Ламбет сарайы – Кентербери архиепискобының Лондондағы ресми резиденциясы. Ол Лондонның солтүстік Ламбет аймағында, Темза өзенінің оңтүстік жағалауында, Парламент отырған Вестминстер сарайының оңтүстік-шығысында орналасқан. Вестминстер мен Ситиге жақын бұл жер 1200 жылдар шамасында архиепископ үшін (оның Кентерберидегі Ескі сарайда да резиденциясы бар) архиепископтыққа алынған.
Lambeth Palace is the official London residence of the Archbishop of Canterbury. It is situated in north Lambeth, London, on the south bank of the River Thames, south east of the Palace of Westminster, which houses Parliament, on the opposite bank. Close to Westminster and the City, the estate was first acquired by the archdiocese for the archbishop (who also has a residence at Old Palace, Canterbury) around 1200.
Тарих
Кентербери архиепископының бастапқы резиденциясы оның епископтық орнында, Кентербери, Кентте болғанда, епархия шамамен 1200 жылы бастапқыда Ламбет қонысы немесе Ламбет үйі деп аталған жерді сатып алды және содан бері архиепископтың Лондон резиденциясы ретінде қызмет етеді. Жер батыс жағынан Ламбет сарайы жолымен және оңтүстік жағынан Ламбет жолымен шектеледі, бірақ барлық айналасындағы жерлерден айырмашылығы Солтүстік Ламбет парафиясынан тысқары қалады. Бақ-парк тізімделген және көршілес қоғамдық саябақ – Архиепископ саябағына ұқсайды; алайда, 19-ғасырдың басына дейін айтарлықтай жеміс бағы бар үлкен аумақ болған. Кіреберістің алдындағы бұрынғы шіркеу Бақ мұражайына айналдырылды. Теміздің осы бөлігіндегі оңтүстік жағалау, тарихи Лондонның бөлігі емес, баяу дамыды, өйткені жері төмен және батпақты болды: ол қазіргі Блэкфрайрс жолына дейін Ламбет батпағы деп аталды. "Ламбет" атауы "hithe" сөзін білдіреді, яғни өзендегі қону орны: архиепископтар су арқылы келіп-кетіп, сондай-ақ Джон Уайклиф, осы жерде ерескеулік үшін сотталды. 1381 жылғы шаруалар көтерілісінде сарайға шабуыл жасалды. Сарайдың ең көне сақталған бөлігі – ерте ағылшын готика стилінде салынған капелла. 17 ғасырда түрме ретінде пайдаланылғанының куәлігі бар Лоллардтар мұнарасы 1435-1440 жылдар аралығында салынған. Алдыңғы жағы – кардинал Джон Мортон салған және 1495 жылы аяқталған ерте Тюдор дәуіріндегі кірпіш қақпа үйі. Кардинал Поле 1558 жылы қайтыс болғаннан кейін сарайда 40 күн бойы жатты. Сарай ауласындағы инжір ағашы ғасырлар бойы осы жерде өсіп келе жатқан Ақ Марсель инжір ағашынан алынған (кардинал Поле отырғызған деп есептеледі) қалпынан өскен болуы мүмкін. 1786 жылы үш көне инжір ағашы болды, екеуі "қабырғаға бекітілген" және 1826 жылы "екі ерекше әдемі" деп жазылған. Олар Марсельдің ақ түріне жатады және әлі де дәмді жеміс береді. Ғимараттың оңтүстік жағында, шағын жеке бақта, сол жастағы тағы бір ағаш бар. 1882 жылы олардың орнын бірнеше ірі бұтақтар басты. Орта ғасырлардағы айтарлықтай жеміс бағы біршама көлеңкелі қоғамдық саябаққа айналып, тұрғын үйлер мен кеңселермен салынған жолдармен толыққан. Сарай бақтары 1987 жылғы қазан айында II дәрежелі тізімге енгізілді. Ұлы зал Англия азамат соғысы кезінде Кромвель әскерлерімен толығымен тоналып, құрылыс материалдары да қолданылды. Реставрациядан кейін ол 1663 жылы архиепископ Уильям Жексонмен толығымен қайта салынды (күні көрсетілген), кешкі готикалық шатырмен. Шатырдың таңдалуы әсерлі болды, өйткені ол жоғары шіркеудің ағылшындық дәстүрін Көне сеніммен (Патшаның (Карл II) інісі католик болды) байланыстырды және Интеррегнум аяқталғанын көрнекті түрде көрсетті. Сол кездегі университет ғимараттарының кейбір готикалық элементтері сияқты, сәулет тарихшылары арасында бұл "готиканың сақталуы" ма, әлде "готиканың қайта жаңғыруының" ерте жұмысы ма деген пікірлер бар. Күнделік жазушы Сэмюэл Пеппс оны "жаңа ескі залы" деп таныды. Ғимарат архитектурасы үшін ең жоғары санатта, I сыныпта тізімделген – оның алдыңғы қақпа ғимараты биік, маңдайшалы қақпа ғимараты Тюдор дәуіріндегі Хэмптон Корт сарайының қақпа ғимаратына ұқсайды, алайда Мортонның қақпа ғимараты 1490 жылдары, кардинал Вулсидің кеңірек, ұқсас, ішінара таспен қапталған қызыл кірпіш қақпа ғимараты сияқты емес, алғашқы кезеңінде болды. Бұл ең көпшілікке көрінетін бөлік болғанымен, солтүстік-батыс бұрышындағы ең көнесі емес, жоғарыда айтылған Су мұнарасы немесе Лоллардтар мұнарасы Кенттік Рагстондан жасалған, ал тас және кірпіштен жасалған мұнара әлдеқайда ескі. Сарайдағы архиепископтардың портреттері арасында Ханс Гольбейн, Энтони ван Дейк, Уильям Хогарт және сэр Джошуа Рейнольдстың туындылары бар. 1834 жылы Эдвард Блор (1787–1879) ғимаратқа жаңа құрылыс қосты, ол кейіннен Бэкингем сарайының көп бөлігін қайта салды, нео-готика стилінде және ол кең алаңға қарап тұр. Ғимараттар архиепископтың үйін құрайды, ол Англикан қауымында теңдер арасында бірінші болып саналады және Лордтар палатасының мүшесі болып табылады.
