Кіріспе

Өндірушінің бөлшек саудагерге ұсынған бағасы – Өндірушінің ұсынылатын бөлшек сауда бағасы (MSRP) немесе ұсынылатын бөлшек сауда бағасы (RRP) немесе өнімнің ұсынылатын бөлшек сауда бағасы (SRP) деп те аталатын тізімдік баға, өндірушінің бөлшек саудагерге өнімді сатуға ұсынған баға болып табылады. Ұсынылатын баға белгілеу әдістері бәсекелестік теориясына қайшы келуі мүмкін, себебі олар бағаны нарықтағы сұраныс пен ұсыныс арқылы белгіленген бағадан жоғарырақ деңгейде орнатуға мүмкіндік береді. Бағаны міндетті түрде сақтау – бағаны белгілеу – ұсынылатын бағадан да асып түседі және көптеген елдерде заңсыз саналады. Бөлшек саудагерлер әрбір тауардың нақты көтерме құнына байланысты ұсынылатын бөлшек сауда бағасынан төмен баға белгілеуі мүмкін, әдетте өндірушіден ірі көлемде немесе дистрибьютор арқылы ұсақ көлемде сатып алынады. Кейде ұсынылатын баға шынайы емес, тым жоғары көрсетіледі, соның арқасында сатушы тұтынушыға жеңілдік жасап отырғандай көрінеді. Кейбір бөлшек саудагерлер тұтынушыларға жеңілдік көрсету үшін бастапқы бағаның үстіне жеңілдік жапсырмасын қояды. Тізімдік бағаны халықаралық деңгейде тікелей салыстыру қиын, өйткені өнімдер егжей-тегжейі бойынша өзгеше болуы мүмкін, кейде бұл әртүрлі ережелерге байланысты болады, ал тізімдік бағаларға салықтар кіруі немесе кірмеуі мүмкін.

Үндістан мен Бангладеш

Үндістан мен Бангладеш баға тізімін пайдаланбайды, оның орнына максималды бөлшек сауда бағасын қолданады.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда тізімдік баға ұсынылатын бөлшек сауда бағасы немесе RRP деп аталады. 1998 жылы Сауда және өнеркәсіп министрі "Тұрмыстық электр жабдықтары жөніндегі жарлыққа" сәйкес электр жабдықтарына RRP белгілеуге тыйым салды, бірақ 2012 жылдың ақпан айында Бәсекелестік комиссиясы бұл шешімді күштен шығарды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та тізімдік баға өндірушінің ұсынылатын бөлшек сауда бағасы немесе MSRP деп аталады. АҚШ-тың бұрынғы штаттық әділ сауда заңдары бойынша өндіруші тауарларға белгілі бір бағаны тағайындауға құқылы болған. Белгіленген бағалар ірі сауда ұйымдарымен бәсекелесетін шағын саудагерлерге баға тұрақтандыруға мүмкіндік берген. Бірақ бұл сауданы шектеушілік деп танылды. Көптеген өндірушілер MSRP-ді қабылдады, яғни өндіруші бөлшек саудагерге тауарды қаншадан сатуды ұсынатын баға. "Ұсынылған" деген сөз шатастыруға болады, себебі көп жағдайларда MSRP нақты көтерме бағадан әлдеқайда жоғары болады, бұл нарықты "үлкен жеңілдік берушілерге" ашады, олар тауарды MSRP-ден едәуір төмен сата алады, бірақ бәрібір пайда табады. Жеңілдікпен сатушы дүкендер MSRP-нің жоғары болуынан пайда көреді, өйткені ұсынылған жеңілдік клиенттер үшін тауардың құндылығын арттырады.

Автомобильдер

MSRP-ді жиі қолдануды АҚШ-тағы автомобиль сатуда көруге болады. Өндіруші ұсынған бөлшек сауда бағасы кеңінен таралғанға дейін көлік құралдарының белгілі бір бағасы болмаған, ал автодилерлер кез келген баға қоюға мүмкіндік алған, көбінесе сатушының болашақ сатып алушы нақты көлік үшін қанша төлеуге дайын екенін ойлаған бағаға сәйкес бағалар қойылған. Қазіргі уақытта MSRP, немесе "жапсырма бағасы", өндіруші белгілеген көлік бағасы, барлық жаңа көліктердің терезелерінде Monroney жапсырмасында, көбінесе "терезе жапсырмасы" деп аталады, анық көрсетілген. Бұл жапсырма 1958 жылғы Автомобиль туралы ақпаратты жариялау заңының аясында қосылды. MSRP дилер өндірушіге төлейтін нақты бағадан өзгеше, ол "фактура бағасы" деп аталады. Қазіргі уақытта MSRP мен фактура бағасын табу үшін көптеген көздер бар, мысалы, онлайн бағалау құралдары.

