жылы ол әскерін Хуайин округіне Юань Шудың шапқыншылығына қарсы тұру үшін жетектеді. Осы кезде ол Чжан Фэйді Сю провинциясының астанасы Сяпиді қорғауға қалдырды. Чжан Фэй Тао Цзяньның бұрынғы офицері Цао Баоны белгісіз себептермен өлтіргісі келді. Цао Бао өз лагеріне қашып, қорғанысқа дайындалып, Лю Будан көмек сұрап елші жіберді. Лю Бу әскерін Сяпиға шабуылдап, оны басып алды. Чжан Фэй Сяпиді Лю Буға жоғалтқаннан кейін қашып кетті. Лю Бэй Лю Будың бақылауындағы Сю провинциясына қайтып келді және Лю Будың Сяопейге көшу туралы ұсынысын мәжбүрлі түрде қабылдады, ал Лю Бу Сяпиде қалды. Лю Бэй мен Лю Бу арасындағы шиеленіс қақтығысқа дейін жетті. Лю Бэй Ханның орталық үкіметін басқаратын әскербасы Цао Цаодан көмек сұрады. Цао Цао мен Лю Бэй бірігіп, 198 жылы Сяпи шайқасында Лю Буды жеңіп, содан кейін императорлық астана Сюйға бірге оралды. Сюйда Чжан Фэй Үйдің генералы (中郎將) қызметіне тағайындалды.
In 194, Liu Bei succeeded Tao Qian as the Governor of Xu Province. The following year, he led his forces to Huaiyin County, to counter an invasion by Yuan Shu. During this time, he left Zhang Fei behind to guard Xiapi, the capital of Xu Province. Zhang Fei wanted to kill Cao Bao, a former officer under Tao Qian, for reasons unknown. Cao Bao fled back to his own camp and set up defences while sending a messenger to request aid from Lü Bu, another warlord who was taking shelter under Liu Bei at the time. Lü Bu led his forces to attack Xiapi and succeeded in seizing control of Xiapi. Zhang Fei fled after losing Xiapi to Lü Bu. Liu Bei returned to Xu Province, which was now under Lü Bu's control, and reluctantly accepted Lü Bu's offer to move to Xiaopei while Lü Bu remained in Xiapi. Tensions between Liu Bei and Lü Bu increased until the point of conflict. Liu Bei sought help from Cao Cao, a warlord who controlled the Han central government. Cao Cao and Liu Bei combined forces and defeated Lü Bu at the Battle of Xiapi in 198, after which they returned to the imperial capital Xu together. In Xu, Zhang Fei was appointed as a General of the Household (中郎將).
Лю Беймен бірге жерді аралап жүріп
199 жылы Лю Бэй Юань Шуға шабуыл жасауға ерікті түрде әскер басқаруға тікелей ұсыныс жасап, осы мүмкіндікті Сюден кетуге және Цао Цаоның қадағалауынан қашуға пайдаланды. Ол Сю провинциясына барып, Цао Цао тағайындаған провинциялық губернатор Че Чжоуды өлтіріп, Сяпиді қайтадан бақылауға алды. Келесі жылы Цао Цао жеке өзі әскерін Лю Бэйге қарсы жіберіп, оны жеңіп, Сю провинциясын қайтадан иеленді. Жеңіліске ұшырағаннан кейін Лю Бэй Цзи провинциясына қашып, Цао Цаоның қарсыласы Юань Шаоның қорғауына ішті. Кейін Лю Бэй Юань Шаодан шығып, Цао Цаоға қарсы соғысында Рунан аймағындағы жергілікті көтерілісшілерден қолдау алуға Юань Шаоға көмектесуді көріп, сылтау іздеді. Соңында ол Цзин провинциясының губернаторы Лю Бяодан пана тапты. Лю Бяо оны Цзин провинциясының солтүстік шебіндегі Синье округінің басқарушысы етіп тағайындады. Лю Бэйдің Сю провинциясындағы жеңілісінен кейін Чжан Фэй оның ізімен Юань Шаоға қосылған ма, әлде Гуан Ю сияқты сол кезде Лю Бэйден айырылып қалған ма, әлі белгісіз.
In 199, Liu Bei pretended to volunteer to lead an army to attack Yuan Shu, and used that opportunity to leave Xu and escape from Cao Cao's watch. He headed to Xu Province, killed Che Zhou, the provincial governor appointed by Cao Cao, and seized control of Xiapi again. The following year, Cao Cao personally led his forces to attack Liu Bei, defeated him, and took back control of Xu Province. After his defeat, Liu Bei fled to Ji Province, where he took refuge under Cao Cao's rival, Yuan Shao. Liu Bei later left Yuan Shao by pretending to help Yuan Shao gain support from local rebels in Runan in his war against Cao Cao. He eventually found shelter under Liu Biao, the Governor of Jing Province. Liu Biao put him in charge of Xinye County on the northern border of Jing Province. It is not known whether Zhang Fei followed Liu Bei to join Yuan Shao after Liu Bei's defeat in Xu Province, or whether he, like Guan Yu, was separated from Liu Bei during that period of time.