While the original residence of the archbishop of Canterbury was in his episcopal see, Canterbury, Kent, a site originally called the Manor of Lambeth or Lambeth House was acquired by the diocese around AD 1200 and has since served as the archbishop's London residence. The site is bounded by Lambeth Palace Road to the west and Lambeth Road to the south, but unlike all surrounding land is excluded from the parish of North Lambeth. The garden park is listed and resembles Archbishop's Park, a neighbouring public park; however, it was a larger area with a notable orchard until the early 19th century. The former church in front of its entrance has been converted to the Garden Museum. The south bank of the Thames along this reach, not part of historic London, developed slowly because the land was low and sodden: it was called Lambeth Marsh, as far downriver as the present Blackfriars Road. The name "Lambeth" embodies "hithe", a landing on the river: archbishops came and went by water, as did John Wycliff, who was tried here for heresy. In the Peasants' Revolt of 1381, the palace was attacked. The oldest remaining part of the palace is the chapel which was built in the Early English Gothic architectural style. Lollards' Tower, which retains evidence of its use as a prison in the 17th century, dates from 1435 to 1440. The front is an early Tudor brick gatehouse built by Cardinal John Morton and completed in 1495. Cardinal Pole lay in state in the palace for 40 days after he died there in 1558. The fig tree in the palace courtyard is possibly grown from a slip taken from one of the White Marseille fig trees here for centuries (reputedly planted by Cardinal Pole). In 1786, there were three ancient figs, two "nailed against the wall" and still noted in 1826 as "two uncommonly fine traditionally reported to have been planted by Cardinal Pole, and fixed against that part of the palace believed to have been founded by him. They are of the white Marseilles sort, and still bear delicious fruit. On the south side of the building, in a small private garden, is another tree of the same kind and age." By 1882, their place had been taken by several massive offshoots. The notable orchard of the medieval period has somewhat given way to a mirroring public park adjoining and built up roads of housing and offices. The palace gardens were listed grade II in October 1987. The great hall was completely ransacked, including the building material, by Cromwellian troops during the English Civil War. After the Restoration, it was completely rebuilt by Archbishop William Juxon in 1663 (dated) with a late Gothic hammerbeam roof. The choice of a hammerbeam roof was evocative, as it reflected the High Church Anglican continuity with the Old Faith (the King's (Charles II) brother was an avowed Catholic) and served as a visual statement that the Interregnum was over. As with some Gothic details on University buildings of the same date, it is debated among architectural historians whether this is "Gothic survival" or an early work of the "Gothic Revival". The diarist Samuel Pepys recognised it as "a new old fashioned hall". The building is listed in the highest category, Grade I, for its architecture – its front gatehouse with its tall, crenellated gatehouse resembles Hampton Court Palace's gatehouse which is also of the Tudor period, however Morton's Gatehouse was at its very start, in the 1490s, rather than in the same generation as Cardinal Wolsey's wider, similarly partially stone dressed deep red brick façade. While this is the most public facing bit, it is not the oldest at north west corner, the Water Tower or Lollards' Tower mentioned above is made of Kentish Ragstone with ashlar quoins and a brick turret is much older. Among the portraits of the archbishops in the palace are works by Hans Holbein, Anthony van Dyck, William Hogarth and Sir Joshua Reynolds. New construction was added to the building in 1834 by Edward Blore (1787–1879), who rebuilt much of Buckingham Palace later, in neo Gothic style and it fronts a spacious quadrangle. The buildings form the home of the archbishop, who is regarded as the first among equals in the Anglican Communion, and is ex officio a member of the House of Lords.
