Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдың әскери генералы және қолбасшысы (142–208)
Chinese military general and warlord (142 208)
Лю Бяо (151 – 208 жылдың қыркүйегі), әдепті аты Цзиньшен, Қытайдың Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде өмір сүрген әскери генерал, саясаткер және қолбасшы болды. Ол 192 жылдан бастап, 208 жылы қайтыс болғанға дейін Цзин провинциясының (қазіргі Хубэй және Хунаньды қамтитын) губернаторы қызметін атқарғанымен әйгілі. Ол сондай-ақ император Цзиннің бесінші ұлы Лю Ю арқылы Хан императорларының туысқандарының бірі болды. Лю Бяо әдемі адам ретінде сипатталған, ал бойы сегіз чиден (1,86 метр) асатын.
Liu Biao ( 151 – September 208), courtesy name Jingsheng, was a Chinese military general, politician, and warlord who lived in the late Eastern Han dynasty of China. He is best known for serving as the governor of Jing Province (covering present day Hubei and Hunan) from 192 until his death in 208. He was also a member of the extended family of the Han emperors through his ancestor Liu Yu, the fifth son of Emperor Jing. Liu Biao was described as a handsome man and was over eight chi tall (1.86 metres).
Өмір
166-167 жылдары Лю Бяо 17 жаста (Шығыс Азия есебі бойынша) Ван Чанның (Ван Канның атасы) шәкірті болды. Ол кезде Ван Чан Наньянның әкімшісі (南阳太守) қызметін атқарды. 184 жылы Сары басқандар көтерілісінен кейін Хан әулеті соғысқа толы болғанда, Лю Бяо Цзин провинциясының (қазіргі Хубэй және Хунаньды қамтитын) губернаторы болды. Кейін Лю Бяо Юань Шу және оның кіші вассалы Сунь Цзяньге қарсы соғыс бастады. Сянъян шайқасы кезінде Сунь Цзянь Юань Шудың бұйрығымен Цзин провинциясындағы Лю Бяоға шабуыл жасау үшін әскерге басшылық етті. Лю Бяо Хуан Цзуды Сунь Цзяньге қарсы күштерге қолбасшы етіп тағайындады. Хуан Цзу Сунь Цзяньнан жеңіліске ұшырады, бірақ Сунь Цзянь жебеден жарақат алып қаза тапты, бұл шайқасты Лю Бяо күштерінің пайдасына аяқтады. Бірнеше жыл өткен соң, Сунь Цзяньнің үлкен ұлдары Сунь Цэ мен Сунь Куан әкесінің өлімі үшін кек алу ниетімен Лю Бяоға көп қиындықтар туғызды. Дегенмен, олар Лю Бяоның өліміне себеп болмады, өйткені Лю Бяоның емес, оның қол астындағы генерал Хуан Цзуды нысанаға алды. Солтүстікте Цао Цао күш жинап жатқанда, Лю Бяо оның жаулап алуларына көмектеспеуді де, кедергі келтірмеуді де шешті, өйткені ол Шасянь шайқасында (沙羡, қазіргі Ухань, Хубэй) Сунь Цэ күштеріне қарсы жеңіліске ұшыраған еді. 200 жылға таяу, Цао Цао өзінің басты қарсыласы Юань Шаоны Гуанду шайқасында толық жеңгеннен кейін, Лю Бяо екі күштің арасындағы жалғыз қарсы тұра алатын әскери басшылардың бірі болғанына қарамастан, бейтараптығын сақтады. Алайда, Лю Бяо ақырында Цао Цаоның жауы Лю Бэйді қорғауға шешім қабылдады, ол 198 жылғы оқиғалардан кейін (Сяпи шайқасы) бұрын қорғалған еді. Цао Цао Юань Шаоға қарсы соғыстан бұрын Лю Бэй Цао Цаоға қарсы көтерілгендіктен, бұл Лю Бяоны Цао Цаоның ашуына ұшыратты. 208 жылы Цао Цао Солтүстік Қытайды біріктіргеннен кейін, Цзин провинциясын жаулап алу үшін үлкен әскерді оңтүстікке бастап келді. Цай Мао отбасының араласуы салдарынан Лю Бяо мен Лю Бэй арасындағы қарым-қатынас нашарлағандықтан, Лю Бяоның халқы көп қиындықтарға тап болды. Жағдайды одан да қиындатқан Сунь Куанның әскері Цзянся шайқасында Хуан Цзуды жеңіп, өлтіріп, Лю Бяоның шығыстағы қорғанысын толығымен жойды. Цао Цаоның негізгі әскері шабуылға шыққаннан кейін көп ұзамай Лю Бяо аурудан қайтыс болды, мүмкін арқа жарасынан. Лю Бяоның мұрагері, кіші ұлы Лю Конг, Цао Цаоның басып кіруіне қарсы тұрудың орнына бағынуды таңдады. Лю Бяоның үлкен ұлы Лю Ци, Лю Конгпен келіспеушіліктер туындағандықтан, қашып бара жатқан Лю Бэйге қосылды, бұл Қызыл жартастар шайқасына әкелді. Бұл шайқастың салдарынан Лю Бяоның бұрынғы аймағы үш күштің арасында бөлісті. Цзин провинциясы Хан әулетінің соңғы жылдары мен Үш патшалық кезеңі бойында үш соғысқан тараптың арасындағы стратегиялық орнына байланысты, провинцияны бақылау үшін көптеген шайқастар мен науқандар жүргізілгендіктен, жану нүктесі болып қала берді.
