Швейцарияның Тургау кантоны

Кіріспе

Швейцарияның Тюргау кантоны (; ; ; ), ағылшын тілінде Тюрговия деп аталады және ресми түрде Тюргау кантоны – Швейцария Конфедерациясын құрайтын 26 кантонның бірі. Ол бес округтен тұрады. Оның астанасы Фрауэнфельд қаласы. Тюргау – Шығыс Швейцарияның бөлігі. Ол Тур өзенінің атымен аталған, ал Тюрговия атауы тарихи тұрғыдан осы өзеннің су алабының бір бөлігін, қазіргі кантоннан жоғары орналасқан үлкен аумақты қамтыды. Қазіргі Тюргау аймағы 15 ғасырдың ортасынан бастап Ескі Швейцария Конфедерациясының кантондарымен бағынышты территория ретінде алынды. Тюргау алғаш рет 1798 жылы Гелветия Республикасы құрылғанда жеке кантон ретінде жарияланды. Халық саны , 2007 жылы 47 390 шетелдік азамат тұрды, бұл халықтың 19,9% құрайды.

Тарих

Тарихқа дейінгі дәуірде кантон жерінде Боден көлінің жағасындағы Пфин мәдениетінің өкілдері тұрған. Рим дәуірінде кантон 450 жылға дейін Раетия провинциясының құрамында болды, содан кейін аймаққа алемандар қоныстанды. VI ғасырда Турговия Францияның Гау бөлігіне айналып, 10-ғасырдың басында Швабия герцогтығына қарасты. Осы кезеңде Турговияға қазіргі Тургау кантоны ғана емес, сонымен қатар қазіргі Санкт-Галлен кантонының, Аппенцельдің және Цюрих кантонының шығыс бөліктерінің көп бөлігі кірді. Ерте ортағасырлық дәуірде Турговияның ең маңызды қалалары – епископтық орын ретінде Констанц және Сент-Галл аббаттығы үшін Сент-Галл болды. Жоғары орта ғасырларда Зэрингең әулетінің герцогтары мен Кибург әулетінің графтары жердің көп бөлігін иеленді. Цюрих қаласы 1218 жылы рейхсюнмительбар мәртебесіне ие болғанға дейін Тюргаудың құрамында болды. 1264 жылы Кибург әулетінің тамыры кесілгенде, Габсбург әулеті бұл жерді өзіне қаратып алды. Ескі Швейцария Конфедерациясы бұрынғы Тоггенбургтен бостандық алған он баулының одағымен 1460 жылы Габсбургтерден Тюргау жерлерін басып алып, жеті швейцариялық кантонның (Цюрих, Люцерн, Ури, Швиц, Унтервальден, Цуг және Гларус) бағыныштарына айналдырды. Швейцариядағы протестанттық реформация кезінде католик және жаңадан пайда болған реформаторлар Тюргау сияқты бағынышты аумақтарды өз жақтарына тартуға тырысты. 1524 жылы бүкіл Швейцарияда резонанс тудырған оқиғада жергілікті шаруалар Тюргаудағы Иттинген монастырына шабуыл жасап, монахтарды қуды, құжаттарды жойды және шарап қоймасын қиратты. 1526 мен 1531 жылдар аралығында Тюргау халқының көп бөлігі Цюрихтен тараған жаңа реформаторлық дінді қабылдады; алайда, 1531 жылғы екінші Каппель соғысында Цюрихтің жеңілісі реформаторлардың үстемдігін тоқтатты. Оның орнына, Каппельдегі бірінші бітім католиктер мен реформаторлардың дін тануын қорғады, бірақ келісімнің шарттары католиктерге көбірек жағдай жасады, олар жеті басқаратын кантонның көпшілігін құрады. Тюргау мәселесі бойынша діни шиеленіс 1656 жылғы Вильмергеннің бірінші соғысының алғы шарты болды, оның барысында Цюрих Тюргауды қысқа мерзімге басып алды. 1798 жылы аймақ Хельветикалық Республиканың құрамында алғаш рет кантон мәртебесіне ие болды. 1803 жылы Медиация актісінің аясында Тюргау кантоны Швейцария конфедерациясына қосылды. Кантондық герб 1803 жылы жасалды, ол 13-шы ғасырда Тюргауды басқарған Кибург әулетінің гербіне негізделген, фондық түсі жасыл және аққа өзгертілді, сол кезде бұл түстер «революциялық» деп есептелді (мысалы, үш түсті ту); сары (немесе) төсеніштің ақ (күміс) фонға орналасуы геральдикалық принциптерге қайшы келеді, сондықтан дизайнды өзгерту ұсыныстары жасалды, соның ішінде 1938 жылы диагональді ақ сызықпен бөлінген қатты жасыл фонды пайдалану ұсынысы, бірақ олар сәтті болмады. Қазіргі Тюргау кантонының конституциясы 1987 жылдан бері қолданыста.

