Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күрделілік, мәселелерді шешу және тұрақты қоғамдар – Джозеф Тейнтердің 1996 жылғы энергия экономикасы жөніндегі мақаласы.
Complexity, Problem Solving, and Sustainable Societies is a paper on energy economics by Joseph Tainter from 1996.
Назар аудару
Ол проблеманы шешудің энергиялық құнына және адам жасаған жүйелердегі энергия күрделілігі арақатынасына назар аударады. Бұл экологиялық экономика бойынша табиғи эволюцияның негатроптық тенденцияларының көрінісі, әсіресе Донелла Медоуз және оның әріптестерінің қазіргі заманғы проблемаларды шешудің экономикалық шектеулері туралы ұсыныстары. 1972 жылғы "Өсудің шегі" еңбегінде "мысалы, 1951-1966 жылдар аралығында әлемдік азық-түлік өндірісін 34%-ға арттыру үшін тракторларға жұмсалатын шығын 63%-ға, нитратты тыңайтқыштарға 146%-ға, ал пестицидтерге 300%-ға өсті. Қант өңдеу зауытынан барлық органикалық қалдықтарды шығару, 30%-ын шығаруға қарағанда 100 есе қымбатқа түседі. АҚШ қаласының ауасындағы күкірт диоксидін 9,6 есеге, немесе майда бөлшектерді 3,1 есеге азайту, ластануды бақылау шығындарын 520 есеге арттырады". Тейнердің пікірінше, барлық қоршаған орта мәселелерін шешуде осы сияқты шектеулерге тап болады. Бұл "тиімдірек" жолдарды табу үшін көп энергия жұмсау мәселесі емес – бұл процесс кері құлдырауды күшейтеді.
It focuses on the energy cost of problem solving, and the energy complexity relation in manmade systems. This is a mirror of the negentropic tendencies of natural evolution, according to ecological economics, notably the arguments of Donella Meadows and her colleagues on the economic constraints of contemporary problem solving. The Limits to Growth, 1972, argued that "to raise world food production from 1951 1966 by 34%, for example, required increasing expenditures on tractors of 63%, on nitrate fertilizers of 146%, and on pesticides of 300%. To remove all organic wastes from a sugar processing plant costs 100 times more than removing 30%. To reduce sulfur dioxide in the air of a U. S. city by 9.6 times, or particulates by 3.1 times, raises the cost of pollution control by 520 times." All environmental problem solving will face constraints of this kind, Tainter argues. It is not a question of expending a lot of energy to discover "more efficient" ways to do these things that process amplifies the decline.
Сынақтар
"Ең тиімді" әдісті қолданудың басқа да проблемалары бар. «Ұлттардың өрлеуі мен құлдырауы» еңбегінде Манкур Олсон «бюрократиялық реттеудің өзі қосымша күрделілік пен шығындар тудырады. Заңдар шығарылып, салықтар белгіленгенде, оларға қатысты адамдар олардан қашу жолын іздейді, ал заң шығарушылар оларды жабуға тырысады. Осылайша, құтылу жолын табу мен оны жабудың бәсекелестік спиралі пайда болады, және күрделілік үнемі арта түседі». «Қазіргі кезде үкімет шығындары саяси қолдау таппай тұрғандықтан, - дейді Тейнер, - мұндай стратегия ұзаққа соқпайды. Көбінесе экологиялық таза мінез-құлықты реттеу арқылы емес, салықтық жеңілдіктер арқылы қамтамасыз ету керек деп ұсынылады. Бұл тәсілдің бірнеше артықшылықтары бар болғанымен, ол күрделілік мәселесін шешпейді және жалпы реттеу шығындарын күтілгендей азайта бермейді. Мүмкін, бұл шығындар тек салық органдарына және қоғамға ауысады. Зерттеу, білім беру, реттеу және жаңа технологиялар біздің проблемаларды жеңілдете алмайды деген сөз емес. Жеңілдік беру үшін жеткілікті инвестиция жасалса, оларға қол жеткізу мүмкін. Бірақ қиындық мынада: бұл инвестициялардың құны жоғары болады және әрбір елдің жалпы ішкі өнімінің үлесін арттыруы мүмкін. Проблеманы шешуден алынатын пайда азайғандықтан, қоршаған орта мәселелерін дәстүрлі жолмен шешу үшін ғылымға, инженерияға және үкіметке көбірек ресурстар жұмсау қажет. Егер экономикалық өсім жоғары болмаса, бұл өмір сүру деңгейінің уақытша төмендеуіне әкелуі мүмкін, себебі адамдар азық-түлік, баспана, киім, медициналық қызмет, көлік және ойын-сауыққа жұмсайтын қаражаты азаяды». «Проблеманы шешудегі шығындарды азайту үшін ресурстарды тиімдірек және ақылдырақ пайдалану керек деп жиі айтылады», - дейді Тейнер, бірақ Тимоти Ф.Х. Аллен мен Томас Хоекстраның 1992 жылғы зерттемесіне сілтеме жасайды: «Экожүйелерді тұрақты басқару үшін менеджерлер табиғи реттеу процесінен не жетіспейтінін анықтап, тек соны қамтамасыз етуі керек. Қалғанын экожүйе өзі істейді. Экожүйе (яғни, күн энергиясы) басқаруға жұмсалатын күшті субсидияласын, керісінше емес». Бұл кейіннен табиғи капитализмнің экономикалық стратегиясының негізгі тасы болды.