In 166 to 167, when Liu Biao was 17 (by East Asian reckoning), he became a student of Wang Chang (grandfather of Wang Can). At the time, Wang Chang was Administrator of Nanyang (南阳太守). When the Han dynasty was consumed with war following the Yellow Turban Rebellion in 184, Liu Biao held the governorship of Jing Province (covering present day Hubei and Hunan). Liu Biao later started a war against the warlord Yuan Shu and his minor vassal, Sun Jian. During the Battle of Xiangyang, Sun Jian was put in command of an army on Yuan Shu's orders to assault Liu Biao in Jing Province. Liu Biao appointed Huang Zu to command the forces against Sun Jian. Huang Zu was outmaneuvered by Sun Jian, but the latter was hit by an arrow and killed, effectively ending the battle in favour of Liu Biao's forces. Years after, Sun Jian's two eldest sons, Sun Ce and Sun Quan, caused Liu Biao no end of trouble as they sought to avenge their father's death. However, they did not cause Liu Biao's demise as they targeted Huang Zu, who was a general under Liu Biao, instead of Liu Biao himself. While Cao Cao (in the north) was gaining strength, Liu Biao chose to neither help nor hinder his conquests, in part because he had been dealt a defeat against the forces of Sun Ce at the Battle of Shaxian (沙羡, in modern Wuhan, Hubei). Around 200 CE, after Cao Cao's total victory over his archrival warlord Yuan Shao at the Battle of Guandu, Liu Biao still remained neutral, despite being one of the only other warlords in a position to oppose the two powers. However, Liu Biao eventually decided to shelter Liu Bei, an enemy of Cao Cao and relative in deep lineage when Cao Cao defeated Yuan Shao, where Liu Bei was previously sheltered after the events of 198 (Battle of Xiapi). This made Liu Biao a target of Cao Cao's wrath as Liu Bei rebelled against Cao Cao just before the war against Yuan Shao. After Cao Cao finalised his unification of northern China in 208, he led a large army south to conquer Jing Province. With a decline in relations between Liu Biao and Liu Bei as a result of the meddling of Cai Mao's family, Liu Biao's people faced much difficulty. To make matters worse, Sun Quan's army had defeated and killed Huang Zu at the Battle of Jiangxia and ultimately destroyed Liu Biao's defences to the east. Shortly after Cao Cao's main army began its offensive, Liu Biao died of illness, probably a back ulcer. Liu Biao's successor, his younger son Liu Cong, chose to surrender instead of resisting Cao Cao's invasion. Liu Biao's elder son, Liu Qi, who had had some disagreement with Liu Cong, joined the fleeing Liu Bei, leading to the Battle of Red Cliffs. The aftermath of that battle split Liu Biao's former domain between the three resulting power blocs. Jing Province continued to be a flash point throughout the remaining years of the Han dynasty and well into the Three Kingdoms period, due to its strategic position between all three warring factions, with multiple battles and campaigns being fought for control of the province.
Отбасы
Лю Бяоның бірінші әйелі Чэнь ханымнан екі ұлы туды: Лю Цы және Лю Конг. Ол ерте қайтыс болды, содан кейін Лю Бяо Сианянның ықпалды Цай әулетінен екінші әйелін алды – Лэди Цай (蔡氏). Лю Конг Лэди Цайдың қызының немересіне үйленгендіктен, Цай отбасы оған жақсылық жасады және Лю Цы үлкен ұлы болғандықтан, заңды мұрагер болуға тиіс болғанымен, оның әкесі Цзин провинциясының губернаторы ретінде оның табысқа жетуін қалады. Лю Конг пен Лю Цы арасында бауырлас бәсекелестік пайда болды. (Ескертпе: 14 ғасырдағы «Үш патшалықтың романсы» тарихи романында Лю Цы мен Лю Конг жартылай бауырлар болып келеді, себебі Лю Конгтың анасы – Лэди Цай, бірақ тарихи деректер бойынша олар бір анадан туған.) 208 жылдың ортасында Лю Цы Сяняннан кетуге және Цзянся Командириясының әкімшісі болып қызмет етуге мүмкіндік алды. 208 жылдың соңында Лю Бяо қайтыс болғаннан кейін Лю Конг Цай отбасының қолдауымен Цзин провинциясының жаңа губернаторы болды. Сол жылы ол Цао Цаоға бағынды, ол Цзин провинциясына шабуыл жасағанда. Содан кейін Цао Цао оны Цин провинциясының инспекторы етіп тағайындады. Ал Лю Цы, Цзянся Командириясында болғандықтан, 208-209 жылдардың қысында Қызыл жарлар шайқасында Цао Цаоның қарсыластары Лю Бей мен Сунь Куанмен одақтас болды. Шайқастан кейін Лю Бей Лю Цыны Цзин провинциясының номиналды инспекторы етіп ұсынды, бірақ Лю Цы сол жылдың соңында аурудан қайтыс болды. Лю Бяоның кем дегенде тағы бір ұлы Лю Сю (劉修) және қызы болды. Лю Сю Лю Конгтың Цао Цаоға бағынуымен бірге Цин провинциясына провинциялық инспектор болып қызмет етуге барды. 210 жылы Лю Сю Донг'ан Командириясының әкімшісі болып тағайындалды. Ол көптеген өлеңдер, рапсодиялар және гимндер жазды. Лю Бяоның қызы Ван Канның туысы Ван Кайға (王凱) үйленді және Ван Е дүниеге келді.