In prehistoric times the lands of the canton were inhabited by people of the Pfyn culture along Lake Constance. During Roman times the canton was part of the province Raetia until 450, when Alemanni settled on the lands. In the sixth century, Thurgovia became a Gau of Francia as part of Alamannia, passing to the Duchy of Swabia in the early 10th century. At this time, Thurgovia included not just what is now the canton of Thurgau, but also much of the territory of the modern canton of St. Gallen, the Appenzell and the eastern parts of the canton of Zürich. The most important cities of Thurgovia in the early medieval period were Konstanz as the seat of the bishop and St. Gallen for the Abbey of Saint Gall. The dukes of the House of Zähringen and the counts of the Kyburg family took over much of the land in the High Middle Ages. The town of Zürich was part of the Thurgau until it became reichsunmittelbar in 1218. When the Kyburg dynasty became extinct in 1264 the House of Habsburg took over that land. The Old Swiss Confederacy allied with ten freed bailiwicks of the former Toggenburg seized the lands of the Thurgau from the Habsburgs in 1460, and it became a subject territory of seven Swiss cantons (Zurich, Lucerne, Uri, Schwyz, Unterwalden, Zug and Glarus). During the Protestant Reformation in Switzerland, both the Catholic and emerging Reformed parties sought to swing the subject territories, such as the Thurgau, to their side. In 1524, in an incident that resonated across Switzerland, local peasants occupied the cloister of Ittingen in the Thurgau, driving out monks, destroying documents, and devastating the wine cellar. Between 1526 and 1531, most of the Thurgau's population adopted the new Reformed faith spreading from Zurich; Zurich's defeat in the 1531 Second War of Kappel ended Reformed predominance. Instead, the First Peace of Kappel protected both Catholic and Reformed worship, though the provisions of the treaty generally favored the Catholics, who also made up a majority among the seven ruling cantons. Religious tensions over the Thurgau were an important background to the First War of Villmergen (1656), during which Zurich briefly occupied the Thurgau. In 1798 the land became a canton for the first time as part of the Helvetic Republic. In 1803, as part of the Act of Mediation, the canton of Thurgau became a member of the Swiss confederation. The cantonal coat of arms was designed in 1803, based on the coat of arms of the Kyburg family, which ruled the Thurgau in the 13th century, changing the background to green and white, at the time considered "revolutionary" colours (c. f. tricolour); as the placement of a yellow (or) charge on white (argent) is a violation of heraldic principles, there have been suggestions to modify the design, including a 1938 suggestion to use a solid green field divided by a diagonal white line, but they were unsuccessful. The current cantonal constitution of Thurgau dates from 1987.