Чанбан шайқасы
208 жылы Лю Бяоның қайтысынан кейін Цао Цао Цзинь провинциясындағы қарсы күштерді және Цзяндун (немесе Ву) аймағындағы қарсыластарды талқандау мақсатымен әскери науқан бастады. Осы уақытта Лю Бей Синье округінен көшіп, Лю Бяоның үлкен ұлы Лю Цы басқаратын Сиакоуға ізбасарларын бастап кетті. Цао Цао Лю Бейдің әскери ресурстарға толы Цзянлинг округін өзінен бұрын басып ала қоюынан қаушады. Ол дереу әскерлеріне ауыр жабдықтары мен мүліктерін қалдырып, Шианянға жылдам жорық жасауға бұйрық берді. Цао Цао Шианянға жеткенде, Лю Бяоның кіші ұлы және мұрагері Лю Конг қарсылық көрсетпей оған бағынды. Лю Бейдің Сианяннан өтіп кеткенін естіген соң, Цао Цао 5000 сарбаздық элиталық атты әскерді жетектеп Лю Бейді қуалауға шықты. Бір күн мен бір түн ішінде 300 лиден астам жол жүріп, Цао Цао мен оның әскері Лю Бейді Чанбанда қуып желіп, шабуыл жасады. Шайқас барысында Лю Бей отбасын тастап қашып құтылды, оның ілесінде тек Чжуге Лян, Чжан Фэй, Чжао Юн және шағын сарбаз тобы болды. Цао Цаоның әскері Лю Бейдің көптеген ізбасарларын және жабдықтарын тұтқынға алды. Чжан Фэй 20 атты әскерді бастап Лю Бейдің шегінуін қамтамасыз етті. Көпірді қиратып, бір жағында (жауға қарама-қарсы) тұрып, найзасын серпитіп, жауды тік қарап: "Мен Чжан Идемін! Өлімге дейін күресуге келгендер болса, маған қарсы тұрыңдар!" деді. Цао Цаоның сарбаздары қорқып, оған жақындауға батылдық таба алмады. Осылайша Лю Бей мен оның ізбасарлары қауіпсіз түрде шегіне алды.
In 208, following Liu Biao's death, Cao Cao launched a military campaign aimed at wiping out opposing forces in Jing Province and the Jiangdong (or Wu) region. In the meantime, Liu Bei evacuated Xinye County and led his followers towards Xiakou, which was controlled by Liu Biao's elder son, Liu Qi. Cao Cao was worried that Liu Bei would occupy Jiangling County, which was abundant in military resources, before he did. He immediately ordered his troops to leave behind their heavy equipment and baggage, and move swiftly to Xiangyang. When Cao Cao reached Xiangyang, Liu Biao's younger son and successor, Liu Cong, surrendered to him without putting up resistance. After learning that Liu Bei had already passed by Xiangyang, Cao Cao personally led a 5,000 strong elite cavalry force to pursue Liu Bei. After travelling over 300 li in just one day and one night, Cao Cao and his riders caught up with Liu Bei at Changban and attacked him. During the battle, Liu Bei abandoned his family and fled, with only Zhuge Liang, Zhang Fei, Zhao Yun and a small number of soldiers accompanying him. Cao Cao's forces captured many of Liu Bei's followers and his equipment. Zhang Fei led 20 horsemen to cover Liu Bei's retreat. After destroying a bridge, he stood guard at one end (facing the enemy), brandished his spear, glared at the enemy and shouted: "I'm Zhang Yide. You can come forth and fight me to the death!" Cao Cao's soldiers were all afraid and did not dare to approach him. Liu Bei and his followers were hence able to retreat safely.
Қызыл жарлар шайқасы және одан кейінгі кезең
208 жылы Лю Бэй мен Сунь Куан бірігіп, шешуші Ред-Клиф шайқасында Цао Цаоны жеңіске бұйырды. Лю Бэй кейіннен оңтүстік Цзин провинциясын бағындырып, штабын Нан командирлігі мен Гонган округіне орналастырды. Чжан Фэй «Варварларды шабуылдайтын генерал» (征虜將軍) және Иду командирлігінің әкімшісі (太守) қызметіне тағайындалды. Ол сондай-ақ Синь ауылының маркизі (新亭侯) дәрежесіне ие болды. Кейіннен ол Нан командирлігінің әкімшісі қызметіне ауыстырылды.
