Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
12 ғасырдағы апикрифтік фин тұлғасы
12th century apocryphal Finnish person
Лалли – фин тарихындағы аңызға толы кейіпкер. Аңыз бойынша, ол 1156 жылдың 20 қаңтарында Кёйлиёнъярви көлінің мұзында епископ Генриді өлтірген.
Lalli is an apocryphal character from Finnish history. According to the legend, he killed Bishop Henry on the ice of Köyliönjärvi on 20 January 1156.
Аңыз
Бұл оқиға Финляндиядағы алғашқы христиан миссионерлерінің бірі, епископ Генридің Швецияның бірінші крест жорығы кезінде жасаған экспедициясымен басталады. Жол жүріп бара жатқанда, ол серігімен бірге бір тұрғын үйге тоқтайды. Үйде тек үй иесі Кертту ғана болады. Епископ Генри өзінің тобы үшін тамақ, ал жылқылары үшін шөп сұрайды, бірақ Кертту одан бас тартады. Аштықтан қиналып, епископ Генри мен оның адамдары күшпен тамақ пен шөпті алып кетеді, бірақ жолға шығар алдында ақысын төлейді. Олар кеткен соң Керттудің күйеуі Лалли қайтып келіп, болған жайтты естіп біледі. Көптеген нұсқаларда Кертту ақы төленгенін айтпайды. Лалли епископтың үйін тонағанын естігенде ашуланып, оны қуалайды. Лалли епископты тоңған Кёлионьярви көлінде жетеді. Епископ Генридің бұйрығымен оның серігі жақын орманға қашып кетеді. Епископ ашулы Лаллиді тыныштандыруға тырысады, бірақ Лалли Генриді балтамен шауып өлтіреді. Лаллидің өзі қалай қаза тапқаны туралы көптеген әңгімелер бар, бірақ көбінесе Лалли епископтың митрасын алып, мақтанышпен киеді, ал бағалы жүзігін алу үшін епископтың саусағын кесіп алады. Митра Лаллидің басына жабысып қалады, оны шешуге тырысқанда бас терісімен бірге жыртылып шығады. Саусағынан жүзікті алуға тырысқанда, саусағы да жыртылып шығады. Лалли ормандағына қашады, онда егеуқұйрықтар немесе тышқандар оны ағашқа тіреп қояды. Лалли ағаштан Хиириярви көліне құлап, суға батып кетеді. Епископтың дене мүшелерін оның қызметшілері жинап, өгіздермен оңтүстікке қарай апарып, сол жерде Финляндиядағы алғашқы шіркеу салынды. «Suuret suomalaiset» телесериалында – «100 ең ұлы британдықтардың» фин нұсқасы – Лалли 14-ші ең ұлы фин деп таңдалды. Бұрын Лаллиді әйелімен бірге зұлымдық жасаушы деп есептегенмен, 20-ғасырда ол империализмге қарсы, Солтүстік крест жорықтарының мәжбүрлі дін өзгеруіне қарсы көтерілісшіл, ескі дінді ұстанушы ретінде қарастырыла бастады.
The story begins with an expedition of one of the first Christian missionaries in Finland, Bishop Henry, during the alleged first crusade of Sweden. In the midst of travelling, he and his entourage stop at a dwelling. Only the matron of the house, Kerttu, is home. Bishop Henry asks for food for his party and hay for the horses, but the matron refuses him. In their hunger, Bishop Henry and his men then forcibly take the food and hay but leave payment before continuing on with their journey. After they are gone, Lalli, the husband of Kerttu, returns and hears of what has happened. In most versions of the story, Kerttu leaves out the part of the payment entirely. When Lalli hears of the bishop ransacking his home, he becomes enraged and pursues the bishop. Lalli catches up to the bishop on a frozen lake, said to be Köyliönjärvi. At Bishop Henry's bidding his entourage flees to a nearby forest. The bishop tries to calm the angered man, but Lalli strikes and kills Henry with an axe. There are numerous versions as to how Lalli then met his own gruesome fate, but typically Lalli takes the bishop's mitre to wear it pompously and cuts off the bishop's finger to snatch his valuable ring. The mitre becomes fused to Lalli's head and when he tries to remove it, it tears his scalp off with it. When he tries to remove the bishop's ring from his finger, it likewise tears his finger off. Lalli runs to the woods, where mice or rats corner him up a tree. Lalli then falls from the tree into the lake Hiirijärvi and drowns. The bishop's body parts are collected by his servants and transported with oxen towards the south. The place where the oxen stopped became the site of the first church in Finland. In the television series Suuret suomalaiset – the Finnish version of 100 Greatest Britons – Lalli was chosen as the 14th greatest Finn. Lalli used to be generally viewed as an evil doer along with his wife, but in the 20th century he also became viewed as sort of a rebel pagan against imperialism and forced conversion of the Northern Crusades.
Қазіргі заманғы танымал мәдениетте
Лалли мен Генридің көлде қаза болуы туралы оқиға фин металл тобы Moonsorrow-тың "Köyliönjärven jäällä" әнінде баяндалған.
The story of Lalli and Henry’s death on the lake is the subject of the song Köyliönjärven jäällä, by Finnish metal band Moonsorrow.
Тарихилығы
Епископ Генри туралы жазбалар болмағандықтан, бұл оқиға көбінесе ойдан шығарылған деп есептеледі (тарихшы Туомас Хейккиляның зерттеулерінде көрсетілгендей), бірақ тіл білімі маманы Микко Хейккиляның жаңа зерттеулерінде Епископ Генринің іс жүзінде Генрих есімді неміс миссионері болғаны айтылады. Ол Генрих (немесе финдерлер оны "Хейнрики" деп атаған) есімді миссионердің 12 ғасырдың басында, аңызға айналған Епископ Генриден бірнеше он жыл бұрын қаза тапқанын көрсететін жазбаларды тапқанын мәлімдейді. Оның сөзіне қарағанда, Епископ Генридің ойдан құралған кейіпі көбінесе Генрихке негізделген, бірақ кейін Швецияның Эрик IX аңызымен біріктірілген, ол да өте қатыгездықпен өлтірілгендігі айтылады. Туомас Хейккиля осы оқиғалардың нұсқасына күмәнмен қарайды және Микко Хейккиля әртүрлі дереккөздерді еркін қолданады деп санайды.
Although often considered a fictional story as there are no records of a Bishop Henry (as pointed out in research by historian Tuomas Heikkilä), new research by linguist Mikko Heikkilä claims that Bishop Henry was in fact a German missionary named Heinrich. He claims to have found records that state a missionary by the name of Heinrich (or "Heinärikki" as called by Finns) was slain in the early 12th century, only a few decades before the Bishop Henry of legend. According to him the fictional character of Bishop Henry was mostly based on Heinrich but was then conflated with the legend of Eric IX of Sweden, who is also storied to have met his end gruesomely murdered. Tuomas Heikkilä doubts this version of the events and states that Mikko Heikkilä combines different sources liberally.