Liu Biao's first wife, Lady Chen (陳氏), bore him two sons: Liu Qi and Liu Cong. She died early, so Liu Biao took a second wife, Lady Cai (蔡氏) from the influential Cai family in Xiangyang. As Liu Cong married Lady Cai's niece, the Cai family favoured him and wanted him to succeed his father as the Governor of Jing Province even though Liu Qi, being the elder son, should be the rightful successor. A sibling rivalry developed between Liu Cong and Liu Qi. (Note: In the 14th century historical novel Romance of the Three Kingdoms, Liu Qi and Liu Cong are half brothers as Liu Cong's mother is Lady Cai, but historically they were born to the same mother.) Around mid 208, Liu Qi found an excuse to leave Xiangyang and serve as the Administrator of Jiangxia Commandery. After Liu Biao's death in late 208, Liu Cong became the new Governor of Jing Province with the support of the Cai family. Later that year, he surrendered to the warlord Cao Cao when the latter led his forces to attack Jing Province. Cao Cao then appointed him as the Inspector of Qing Province. On the other hand, Liu Qi, who was in Jiangxia Commandery, became an ally of Cao Cao's rivals Liu Bei and Sun Quan at the Battle of Red Cliffs in the winter of 208–209. After the battle, Liu Bei nominated Liu Qi to be the nominal Inspector of Jing Province, but Liu Qi died of illness later that year. Liu Biao had at least one more son, Liu Xiu (劉修), and a daughter. Liu Xiu followed Liu Cong when the latter surrendered to Cao Cao and went to Qing Province to serve as the provincial Inspector. In 210, Liu Xiu was appointed as the Administrator of Dong'an Commandery. He composed a number of poems, rhapsodies and formal hymns. Liu Biao's daughter married Wang Can's relative Wang Kai (王凱) and bore Wang Ye.
Басқа туыстары
Лю Бяоның екі жүрегі туған інісі болды: Лю Пан (劉磐) және Лю Ху (劉虎). Лю Пан Хуан Цзының, Цзянся округінің әкімшісінің басшылығымен Сун Цэге қарсы шайқастарға қатысты. Ол Сун Цэнің генералы Тайши Цыдан жеңіліске ұшырады. Кейін Лю Бяо Чанша округін (長沙郡; қазіргі Хунаньның бір бөлігін қамтиды) бағындырғаннан кейін, Лю Пан мен Хуан Чжуңға округті күзетуді тапсырды. Содан кейін оның тағдыры белгісіз. 14 ғасырдың тарихи романы «Үш патшалықтың романсы» бойынша, Лю Пан Хуан Чжуңның ұсынысымен Лю Бэйге қызмет етуге келді. Лю Ху да Хуан Цзының басшылығымен Сун Цэге қарсы Шасян шайқасына қатысты. Шайқастағы Лю Бяоның көптеген қол астындағылары қаза болды деген хабар бар, бірақ Лю Ху олардың арасында болды ма, жоқ па - белгісіз.
Liu Biao had two nephews: Liu Pan (劉磐) and Liu Hu (劉虎). Liu Pan participated in the battles against rival warlord Sun Ce under the command of Huang Zu, the Administrator of Jiangxia Commandery. He was defeated in battle by Taishi Ci, a general under Sun Ce. Later, after Liu Biao pacified Changsha Commandery (長沙郡; covering parts of present day Hunan), he put Liu Pan and Huang Zhong in charge of guarding the commandery. It is not known what happened to him after that. In the 14th century historical novel Romance of the Three Kingdoms, Liu Pan later came to serve Liu Bei through Huang Zhong's recommendation. Liu Hu also participated in the Battle of Shaxian against Sun Ce under Huang Zu's leadership. Although many of Liu Biao's subordinates who fought in the battle were reportedly killed in action, it is not known whether Liu Hu was one of them.
Танымал мәдениетте
Лю Бяо Creative Assembly-дің Total War: Three Kingdoms ойынында ойнаушы таңдауына берілген соғыс иелерінің бірі ретінде бейнеленеді. 2010 жылғы қытайлық "Үш патшалық" телесериалында Лиу Бяо рөлін Цзи Чэнгун сомдады.
Liu Biao is featured as one of the available warlords that the player can choose from in Creative Assembly's game Total War: Three Kingdoms. Ji Chenggong portrayed Liu Biao in the 2010 Chinese television series Three Kingdoms.