In 208, Liu Bei and Sun Quan combined forces and defeated Cao Cao at the decisive Battle of Red Cliffs. Liu Bei later took control of southern Jing Province, with his headquarters at Nan Commandery and Gong'an County. Zhang Fei was appointed General Who Attacks Barbarians (征虜將軍) and Administrator (太守) of Yidu Commandery. He was also enfeoffed as the Marquis of Xin Village (新亭侯). He was later reassigned to serve as the Administrator of Nan Commandery.
Цзин провинциясының бұрынғы қорғанысы
211 жылы Лю Бей И провинциясына әскер бастап, губернатор Лю Чжанға Ханчжун округінің әскербасы Чжан Лудың шабуылына қарсы тұруға көмектесті. Ол Цзин провинциясын қорғау үшін Чжан Фэйді және басқаларын қалдырып кетті. 209 жылы Лю Бей Сунь Куанның кіші қарындасы Сунь ханымға үйленді, осылайша Сунь Куанмен одағын нығайтты. Ағасының зор ықпалынан Сунь ханым мақтанды, және оның жақын адамдары заңсыздыққа бой берді. Тіпті Лю Бейдің өзі де одан қорқатын. Сунь Куан Лю Бейдің И провинциясына кеткенін естіп, Цзин провинциясына кеме жіберіп, қарындасын үйге қайтаруды бұйырды. Сунь ханым Лю Бейдің ұлы Лю Шанды да өзімен алып кетуге тырысты, бірақ Чжан Фэй мен Чжао Юн адамдарын жіберіп, оны тоқтатып, Лю Шанды қайта алып қалды.
In 211, Liu Bei led an army to Yi Province to assist the governor Liu Zhang in countering the advances of a rival warlord, Zhang Lu of Hanzhong Commandery. He left Zhang Fei and others behind to guard Jing Province in his absence. Earlier in 209, Liu Bei married Sun Quan's younger sister Lady Sun to strengthen the alliance between him and Sun Quan. Because of her brother's strong influence, Lady Sun was arrogant and she allowed her close aides to behave lawlessly. Even Liu Bei was afraid of her. When Sun Quan heard that Liu Bei had left for Yi Province, he sent a vessel to Jing Province to fetch his sister home. Lady Sun attempted to bring along Liu Bei's son Liu Shan with her, but Zhang Fei and Zhao Yun led their men to stop her and managed to retrieve Liu Shan.
И провинциясын жаулап алу
212 жылы Лю Бэй мен Лю Чжан арасындағы қарым-қатынас шиеленісіп, қақтығысқа ұласты, сол кезде Лю Бэй Лю Чжаннан И провинциясын басып алу мақсатында науқан бастады. Лю Бэй Чжугэ Лянға, Чжао Юнга, Чжан Фэйге және басқаларға өзіне көмектесу үшін И провинциясына күштерді жеткізіп әкелуді тапсырды, ал Гуан Ю Цзинь провинциясын қорғау үшін қалды. Лю Чжан Лю Бэйдің Цзин провинциясынан күш алғанын естіген соң, Дэян округінде оларды тоқтату үшін Чжан Иді (Джунси) әскермен жіберді. Бірақ Чжан Фэй оларды жеңіп, Чжан Иді Чэндуға қайта шегінуге мәжбүр етті. Жолда Чжан Фэй Цзянчжоуға шабуыл жасады, оны Ба округінің әкімшісі Чжао Цзан және оның танымал қолбасшысы Ян Ян, Лю Чжанның әскерінде қызмет ететін әскери шенеунік қорғады. Ол екеуін де жеңіп, Ян Янды тұтқынға алды. Чжан Фэй одан: «Менің әскерім келгенде, неге қарсылық көрсетіп, дер кезінде бағынбадың?» деп сұрады. Ян Ян: «Сендер негізсіз менің туған жеріме шабуыл жасадыңдар. Менің провинциямда басын жоғалтқандар болуы мүмкін, бірақ бағынған ешкім жоқ» деді. Чжан Фэй ашуланып, Ян Янды өлтіруге бұйрық берді. Ян Ян бетінен қызыл қан шықпай: «Егер менің басымды кесуге ниетті болсаң, кес! Неге осылай ашуланып тұрсың?» деді. Чжан Фэй Ян Янның батылдығына таңданып, оны босатты және құрметті қонақ ретінде күтті. Содан кейін Чжан Фэйдің әскері Лю Чжанның қорғанысын бұзып, И провинциясының астанасы Чэндуға жетіп, Лю Бэймен және басқаларымен қосылды. 214 жылы Лю Чжан бағынып, И провинциясын Лю Бэйге тапсырды. Лю Бэй Чжугэ Лянға, Фа Чжэнге, Чжан Фэйге және Гуан Юға 500 цзинь алтын, 1000 цзинь күміс, 50 миллион монета және 1000 рулонда жібек сыйлады. Чжан Фэй сондай-ақ Бакси округінің әкімшісі (太守) болып тағайындалды.