Жарнамаланған ең төменгі баға

MAP немесе ең төменгі жарнама бағасы – бөлшек саудагердің өнімді сатуға жарнамалай алатын ең төменгі баға. Бұл өндірушілер немесе дистрибьюторлардың бренд имиджін сақтау және бөлшек саудагерлердің өнімдерін тым төмен бағамен жарнамаламауына немесе сатпауына кепілдік беру үшін белгілейтін саясат. Мұндай жағдай бренд құндылығының төмендеуі, бағаның түсуі және бәсекенің әділсіздігі сияқты бірнеше проблемаларға алып келуі мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

Дистрибьютор мен сатушы арасында немесе екі немесе одан көп сатушылар арасында белгіленген бағалар АҚШ-тағы монополияға қарсы заңдарды бұзуы мүмкін. Leegin Creative Leather Prods., Inc. v. PSKS, Inc., 127 S. Ct. 2705 (2007) ісінде Жоғарғы Сот федералды монополияға қарсы заңның ең төменгі қайта сату бағасы туралы келісімдерге толық тыйым салғанын және оның орнына қайта сату бағасын сақтау туралы келісімдерді Шерман заңының 1-тарауының бұзылуын анықтау үшін қолданылатын әдеттегі стандарт – ақылға қонымдылық қағидасымен бағалауға рұқсат бергенін қарастырды. Тік бағаны шектеу туралы шешімді ақылға қонымдылық қағидасымен бағалау керек деп шешкенде, Сот Dr. Miles Medical Co. v. John D. Park & Sons Co., 220 U. S. 373 (1911) ісін күштен шығарды. Ақылға қонымдылық қағидасы қолданылатындықтан, ең төменгі RPM келісімдері заңсыз болуы мүмкін. Шындығында, Leegin ісінде Сот тек вертикальді ең төменгі RPM келісімінің кем дегенде екі жағдайда заңсыз болуы мүмкін екенін анықтады. Біріншіден, "басымдылыққа ие бөлшек саудагер дистрибуциядағы инновацияны, осы арқылы шығындарды төмендетуді болдырмау үшін қайта сату бағасын сақтауды талап етуі мүмкін. Өндіруші бөлшек саудагердің тік бағаны шектеу туралы талаптарын қанағаттандырудан басқа амалы жоқ деп санауы мүмкін, егер ол бөлшек саудагердің тарату желісіне қол жеткізуді қажет деп есептесе". Екіншіден, "нарықтағы үлкен өндіруші бөлшек саудагерлерге кішігірім бәсекелестердің немесе жаңадан кіргендердің өнімдерін сатпауға ынталандыру үшін қайта сату бағасын сақтауды пайдалана алады". Осы екі мысалда да экономикалық тұрғыдан күшті компания RPM келісімін өзінің бәсекелестеріне кіруге кедергі келтіру немесе оны қиындату үшін пайдаланады. Сонымен қатар, федералды заң монополияға қарсы талаптардың жалғыз көзі емес, өйткені штаттардың көпшілігінде өздерінің монополияға қарсы заңдары бар.

Ұлыбритания

2010 жылдың қыркүйегінде Ұлыбританияда Сауданы дамыту басқармасы (Office of Fair Trading) онлайн-саяхат агенттері мен қонақ үй саласында қонақ үй бөлмелерінің жарияланған бағаларына қатысты бәсекелестік заңнамасын бұзу фактілері бойынша тергеу жүргізді. 2011 жылдың сәуір айынан бастап бұл мәселе Сауданы дамыту басқармасының басты міндеттерінің бірі болып табылды.

Австралия

Австралияда жарнамаланған ең төменгі бағаны белгілеудің кез келген әрекеті немесе мұндай қайта сатушыға қарсы шара қолдану Бәсекелестік және Тұтынушылар Заңына қайшы келеді. Қайта сатушылардың бәсекелестерге жеңілдіктер жасауды тоқтату үшін өнім берушілерінен ұсынылған баға тізімдерін пайдалануды сұрауы да заңсыз. Көп жағдайда, өнім беруші бөлшек саудаға арналған ең жоғары бағаны белгілеуге құқылы. Бірақ, егер қайта сатушы өте төмен бағамен сауда жасап, зиянға ұшыраса, бұл ережеге ерекшелік бар.

Рафт бағамы

"Rack rate" – бұл туристік индустрияда қонақ үй бөлмесінің жарияланған толық бағасы, оны клиент қонақ үйге көшеден кіріп, тікелей бөлме сұрағанда төлейді. Кейбір елдерде клиент бронь мерзімінен артық уақытқа тұруға құқылы, оның үшін ол "rack rate" бағасын төлеуі керек. Бұл баға жергілікті заңдарға сәйкес қонақ үйлерге рұқсат етілген ең жоғары бағадан төмен болуы мүмкін, бірақ көбінесе саяхат агенттері клиенттері үшін ұсынатын бағадан жоғары болады. Кейде "run of the house" немесе "walk-up rate" (Еуропада көбінесе: "walk-in rate") терминдері де осы ең жоғары бағаны білдіреді. "Rack rate" термині сондай-ақ саяхат саласындағы қызметтер ұсынатын компаниялар, мысалы, көлік жалдау немесе ұялы телефон жалдау фирмалары, алдын ала броньдамаған жағдайда клиенттерге ең жоғары бағаны белгілеу үшін қолданылады.