Attempts to impose the "most efficient" means have other problems. In The Rise and Decline of Nations, Mancur Olson argues that "bureaucratic regulation itself generates further complexity and costs. As regulations are issued and taxes established, those who are regulated or taxed seek loopholes and lawmakers strive to close these. A competitive spiral of loophole discovery and closure unfolds, with complexity continuously increasing." "In these days when the cost of government lacks political support," Tainter argues, "such a strategy is unsustainable. It is often suggested that environmentally benign behavior should be elicited through taxation incentives rather than through regulations. While this approach has some advantages, it does not address the problem of complexity, and may not reduce overall regulatory costs as much as is thought. Those costs may only be shifted to the taxation authorities, and to the society as a whole. It is not that research, education, regulation, and new technologies cannot potentially alleviate our problems. With enough investment perhaps they can. The difficulty is that these investments will be costly, and may require an increasing share of each nation's gross domestic product. With diminishing returns to problem solving, addressing environmental issues in our conventional way means that more resources will have to be allocated to science, engineering, and government. In the absence of high economic growth this would require at least a temporary decline in the standard of living, as people would have comparatively less to spend on food, housing, clothing, medical care, transportation, and entertainment." "To circumvent costliness in problem solving it is often suggested that we use resources more intelligently and efficiently," Tainter continues, but cites Timothy F. H. Allen and Thomas Hoekstra, 1992, as claiming that "in managing ecosystems for sustainability, managers should identify what is missing from natural regulatory process and provide only that. The ecosystem will do the rest. Let the ecosystem (i. e., solar energy) subsidize the management effort rather than the other way around." This was later to be a cornerstone of the economic strategy of natural capitalism.
Білімділік талаптары
Тейнердің пікірінше, бұл "бізге қазір жоқ көптеген білімді қажет етеді. Бұл дегеніміз - бізге күрделі әрі қымбат зерттеулер қажет, сондай-ақ, ол үшін табиғи отынға субсидиялар қажет. Бір саладағы күрделіліктің шығындарын төмендету оларды екінші салада көтеруге әкеледі". "Индустриализм осыны көрсетеді. Ол өзінің күрделілік пен қымбаттық проблемаларын тудырды. Бұған көмір мен өндіріс тауарларын тарату үшін темір жолдар мен каналдар, ақша мен жалақыға негізделген экономиканың дамуы және жаңа технологиялардың енгізілуі кірді. Мұндай күрделі элементтер экономикалық өсуді жеңілдетеді деп ойласа да, шын мәнінде олар энергия субсидияланған кезде ғана осыны істей алады". (Біздің баса назар ететініміз). Бұл Тейнердің басты аргументі: энергия экономикасы әрқашан өнім экономикасын, қызмет көрсету экономикасын және тауар нарықтары сияқты аралықтарды субсидиялайды. Әрбір трофикалық деңгейдегі энергия шығындарын және олардың арасындағы ауысуды, технологияны қолданудың артуымен төмендейтіндей көрінетін ауысуды ескермейінше, ненің "тиімді" екенін және ненің емес екенін анықтаудың жолы жоқ. "Арзан табиғи отындарға берілген субсидиялардың арқасында индустриализмнің көптеген салдары ұзақ уақыт бойы маңызды болмады. Индустриалдық қоғамдар оларға төлей алатын. Энергия шығындары оңай және ауырсынусыз шешілсе, әлеуметтік инвестицияларға қатысты пайда-шығын арақатынасын едәуір ескермеуге болады (қазіргі индустриалдық ауыл шаруашылығында болғандай). Табиғи отын индустриализмді және одан туындаған барлық нәрсені (мысалы, ғылым, көлік, медицина, жұмыспен қамту, тұтынушылық, жоғары технологиялық соғыс және қазіргі саяси құрылым) бірнеше буынға сақталатын проблемаларды шешу жүйесіне айналдырды". "Энергия әрқашан мәдени күрделіліктің негізі болды және бола береді". Тейнер экономикаға бейімделу үшін елеулі қиындықтар қажет екенін қорытындылайды: а) кішірек; б) жеке адамдардың өздерінің негізгі өндірісін жүзеге асыруға көбірек тәуелді болуы, мысалы, бау-бақшалар мен фермаларда; в) энергиядағы нақты үнемдеуге негізделген проблемаларды шешуге инвестициялаудан гөрі, одан артық инвестициялау.
Tainter argues that this would "require much knowledge that we do not now possess. That means we need research that is complex and costly, and requires fossil fuel subsidies. Lowering the costs of complexity in one sphere causes them to rise in another." "Industrialism illustrates this point. It generated its own problems of complexity and costliness. These included railways and canals to distribute coal and manufactured goods, the development of an economy increasingly based on money and wages, and the development of new technologies. While such elements of complexity are usually thought to facilitate economic growth, in fact they can do so only when subsidized by energy." (italics ours). This is the central argument Tainter makes: the energy economy always subsidizes the product economy and service economy, and any intermediates such as commodity markets. Without looking at energy costs at every trophic level, and the transfer between, which appears to be decreasing as more technology is applied, there is simply no way to discover what is and is not "efficient". "With subsidies of inexpensive fossil fuels, for a long time many consequences of industrialism effectively did not matter. Industrial societies could afford them. When energy costs are met easily and painlessly, benefit/cost ratio to social investments can be substantially ignored (as it has been in contemporary industrial agriculture). Fossil fuels made industrialism, and all that flowed from it (such as science, transportation, medicine, employment, consumerism,
high technology war, and contemporary political organization), a system of problem solving that was sustainable for several generations." "Energy has always been the basis of cultural complexity and it always will be." Tainter concludes that considerable hardship will be required to adjust to an economy that is (a) smaller (b) reliant more on individuals to carry out their own primary production, say in gardens and farms (c) not investing in problem solving to a greater extent than is warranted by the actual savings in energy that result out the other end.