Around 212, relations between Liu Bei and Liu Zhang deteriorated to the point of conflict, when Liu Bei started a campaign aimed at seizing Yi Province from Liu Zhang. Liu Bei ordered Zhuge Liang, Zhao Yun, Zhang Fei and others to lead reinforcements into Yi Province to help him, while Guan Yu remained behind to defend Jing Province. When Liu Zhang heard that Liu Bei received reinforcements from Jing Province, he dispatched Zhang Yi (Junsi) with an army to stop them at Deyang County. However, Zhang Fei defeated them and forced Zhang Yi to withdraw back to Chengdu. Along the way, Zhang Fei attacked Jiangzhou, which was defended by Zhao Zan (趙筰) the Administrator of Ba Commandery along with his more famous subordinate Yan Yan, a military officer serving under Liu Zhang. He defeated both of them and captured Yan Yan alive. Zhang Fei asked him: "When my army showed up, why did you put up resistance instead of surrendering?" Yan Yan replied: "You people launched an unwarranted attack on my home province. There may be generals in my province who will lose their heads, but there are none who will surrender." Zhang Fei was enraged and he ordered Yan Yan's execution. An expressionless Yan Yan asked: "If you want to chop off my head, then do it! What's with that outburst of anger?" Zhang Fei was so impressed with Yan Yan's courage that he released him and treated him like an honoured guest. Zhang Fei's army then proceeded to break through Liu Zhang's defences until they reached Chengdu (Yi Province's capital), where they rendezvoused with Liu Bei and the others. In 214, Liu Zhang surrendered and yielded Yi Province to Liu Bei. Liu Bei rewarded Zhuge Liang, Fa Zheng, Zhang Fei and Guan Yu each with 500 jin of gold, 1,000 jin of silver, 50 million coins and 1,000 rolls of silk. Zhang Fei was also appointed as the Administrator (太守) of Baxi Commandery.
Бакси шайқасы
215 жылы Цао Цао Чжан Луға шабуыл жасап, жеңіске жетті, содан кейін Ханчжун округі оның бақылауына көшті. Цао Цао Сяо Юань, Чжан Хэ және басқаларын Ханчжунды қорғау үшін қалдырып, Йеге қайтты. Сол кезде Чжан Хэ өз әскерін Бакси округіне шабуылға жіберіп, Бакси тұрғындарын Ханчжун округіне көшіруге мәжбүрлеуді көздеді. Оның әскері Дангку, Менгтоу және Дангши округтері арқылы өтіп, Чжан Фэйдің әскерімен кездесті. Екі тарап 50 күннен астам уақыт бойы қорғаныс ұстады, содан кейін Чжан Фэй шамамен 10 000 таңдаулы әскермен Чжан Хеге қарсы шабуыл жасау үшін басқа жолмен келді. Тау жолдары өте тар және қиын болғандықтан, Чжан Хэнің әскері екіге бөлініп қалды, себебі алдыңғы және артқы қатардағы әскерлер байланыса алмай, бір-біріне көмектесе алмады, нәтижесінде Чжан Фэй жеңіске жетті. Чжан Хэ және оның он шақты адамы қысқа жолмен қашып, Наньчжэнге қайтысты. Бакси округінде бейбітшілік орнады.
In around 215, Cao Cao attacked and defeated Zhang Lu, after which Hanzhong Commandery came under his control. Cao Cao left Xiahou Yuan, Zhang He and others behind to defend Hanzhong while he returned to Ye. During that time, Zhang He led his forces to attack Baxi Commandery with the aim of forcing Baxi's residents to relocate to Hanzhong Commandery. His army passed through Dangqu (宕渠), Mengtou (蒙頭) and Dangshi (盪石) counties, and encountered Zhang Fei's troops. Both sides held their positions for over 50 days, after which Zhang Fei led about 10,000 elite soldiers and took an alternative route to attack Zhang He. As the mountain paths were very narrow and inaccessible, Zhang He's army was effectively divided into two because the troops at the front and the rear were unable to contact and assist each other, resulting in a victory for Zhang Fei. Zhang He and about ten of his men escaped on foot through a shortcut and retreated back to Nanzheng. Peace was restored in Baxi Commandery.
