Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вануату экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына негіделген; халықтың 80% ауыл шаруашылығымен айналысады, ол өзіне жеуге өсірілетін егістен бастап, кокос және басқа да ақшалай дақылдарды өсіретін шағын фермерлік шаруашылықтарға дейін жетеді. Копра – ең маңызды ақшалай дақыл (Вануату экспортының 35% астамын құрайды), одан кейін ағаш, сиыр еті және какао келеді. Кава тамырынан алынатын экстракт экспорты да маңызды үлес қосуда.
None
Vanuatu's economy is primarily agricultural; 80% of the population is engaged in agricultural activities that range from subsistence farming to smallholder farming of coconuts and other cash crops. Copra is by far the most important cash crop (making up more than 35% of Vanuatu's exports), followed by timber, beef, and cocoa. Kava root extract exports also have become important.
Қаржы секторы
Сонымен қатар, Вануату үкіметі елдің тәуелсіздік алғанға дейінгі салықтық пана және халықаралық қаржы орталығы мәртебесін сақтап келеді. Шамамен 2000 тіркелген мекеме оффшорлық банк, инвестиция, құқықтық, есептік, сақтандыру және траст компанияларының кең спектрін ұсынады. Салық әділеттілігі желісінің 2011 жылғы Қаржылық құпиялылық индексі бойынша Вануату 88/100 "құпиялылық балы" алды, бірақ оның маргиналды нарық үлесі оны салмақты тізімнің төменгі жағына орналастырды. Вануату Тынық мұхитының үш арал мемлекетінің (Науру және Палаупен бірге) бірі болды, 1999 жылдың желтоқсанында төрт ірі халықаралық банк АҚШ долларымен жасалатын операцияларға тыйым салды. Вануату азаматтықты шамамен 150 000 долларға сатады, ал оның паспорты Еуропа бойынша визасыз саяхаттауға мүмкіндік береді. Қытай нарығындағы сұраныстың өсуіне байланысты, паспорт сату қазір елдің кірісінің 30% астам бөлігін құрауы мүмкін. Вануату Нью-Йорк қаласында халықаралық кеме тіркелімін ұстап тұрады.
In addition, the Vanuatu government has maintained the country's pre independence status as a tax haven and international financial center. About 2,000 registered institutions offer a wide range of offshore banking, investment, legal, accounting, and insurance and trust company services. On the Tax Justice Network's 2011 Financial Secrecy Index, Vanuatu received a "secrecy score" of 88/100, though its marginal market share placed it near the bottom of the weighted list. Vanuatu was one of three Pacific island nations (along with Nauru and Palau) which four major international banks placed a U. S. dollar transaction ban on in December 1999. Vanuatu sells citizenship for about $150,000, and its passports allow visa free travel throughout Europe. With demand from the Chinese market booming, passport sales may now account for more than 30% of the country's revenue. Vanuatu maintains an international shipping register in New York City.
Балық шаруашылығы
Балық аулау белсенділігі жоғары, бірақ бұл сала көп шетел валютасын кіріс етпейді. Вануату эксклюзивті экономикалық аймаққа иелік етеді және теңіз ресурстарына толы. Кей ни-Вануату азаматтары шетелдік флоттармен қатар балық аулаумен айналысады.
There is substantial fishing activity, although this industry does not bring in much foreign exchange. Vanuatu claims an exclusive economic zone of and possesses marine resources. Some ni Vanuatu are involved in fishing, along with foreign fleets.
Тау-кен өнеркәсібі
Дегенмен, кен өндіру қызметі көлемі шамалы.
In contrast, mining activity is unsubstantial.
Туризм секторы
Туризм Вануатудың ең жылдам өсіп келе жатқан секторы болып табылады және 2000 жылы ЖІӨ-нің 40% құрады. Өнеркәсіптің ЖІӨ-дегі үлесі 1990 жылдан 2008 жылға дейін 15%-дан 10%-ға дейін төмендеді. Үкіметтік тұтыну ЖІӨ-нің шамамен 27% құрады. Вануату экспортқа арналған, көбінесе ауыл шаруашылығы өнімдері сияқты тауарларды өндіреді. 2000 жылы импорт экспорттан шамамен 4:1 қатынасында басым болды. Бұл туризмден түскен жоғары қызмет көрсету кірісімен толықтырылды, бұл ағымдағы шоттың теңгерімін сақтап тұрды. 2001 және 2002 жылдары туризмді қаржыландырудың азаюына байланысты экономика төмендегеннен кейін, экономика 3,9% өседі деп күтілді, ал 2007 жылы 4,3% дейін өсуі күтілді.
Tourism is Vanuatu's fastest growing sector, having comprised 40% of GDP in 2000. Industry's portion of GDP declined from 15% to 10% between 1990 and 2008. Government consumption accounted for about 27% of GDP. Vanuatu has commodities, mostly agricultural, produced for export. In 2000, imports exceeded exports by a ratio of nearly 4 to 1. This was offset by high services income from tourism, which kept the current account balance fairly even. After a downturn in 2001 and 2002 due to a decrease in tourism funding, the economy was expected to grow by 3.9%, increasing to 4.3% in 2007.
Экспорт
Луганвилл, екінші ірі қала, экспорт орталығы болып табылады. Ішкі экспорттың 64,3%-ы осы қаладан шығады, ал астана Порт-Вила арқылы 35,7% экспортталады. Ал импорт көрсеткіштері керісінше: импорттың 86,9%-ы астанаға келіп түседі, ал 13,1%-ы Луганвилл арқылы өтеді.
Luganville, the second largest city, is a hub for exports with 64.3% of domestic exports leaving it compared to 35.7% for the capital of Port Vila, whereas imports show the opposite trend with 86.9% entering through the capital and 13.1% through Luganville.
Реформа
1997 жылы үкімет Азия даму банкінің көмегімен үш жылдық жан-жақты реформа бағдарламасына міндеттеме берді. Бағдарламаның алғашқы жылы үкімет қосылған құн салығын қабылдады, мемлекеттік банктерді біріктіріп, реформалады және мемлекеттік қызметте 10% кезеңді қысқартуды бастады. Барак Сопе премьер-министр болған кезде бағдарлама тоқтап қалды. Премьер-министр Эдвард Натапей кезінде реформа бағдарламалары қайтадан қолға алынды.
In 1997 the government, with the aid of the Asian Development Bank, committed itself to a 3 year comprehensive reform program. During the first year of the program the government has adopted a value added tax, consolidated and reformed government owned banks, and started a 10% downsizing in the public service. The program was derailed when Barak Sope became Prime Minister. Under Prime Minister Edward Natapei, reform programs were reintroduced.
Дәстүрлі экономика
Үкімет 2007 жылды "Дәстүрлі экономика жылы" деп жариялады, теңіз қабықтары мен шошқа тістері саудасын ынталандырып, ақшалай төлемдерді шектеді. Жыл соңында олар осы тәжірибені 2008 жылға дейін ұзартты. Осы бастамамен байланысты, дәстүрлі құндылықтармен жұмыс істейтін Танбуния банкі құрылды.
The government declared 2007 to be "the Year of the Traditional Economy" , encouraging the trade of sea shells and pig tusks and discouraging cash transfers. By the end of the year, they extended the experiment in to 2008. The establishment of the Tangbunia Bank, to deal in customary wealth, was linked to this initiative.