География

Солтүстік жағынан кантонды Германия (Баден-Вюртемберг және Бавария) мен Австрия (Ворарльберг) жатырған Боден көлімен шектеседі. Рейн өзені солтүстік-батыс шекарасын құрайды. Оңтүстікке қарай Сент-Галлен кантоны, батысқа қарай Цюрих және Шаффхаузен кантондары орналасқан. Кантонның ауданы үш төбелік массивке бөлінген. Олардың біреуі солтүстікте Боден көлі бойымен созылады. Екіншісі Тур және Мург өзендері арасындағы ішкі аймақта жатыр. Үшіншісі кантонның оңтүстік шекарасын құрап, Альп тауларының етегіндегі Хёрнли тауымен бірігеді.

Демография

Кантонның халқы (жылдан бастап) – Кантон көбінесе неміс тілінде сөйлейді. Халықтың құрамы (2000 жылы) протестанттардың (45%) және рим-католиктердің (36%) арасында бөлінген.

Федералды сайлау нәтижесі

Ұлттық кеңес сайлауында кантон бойынша партияның жалпы дауысының пайызы 1971–2019
Партия Идеологиясы 1971 1975 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
FDP. Либералдар Классикалық либерализм 16.9 14.4 16.9 18.3 18.5 16.5 15.3 14.7 11.9 12.1 11.2 13.0 11.5
CVP/PDC/PPD/PCD Христиан демократиясы 23.4 22.3 24.6 21.6 20.4 16.5 13.0 15.7 16.5 15.2 14.4 13.1 12.7
SP/PS Әлеуметтік демократия 20.7 21.6 22.4 19.5 13.4 15.1 18.1 16.1 14.1 11.7 12.1 12.7 12.6
SVP/UDC Швейцариялық ұлтшылдық 26.0 25.1 26.4 22.8 21.7 23.7 27.0 33.2 41.0 42.3 38.7 39.9 36.7
Тәуелсіздер сақинасы Әлеуметтік либерализм * 6.6 5.3 3.9 2.6 3.3 * * * * * * * *
EVP/PEV Христиан демократиясы * * * 5.3 * 3.2 2.7 2.8 2.7 2.8 2.9 2.3 2.7
GLP/PVL Жасыл либерализм * * * * * * * * * * 5.2 6.2 8.1
BDP/PBD Консерватизм * * * * * * * * * * 5.0 3.8 2.3
POCH Прогрессивизм * * * * 0.2 * * * * * * * *
GPS/PES Жасыл саясат * * * 5.9 10.8 9.0 9.3 6.2 7.9 10.2 7.0 5.4 10.6
SD/DS Ұлттық консерватизм 4.2 2.5 1.9 2.7 * 3.5 4.8 2.5 2.9 1.9 * * *
Республикалық Оңшыл популизм 8.8 7.6 2.0 * * * * * * * * * * *
EDU/UDF Христиандық оңшыл * * * * * * * 1.9 1.9 2.6 3.5 3.4 2.8
FPS/PSL Оңшыл популизм * * * * 6.4 8.7 8.0 2.7 0.3 * * * * *
Басқалар * * 0.4 * 6.0 0.5 1.9 4.3 0.7 1.1 * 0.2
Сайлауға қатысу % 62.0 56.6 48.3 52.7 48.5 47.1 44.1 44.6 42.9 46.9 46.7 46.6 42.4

2009 жылға дейін FDP, 2009 жылдан кейін Либералдар.
"*" партияның осы кантонда сайлау бюллетенінде болмағандығын көрсетеді.

Экономика

Тюргау кантоны ауыл шаруашылығы өнімдерімен танымал. Атап айтқанда, алма және алмұрт. Кантонның көптеген бақтары негізінен сидр өндірісі үшін пайдаланылады. Шарап Тур өзенінің аңғарында өндіріледі. Тюргау кантонында өнеркәсіп саласы да дамыған. Баспа, тоқыма және қолөнер – негізгі салалар. Шағын және орта кәсіпорындар кантон экономикасы үшін маңызды. Олардың көп бөлігі астана маңында шоғырланған.