Ханжунды жаулап алу
217 жылы Лю Бэй әскерін жұмылдырып, Цао Цаодан Ханжун командалығын басып алу жорығын жеке басқарды. Ол Чжан Фэй мен Ма Чаоға Ву Ланды (吳蘭), Лей Тонгты (雷銅) және Рен Куйді (任夔) Cao Hong қорғаған Вуду командирлігіне шабуыл жасауға бұйырды. Чжан Фэй Цао Хонды кері шегіну жолын жабуды жоспарлап отырмыз деп алдауға тырысты, бірақ Цао Сю бұл әрекеттің артынан сезіп, Ву Лан ауыр жеңіліске ұшырады, соның салдарынан Чжан Фэй науқанды жалғастырудан босатылды. Лей Тонг пен Рен Куй шайқаста қаза тапты, ал Ву Лан Инпин командалығына (陰平郡) қашып, онда Ди тайпасының басшысы, Циандуан (強端) қолдарынан қаза тапты. 219 жылы Лю Бэй Ханчжун жорығында жеңіске жетіп, өзін «Ханчжун патшасы» (漢中王) деп жариялады. Ол Чжан Фэйді Оң жақтың генералы (右將軍) етіп тағайындады. Кейін Лю Бэй Чэндуға қайтуды жоспарлады және Ханчжунды күзету үшін тәжірибелі генерал қалдыруды қалады. Көптеген адамдар осы жауапкершілікті Чжан Фэйге жүктелетініне сенді, тіпті Чжан Фэйдің өзі де солай ойлады. Бірақ, баршаның таңғалуына орай, Лю Бэй Вэй Янды таңдап, оны Ханчжунның әкімшісі етіп тағайындады.
In 217, Liu Bei mobilised his forces and personally led a campaign to seize control of Hanzhong Commandery from Cao Cao. He ordered Zhang Fei and Ma Chao to supervise Wu Lan (吳蘭), Lei Tong (雷銅) and Ren Kui (任夔) to attack Wudu Commandery, which was defended by Cao Hong. Zhang Fei attempted to trick Cao Hong into believing that they were planning to seal his retreat route, but Cao Xiu saw through the ruse, and Wu Lan suffered a major defeat which absolved Zhang Fei from continuing the campaign – Lei Tong and Ren Kui were killed in action while Wu Lan fled to Yinping Commandery (陰平郡) and was killed by a Di chieftain, Qiangduan (強端). In 219, Liu Bei emerged victorious in the Hanzhong Campaign and proclaimed himself "King of Hanzhong" (漢中王). He appointed Zhang Fei as General of the Right (右將軍). Liu Bei later planned to return to Chengdu and he wanted to leave a veteran general behind to guard Hanzhong. Many people believed that Zhang Fei would receive this responsibility and even Zhang Fei himself thought so too. However, to everyone's surprise, Liu Bei chose Wei Yan instead and appointed him as the Administrator of Hanzhong.
Өлім
219 жылдың соңында Сунь Куан Лю Беймен жасаған одағын бұзып, генерал Лю Мэнді Цзинь провинциясындағы Лю Бейдің иелігіне шабуыл жасауға жіберді, нәтижесінде Гуан Ю қаза тапты. 221 жылдың шілдесі немесе тамызында Лю Бей Сунь Куанға қарсы өш алу және Цзинь провинциясындағы өз иелігін қайтарып алу мақсатымен жорық бастады. Жан Фэйге Ланчжуннан 10 000 әскерді алып, Лю Бейдің бас күштерімен Цзянчжоуда қосылуға бұйрық берілді. Әскер жинау кезінде Жан Фэйдің бағыныштылары Фан Цян (范彊) және Чжан Да (張達) өздерінің қолбасшысын өлтіріп, денесінен басын кесіп, Сунь Куан жағына өткен кезде оны өздерімен бірге алып кетті. Лю Бей Жан Фэйдің көмекшісі оған хабарлама жібергенін естігенде: "Ой! (Жан) Фэй қайтыс болды!" деді. 260 жылдың қазан немесе қараша айында Лю Бейдің ұлы және мұрагері Лю Шан Жан Фэйге "Хуан Хоу" (桓侯) деген құрметті атақ берді.
