Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Еуразиялық көкпар (Accipiter nisus), сондай-ақ солтүстік көкпар немесе жай ғана көкпар деп аталады, Accipitridae тұқымдасына жататын кішкентай жыртқыш құс. Ересек еркек еуразиялық көкпардың үстіңгі бөлігі көкшіл сұр, ал астыңғы бөлігі қызғылт сары жолақты; аналықтары мен жасөспірімдері жоғары жағы қоңыр, ал төменгі жағы қоңыр жолақты болады. Аналық көкпар аталықтан 25%-ға дейін ірілеу, бұл кез келген құс түрінде жыныстар арасындағы ең үлкен айырмашылықтың бірі. Ол орман құстарын аулауға маманданған жыртқыш болғанымен, Еуразиялық көкпар кез келген ортада кездеседі және көбінесе қалалар мен елді мекендердегі бақша құстарын аулайды. Аталықтары көбінесе кішкентай құстарды, мысалы, сиськелерді, тырналарды және шүмектерді ұстайды; ал аналықтары негізінен құрлы қаздар мен мойылдарды аулайды, бірақ одан да салмақты құстарды өлтіре алады. Еуразиялық көкпар Ескі дүниенің орташа және субтропиктік аймақтарында таралған. Солтүстік аймақтардан келген құстар қысқа оңтүстікке көшіп кетеді, ал оңтүстік аймақтардағылар тұрақты түрде қоныстанады немесе қысқа қашықтыққа көшеді. Еуразиялық көкпарлар кез келген орманды жерде көбейеді, ұясы ағаштардағы бұтақтардан салынады және көлденеңінен үлкен болады. Төрт-бес ақшыл көк, қоңыр дақты жұмыртқа салады. Көбейтілудің сәттілігі аналықтың салмағын жоғары деңгейде ұстауына байланысты, ал аталық оған тамақ әкеледі. Жұмыртқалар 33 күннен кейін жарылады, ал балапандар 24-28 күннен кейін ұша бастайды. Жастардың бірінші жылы аман қалу ықтималдығы 34%, ал ересектердің 69%-ы бір жылдан екінші жылға аман қалады. Жас еркектердің өлім көрсеткіші жас аналықтардан жоғары, ал орташа өмір сүру ұзақтығы төрт жылды құрайды. Қазіргі уақытта бұл түр Еуропадағы ең көп таралған жыртқыш құстардың бірі, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның саны күрт төмендеді. Тұқымдарды себу алдында қолданылатын органохлорлы инсектицидтер құстардың денесінде жиналды, ал еуразиялық көкпарлардағы концентрация кейбіреулерін бірден өлтіруге, ал басқаларын әлсіретуге жеткілікті болды. Зардап шеккен құстар инкубация кезінде сынған жұқа қабықты жұмыртқалар салды. Бірақ химиялық заттарға тыйым салынғаннан кейін оның саны қалпына келді және қазіргі уақытта BirdLife International ұйымы оны ең аз қорғауға алынған түрлердің қатарына жатқызады. Еуразиялық көкпардың аң аулау әрекеті оны жүздеген жылдар бойы адамдармен қақтығысқа түсірді, әсіресе жарыс көгершіндерін өсірушілермен және құс және үй құстарын өсіретін адамдармен. Сондай-ақ, ол кейбір құстар популяциясының азаюына кінәлі деп айыпталды. Жарыс көгершіндерінің өліміне қатысты зерттеулер еуразиялық көкпардың одан 1%-дан аз жауапты екенін көрсетті. Құс саудагерлері еуразиялық көкпарды кем дегенде 16 ғасырдан бері пайдаланып келеді. Бұл түрді үйрету қиын деген репутацияға ие болғанымен, оның батылдығы да жоғары бағаланады. Бұл түр тевтон мифологиясында кездеседі және Уильям Шекспир, Альфред Лорд Теннисон және Тед Хьюз сияқты жазушылардың шығармаларында айтылады.
The Eurasian sparrowhawk (Accipiter nisus), also known as the northern sparrowhawk or simply the sparrowhawk, is a small bird of prey in the family Accipitridae. Adult male Eurasian sparrowhawks have bluish grey upperparts and orange barred underparts; females and juveniles are brown above with brown barring below. The female is up to 25% larger than the male – one of the greatest size differences between the sexes in any bird species. Though it is a predator which specialises in catching woodland birds, the Eurasian sparrowhawk can be found in any habitat and often hunts garden birds in towns and cities. Males tend to take smaller birds, including tits, finches, and sparrows; females catch primarily thrushes and starlings, but are capable of killing birds weighing or more. The Eurasian sparrowhawk is found throughout the temperate and subtropical parts of the Old World; while birds from the northern parts of the range migrate south for winter, their southern counterparts remain resident or make dispersive movements. Eurasian sparrowhawks breed in suitable woodland of any type, with the nest, measuring up to across, built using twigs in a tree. Four or five pale blue, brown spotted eggs are laid; the success of the breeding attempt is dependent on the female maintaining a high weight while the male brings her food. The chicks hatch after 33 days and fledge after 24 to 28 days. The probability of a juvenile surviving its first year is 34%, with 69% of adults surviving from one year to the next. Mortality in young males is greater than that of young females and the typical lifespan is four years. This species is now one of the most common birds of prey in Europe, although the population crashed after the Second World War. Organochlorine insecticides used to treat seeds before sowing built up in the bird population, and the concentrations in Eurasian sparrowhawks were enough to kill some outright and incapacitate others; affected birds laid eggs with fragile shells which broke during incubation. However, its population recovered after the chemicals were banned, and it is now relatively common, classified as being of least concern by BirdLife International. The Eurasian sparrowhawk's hunting behaviour has brought it into conflict with humans for hundreds of years, particularly racing pigeon owners and people rearing poultry and gamebirds. It has also been blamed for decreases in passerine populations. Studies of racing pigeon deaths found that Eurasian sparrowhawks were responsible for less than 1%. Falconers have utilised the Eurasian sparrowhawk since at least the 16th century; although the species has a reputation for being difficult to train, it is also praised for its courage. The species features in Teutonic mythology and is mentioned in works by writers including William Shakespeare, Alfred, Lord Tennyson and Ted Hughes.
