Кіріспе
12 ТЕТ-тен тыс күйлеу жүйесін қолданатын музыка Ксеногармониялық музыка — 12 тондық тең темперамент шкаласынан өзгеше күйлеу жүйесін қолданатын музыка. Оны Ивор Даррег грек тілінен алынған Xenos (грекше ξένος) сөзінен атады, бұл сөз «шетелдік» және «қонақжай» деген мағынаны білдіреді. Ол «бұл дыбыс интонацияны, 5, 7 және 11 тонды темпераменттерді, сондай-ақ қалауынша жоғары санды микротондық жүйелерді қамтуға бағытталған» деді. Джон Чалмерс, «Тетрахордтың бөліністері» еңбегінің авторы: «Бұл анықтаманың керісінше, 12 тондық тең темпераментте өзінің ерекшелігін жоғалтпай орындалатын музыка шынайы микротондық емес» деп жазды. Осылайша, ксеногармониялық музыканы он екі тондық тең темпераменттен, сондай-ақ интонация мен тең темпераменттерді пайдаланудан бейтаныс интервалдар, гармониялар және тембрлерді қолдану арқылы ажыратуға болады. Чалмерстен басқа теоретиктер ксеногармониялық және ксеногармониялық емес ұғымдарын субъективті деп санайды. Эдвард Фут, 6 градус тоналдылық бағдарламалық жазбаларында, Кирнбергер және ДеМорган сияқты күйлеріне жауап берудегі айырмашылықтарды, «соққыдай», «бірден байқауға тым нәзік» дейін, «жағымсыз» деп сипаттап, «Темпераменттер — 20 ғасыр құлақтары үшін жаңа аймақ. Алғаш рет тыңдаушыға модуляция кезінде гармонияның «түсі» өзгеруі немесе оны бірден байқау қиын болуы таңғаларлық көрініс болуы мүмкін» деді.
Xenharmonic music is music that uses a tuning system that is unlike the 12 tone equal temperament scale. It was named by Ivor Darreg, from the Greek Xenos (Greek ξένος) meaning both foreign and hospitable. He stated that it was "intended to include just intonation and such temperaments as the 5 , 7 , and 11 tone, along with the higher numbered really microtonal systems as far as one wishes to go." John Chalmers, author of Divisions of the Tetrachord, wrote, "The converse of this definition is that music which can be performed in 12 tone equal temperament without significant loss of its identity is not truly microtonal." Thus xenharmonic music may be distinguished from twelve tone equal temperament, as well as use of intonation and equal temperaments, by the use of unfamiliar intervals, harmonies, and timbres. Theorists other than Chalmers consider xenharmonic and non xenharmonic to be subjective. Edward Foote, in his program notes for 6 degrees of tonality, refers to the differences in his response to the tunings he uses, such as Kirnberger and DeMorgan, from "shocking," to "too subtle to immediately notice," saying that "[t]emperaments are new territory for 20th century ears. The first time listener may find it shocking to hear the harmony change 'color' during modulations or too subtle to immediately notice."
Аңлатулар, аспаптар және композиторлар
12 тондық тең темпераменттен басқа шкалаларды немесе күйлерді қолданатын музыка ксенармониялық музыка деп жіктеледі. Бұл октаваның басқа да тең бөліністерін және кеңейтілген табиғи интонацияға негізделген шкалаларды қамтиды. Ксенармониялық зерттеулердің негізі болып табылатын, гармониялық емес спектрі немесе гармониялық қатарлары бар физикалық объектілердің – мысалы, таяқтардың, тік тіреулердің, пластиналардың, дискілердің, сфералардың және тастардың – жартылай тон немесе гармоникалық тондарынан алынған күйлендірулер кездеседі. Композитор Лу Харрисонмен бірге жұмыс істеген Уильям Колвиг ксенармониялық түтіктер жиынтығын – тубулунгты жасады. Кездейсоқ таңдалған ксенармониялық шкалалармен құрастырылған электронды музыка британдық композитор Дэниел Уилсонның «Radionics Radio: An Album of Musical Radionic Thought Frequencies» (2016) альбомында зерттелді. Ол 1940 жылдардың соңында Оксфордтың De La Warr Laboratories қолданған радионикаға негізделген электронды дыбыс шығару құралдарын қайталайтын веб-қосымша пайдаланушылары ұсынған жиіліктерді пайдаланып шығармалар жазды. Элейн Уокер (композитор) – жаңа типтегі музыкалық клавиатуралар жасау арқылы ксенармониялық музыка жазатын электронды музыкант. The Apples in Stereo тобының Роберт Шнайдері қолданған пифагорлық емес шкала логарифмдер тізбегіне негізделген, сондай-ақ Энни Госфилдтің қасақана «дөңгеленбеген» үлгілік музыкасы жүйелі емес күйлендірулерді пайдаланады. Элоди Лаутен, Венди Карлос, Айвор Даррег және Пол Эрлих сияқты басқа композиторлардың шығармалары да ксенармониялық деп санауға болады.