Earlier in late 219, Sun Quan broke his alliance with Liu Bei and sent his general Lü Meng to lead an invasion of Liu Bei's territories in Jing Province, which resulted in the death of Guan Yu. Around July or August 221, Liu Bei launched a campaign against Sun Quan to take revenge and seize back his territories in Jing Province. Zhang Fei was ordered to lead 10,000 troops from Langzhong to rendezvous with Liu Bei's main force at Jiangzhou. During the mobilisation, Zhang Fei's subordinates Fan Qiang (范彊) and Zhang Da (張達) assassinated their commander, decapitated the corpse, and brought the head along with them as they defected to Sun Quan's side. When Liu Bei heard that Zhang Fei's adjutant had sent him a report, he exclaimed: "Oh! (Zhang) Fei is dead." In October or November 260, Liu Bei's son and successor Liu Shan granted Zhang Fei the posthumous name "Marquis Huan" (桓侯).
Отбасы және ұрпақтары
200 жылы Чжан Фэй Сяо Юаньның қызы Сяо Хуанды отын жинап жүргенде кездестіріп, құда түсірді. Ол кезде ол 13 жаста болған. Чжан Фэй оның жақсы тәрбие алғандығын білгендіктен, оған үйленді. Олардың бір қызы болды, ол кейінірек Лю Шанға үйленіп, Шу мемлекетінің император қызы болды. Императрица Цзиньайдың кіші қарындасы да Лю Шанға үйленді және императрица Чжан деп аталды. Чжан Фэйдің үлкен ұлы Чжан Бао жас кезінде қайтыс болды. Чжан Баоның ұлы Чжан Цун (張遵) жазу шебері (尚書) қызметін атқарды. 263 жылы Вэй Шуды басып алғанда, ол Чжугэ Чжанға еріп, Мянчжуды Вэй генералы Дэн Айдан қорғады, бірақ шайқаста қаза тапты. Чжан Фэйдің екінші ұлы Чжан Шао (張紹) әкесінің маркиздік атағын мұра етіп, Шуда сарай қызметкері (侍中) және жазу шеберлерінің (尚書僕射) қадағалаушысы болып қызмет етті. 263 жылы Шу императоры Лю Шан Шу режимін аяқтаған кезде Дэн Айға ресми түрде бағынып, өкілі ретінде Чжан Шао, Цзяо Чжоу және Дэн Лянды (鄧良) жіберді. Шу құлағаннан кейін Чжан Шао Лю Шанды Вэй астанасы Луоянға ертіп барды, онда ол басқа бұрынғы Шу шенеуніктерімен бірге маркиз атағын алды.
In the year 200, Zhang Fei chanced upon Xiahou Yuan's niece, Lady Xiahou, while she was out gathering firewood and abducted her. She was around 13 years old at the time. Zhang Fei knew that she was of good upbringing, so he married her. They had one daughter, who later married Liu Shan and became Empress of the state of Shu. Empress Jing'ai had a younger sister who also married Liu Shan and was known as Empress Zhang. Zhang Fei's eldest son, Zhang Bao, died at a young age. Zhang Bao's son, Zhang Zun (張遵), served as a Master of Writing (尚書). In 263, during the Conquest of Shu by Wei, he followed Zhuge Zhan to defend Mianzhu from the Wei general Deng Ai but was killed in action. Zhang Fei's second son, Zhang Shao (張紹), inherited his father's marquis title and served as a Palace Attendant (侍中) and Supervisor of the Masters of Writing (尚書僕射) in Shu. In 263, the Shu emperor Liu Shan ordered Zhang Shao, Qiao Zhou and Deng Liang (鄧良) to represent him when he officially surrendered to Deng Ai and brought an end to the Shu regime. After the fall of Shu, Zhang Shao accompanied Liu Shan to the Wei capital Luoyang, where he was enfeoffed as a marquis along with other former Shu officials.