Таксономия
Accipitridae тұқымдастығына жататын Еуразиялық қызылқарға Accipiter әулетінің ірі өкілі болып табылады, ол кішкентай және орташа өлшемдегі орман қызылқарғаларынан тұрады. Көптеген Ескі әлемдегі әулет мүшелері қызылқарға немесе сұңқар деп аталады. Бұл түр өзінің ареалындағы орман түрлерінің көп бөлігінде, сондай-ақ сирек ағаштар бар ашық жерлерде кең таралған. Аң аулау шабуылдарының тек 10% ғана сәтті болады. Бұған оның дөңгелектелген қанаттары, олар қоршаулар мен қоршаулардың тар жерлерінен ұшуға мүмкіндік береді, және ұзын, тік бұрышты құйрығы, құсқа тығыз ағаштардың арасынан өтуге көмектеседі. Еуразиялық еркек қызылқарғалар әдетте 50 граммға дейін, кейде одан да көп салмақтағы құстарды өлтіреді; аналықтары 50 граммға дейін немесе одан да ауыр жемді жеңе алады. Жақында жүргізілген зерттеу көрсеткендей, аналық қызылқарғалардың жемдері еркектердікінен екі жарым есе ауыр. Ересектердің күніне жейтін тамағының салмағы еркектер үшін 50 грамм, ал аналықтар үшін 50 грамм шамасында болады. Бір жыл ішінде Еуразиялық қызылқарғалардың бір жұбы 2200 үй қасқырларын, 600 қара құстарды немесе 110 орман қасқырларын жеуі мүмкін. Кейде олар ұсталады, бірақ жәндіктерді өте сирек жейді. Тағы бір зерттеуде, егер құстың қаны Leucocytozoon паразитімен зарарланған болса, Еуразиялық қызылқарға немесе Еуразиялық сұңқардың шабуылға ұшырау қаупі 25 есе артады, ал құс гриппімен ауырған құстардың өлу ықтималдығы 16 есе жоғары.
Within the family Accipitridae, the Eurasian sparrowhawk is a member of the large genus Accipiter, which consists of small to medium sized woodland hawks. Most of the Old World members of the genus are called sparrowhawks or goshawks. This species is prevalent in most woodland types in its range, and also in more open country with scattered trees. though only 10% of its hunting attacks are successful. these include its blunted wings, which allow it to fly through narrow gaps in hedges and fences, and its long, square edged tail, which the bird uses to aid itself in carrying out tight turns, such as those required to negotiate close stands of trees. Male Eurasian sparrowhawks regularly kill birds weighing up to and sometimes up to or more; females can tackle prey up to or more. A recent study found that on average, female sparrowhawk prey were two and a half times heavier than that of the male. The weight of food consumed by adult birds daily is estimated to be for males and for females. During one year, a pair of Eurasian sparrowhawks could take 2,200 house sparrows, 600 common blackbirds or 110 wood pigeons. are sometimes caught but insects are eaten only very rarely. Another study found that the risk of predation for a bird targeted by a Eurasian sparrowhawk or Eurasian Goshawk increased 25 fold if the prey was infected with the blood parasite Leucocytozoon, and birds with avian malaria were 16 times more likely to be killed.
Құс аулау
Еуразиялық сұңқар ғасырлар бойы соқпақшылықта қолданылып келеді және Мұғұл империясының императоры Ұлы Акбар (1542–1605) оны артық жақсы көретін. Тунис және Грузияда көшпенді еуразиялық сұңқарларды жалмантиді (қырғауылды) ұстау дәстүрі бар, онда 500 базири (сұңқаршылар) тіркелген және Поти қаласында базирилерге ескерткіш орнатылған. Еуразиялық сұңқарлар Ирландияда да танымал. Ол тевтон мифологиясында да кездеседі. Англияның кейбір аймақтарында қарапайым көкек қыста еуразиялық сұңқарға айналады деп сенген.
The Eurasian sparrowhawk has been used in falconry for centuries and was favoured by Emperor Akbar the Great (1542–1605) of the Mughal Empire. There is a tradition of using migrant Eurasian sparrowhawks to catch common quail in Tunisia and Georgia, where there are 500 registered bazieri (sparrowhawkers) and a monument to bazieri in the city of Poti. Eurasian sparrowhawks are also popular in Ireland. It also features in Teutonic mythology. In some areas of England, it was believed that the common cuckoo turned into a Eurasian sparrowhawk in winter.