Бағалау
Сангуозиде Чжан Фэйдің өмірбаянын жазған Чэнь Шоу оған былай пікір білдірді: "Гуан Юй мен Чжан Фэй он мың жаумен (萬人敵) күресуге қабілетті, батыр жауынгерлер ретінде мақтан тұтылды. Олар (Лиу Бэйдің) қол астындағылары арасында жолбарыс сияқты еді. Гуан Юй мен Чжан Фэйдің екеуінің де мінезі гуошиге тән болды. Гуан Юй Цао Цаоның жасаған жақсылығына жауап берді, ал Чжан Фэй әділеттілік үшін Ян Янды босатты. Дегенмен, Гуан Юй кешірімсіз және мақтанқор болды, ал Чжан Фэй қатыгез және жүрексіз еді. Осы кемшіліктері олардың құлдырауына себепкер болды. Мұндай жағдай сирек емес". Цао Цаоның кеңесшісі Чэн Юй де бір кезде Гуан Юй мен Чжан Фэйдің "он мың жаумен күресуге қабілетті" (萬人敵) екенін айтқан. Чжан Фэйдің өмірбаянының негізгі мәтінінде Чэнь Шоу Чжан Фэйдің ізгі адамдарды құрметтейтінін және жаман мінезділерді жек көретінін жазды. Лю Бэй Чжан Фэйге үнемі оның қатыгез мінез-құлқы туралы ескертіп отырды, бірде оған былай деді: "Сен тым көп жаза тарттың. Өз бұйрықтарыңды орындайтын адамыңды жиі жазалайсың. Осы әрекеттерің сені қиын жағдайға түсіретін болады". Чжан Фэй өзінің жолын өзгерткен жоқ. Гуан Юй мен Чжан Фэй өмір бойы ұлы жауынгерлер ретінде танылды. Гуо Цзя және Чжоу Ю сияқты басқа патшалықтардың көрнекті лауазымды тұлғалары оларды он мың адамға (萬人敵) тең жауынгерлер және аю мен жолбарыстың күшіне ие генералдар деп атады. Олардың даңқы осы деңгейде болды. Цао Цао мемлекетінде қызмет еткен Фу Ган (傅幹) атты танымал емес лауазымды адам Чжан Фэй мен Гуан Юйді олардың заманының батырлары деп сипаттады, олардың батылдығы мен әділеттілігіне тоқталып, олардың да он мың жаумен күресуге қабілетті жауынгерлер екенін айтты. Австралиялық шығыстанушы Рафе де Креспиньи былай деді: "Чжан Фэйді әдебиетке құштар, шайқас ортасында өлең шығаратын адам ретінде сипаттаған әңгімелер бар, бірақ ол көбінесе мақтанқор, асығыс және қатыгез болып саналады. Гуан Юй әулиелерге қатал болса да, әскерлеріне жақсы қараған, ал Чжан Фэй ізгі адамдарға сыпайы, бірақ қарапайым сарбаздарына қатыгез болды. Дегенмен, екеуі де өз заманындағы ең батыр жауынгерлер саналды".
Chen Shou, who wrote Zhang Fei's biography in the Sanguozhi, commented on the latter as follows: "Guan Yu and Zhang Fei were praised as mighty warriors capable of fighting ten thousand of enemies (萬人敵). They were like tigers among (Liu Bei's) subjects. Guan Yu and Zhang Fei both had the style of a guoshi. Guan Yu repaid Cao Cao's kindness while Zhang Fei released Yan Yan out of righteousness. However, Guan Yu was unrelenting and conceited while Zhang Fei was brutal and heartless. These shortcomings resulted in their downfalls. This was not something uncommon." Cheng Yu, an adviser to Cao Cao, also once mentioned that Guan Yu and Zhang Fei were "capable of fighting ten thousand of enemies" (萬人敵). In the main text of Zhang Fei's biography, Chen Shou wrote that Zhang Fei respected virtuous persons and detested those of vile character. Liu Bei had constantly warned Zhang Fei about his barbaric behaviour as he once told the latter: "You have dealt out far too excessive punishments. You often flog your men, who are actually the ones who will carry out your orders. Your behaviour will get you into trouble." Zhang Fei still did not change his ways. Both Guan Yu and Zhang Fei had a prominent reputation during their lifetimes as great warriors. To the point that eminent officials from other kingdoms such as Guo Jia and Zhou Yu directly referred to them as warriors who are a match for ten thousand men (萬人敵) and generals with the might of bears and tigers. Such was the extent of their fames. Another lesser known official working for Cao Cao's state, Fu Gan (傅幹) qualified Zhang Fei and Guan Yu as heroes of their time possessing both braveness and righteousness; and also repeat the assessment that they are warriors who are a match for ten thousand men (萬人敵). The Australian sinologist Rafe de Crespigny commented: "There are anecdotes describing Zhang Fei as a man of literary tastes who composed verse in the midst of battle, but he is more generally known as arrogant, impetuous and brutal. While Guan Yu was said to be harsh towards men of the gentry but treated his soldiers well, Zhang Fei was courteous towards the virtuous but cruel to his rank and file. The two men were nonetheless regarded as the finest fighting men of their lifetime."
Танымал мәдениетте
Чжан Фэй кейде қытай және даостық ғибадатханаларда Гуан Юмен бірге есік сақшысы ретінде бейнеленеді. Чжан Фэй Куньку сахнасында хуалиан рөлінде көрінеді. "Сығырлаған қамыс" ("The Swaying Reeds") атты әйгілі сахнада Чжан Фэй Жоу Юді тұтқынға алып, қорлап, кейін босатады. Ұлттық революциялық армияның генералы Чжан Факуй "Чжан Фэй" деген лақап атымен танымал болды. 1959 жылы Халықтық азаттық армиясының маршалы Пэн Дэхуай өзін Чжан Фэймен теңестірді. Мао Цзэдунды Сао Саомен байланыстырғандықтан, Мао және Қытай Коммунистік партиясының басқа мүшелері Пэннің Чжан Фэймен сәйкестендіруін қарсылық ретінде қарастырып, нәтижесінде Мао Пэннің мансабын тоқтатты. Чжан Фэйді фильмдер мен телесериалдарда сомдаған белгілі актерлер: Ли Цзинфэй – "Үш патшалықтың романсы" (1994); Чэнь Чжихуэй – "Үш патшалық: Аждаһаның қайта тірілуі" (2008); Чжан Цзиньшэн – "Қызыл жартас" (2008–09); Кан Кай – "Үш патшалық" (2010); Джастин Чхун – "Династиялық жауынгерлер" (2019). Чжан Фэй Koei компаниясының "Dynasty Warriors" видео ойындарының барлық бөлімдерінде, сондай-ақ "Dynasty Warriors" және "Samurai Warriors" арасындағы кроссовер ойыны "Warriors Orochi" -де ойналатын кейіпкер ретінде ұсынылған. Ол сонымен қатар Koei компаниясы жасаған "Три корольдіктің романсы", "Династиялық тактика" және "Kessen II" сияқты басқа да бейне ойындарда да кездеседі. Ол қатысқан басқа Koei емес ойындар: "Heroes Evolved", "Clash of Kingdoms", "Three Kingdoms: Fate of the Dragon", "Destiny of an Emperor" және "Koihime Musō". "Жан Фэймен бетпе-бет: Батыр ма, зұлым ма, әлде адам ба?" атты көркем әдеби саяхат эссесі "The Bangalore Review" журналының 2020 жылғы сәуір айындағы санында жарияланды. Оқиға австралиялық жазушы Дин Керрисонның Сычуань провинциясының Лангчжун қаласындағы саяхатын баяндайды, бұл қала Чжан Фэй басқарған және қайтыс болған жер. Мақалада заманауи қытай мәдениетіне қатысты ойлар, Чжан Фэй және Үш патшалық дәуіріне қатысты сын, сонымен қатар қаһармандық тақырыбы және жеке тәжірибелер келтірілген. "Magic: The Gathering" коллекциялық карта ойынында "Портал Үш патшалық" жинағында "Чжан Фэй, Ашулы жауынгер" атты карта бар. "Покемон" ойынындағы Эмбоар кейіпі Чжан Фэйге негізделген.
Zhang Fei sometimes appears as a door god in Chinese and Taoist temples, partnered with Guan Yu. Zhang Fei appears on the Kunqu stage as a hualian. In one particular famous scene, The Swaying Reeds, Zhang Fei ambushes and humiliates Zhou Yu before setting him free. Zhang Fakui, a general in the National Revolutionary Army, was nicknamed "Zhang Fei". In 1959, Peng Dehuai, a marshal of the People's Liberation Army, identified himself with Zhang Fei. Because Mao Zedong was popularly associated with Cao Cao, Mao and other members of the Chinese Communist Party interpreted Peng's identification with Zhang as confrontational, eventually leading to Mao ending Peng's career. Notable actors who have portrayed Zhang Fei in films and television series include: Li Jingfei in Romance of the Three Kingdoms (1994); Chen Zhihui in Three Kingdoms: Resurrection of the Dragon (2008); Zang Jinsheng in Red Cliff (2008–09); Kang Kai in Three Kingdoms (2010); Justin Cheung in Dynasty Warriors (2019). Zhang Fei is featured as a playable character in all instalments of Koei's Dynasty Warriors video game series, as well as Warriors Orochi, a crossover between Dynasty Warriors and Samurai Warriors. He also appears in other video games produced by Koei, such as Romance of the Three Kingdoms, Dynasty Tactics and Kessen II. Other non Koei titles that he is featured in include Heroes Evolved, Clash of Kingdoms, Three Kingdoms: Fate of the Dragon, Destiny of an Emperor and Koihime Musō. The creative nonfiction travel essay 'Facing Zhang Fei: Hero or Villain or Man' featured in The Bangalore Review (April 2020). The narrative follows the movements of Australian writer Dean Kerrison in the ancient town Langzhong, Sichuan, which Zhang Fei governed and died in. The piece mixes insights of contemporary Chinese culture, critique relating to Zhang Fei and the Three Kingdoms period, and the theme of heroism including relevant personal anecdotes. In the collectible card game Magic: The Gathering, there is a card named "Zhang Fei, Fierce Warrior" in the Portal Three Kingdoms set. The Pokémon Emboar was based on Zhang Fei.