Кітапхана
Ламбет сарайының аумағында Ламбет сарайының кітапханасы орналасқан, ол Кентербери архиепископының ресми кітапханасы және Англия шіркеуінің мұрағаттарының басты сақталымы. Кітапхана өзін "Ватиканнан басқа ең ірі діни жиынтық" деп сипаттайды. Кітапхана 1610 жылы архиепископ Ричард Банкрофт тарапынан қоғамдық кітапхана ретінде құрылған және тарихи тұрғыдан басты сарай кешенінің ішінде орналасқан. 2021 жылы жаңа, арнайы салынған кітапхана мен мұрағат ашылды. Ол сарай бақтарының ең шетінде, Ламбет сарай жолында орналасқан және Wright & Wright компаниясымен жобаланған. Қазіргі кітапхана жинақтарымен қатар, бұрын Бермондсидегі Англия шіркеуінің жазба орталығында (1989 жылы ашылған) сақталған Англия шіркеуінің әртүрлі мекемелерінің мұрағаттық жинақтарына да ие. Кітапханада шіркеу тарихымен байланысты материалдардың кең жинағы бар, соның ішінде архиепископтардың 12 ғасырға дейінгі архивтері, басқа шіркеу органдарының және әртүрлі англикандық миссионерлік және қайырымдылық қоғамдарының архивтері сақталған. Қолжазбалардың арасында 9 ғасырға дейінгі туындылар бар. Кітапхана сонымен қатар 120 000-нан астам басылған кітапқа ие. 1996 жылы Сион колледжінің кітапханасы жабылғанда, Ламбет сарайының кітапханасы оның маңызды қолжазбаларын, памфлеттерін және 1850 жылға дейінгі басылған кітаптарын сатып алды. Жинақтардың тақырыптары өнер және сәулет тарихынан бастап колониялық және Достастық тарихына дейін, сондай-ақ ағылшынның әлеуметтік, саяси және экономикалық тарихының көптеген аспектілерін қамтиды. Кітапхана сонымен қатар жергілікті тарих және генеалогия үшін маңызды ресурс болып табылады. Онлайн каталогтар үшін төмендегі сыртқы сілтемелерді қараңыз.
Within the palace precincts is Lambeth Palace Library, the official library of the archbishop of Canterbury, and the principal repository of records of the Church of England. It describes itself as "the largest religious collection outside of the Vatican". The library was founded as a public library by Archbishop Richard Bancroft in 1610, and was historically located within the main Palace complex. A new purpose built library and repository opened in 2021. This is located at the far end of the Palace gardens, with its entrance on Lambeth Palace Road, and was designed by Wright & Wright. In addition to the existing library collections, it houses the archival collections of various Church of England institutions formerly held at the Church of England Record Centre (opened 1989) in Bermondsey. The library contains an extensive collection of material relating to ecclesiastical history, including the archives of the archbishops dating back to the 12th century, and those of other church bodies and of various Anglican missionary and charitable societies. Manuscripts include items dating back to the 9th century. The library also holds over 120,000 printed books. In 1996, when Sion College Library closed, Lambeth Palace Library acquired its important holdings of manuscripts, pamphlets, and pre 1850 printed books. Topics covered by the collections range from the history of art and architecture to colonial and Commonwealth history, and numerous aspects of English social, political and economic history. The library is also an important resource for local history and genealogy. For online catalogues, see External links below.
Сент-Мэри-ат-Ламбет
Қақпаның тікелей сыртында Джон мен Розмари Николсон бастаған науқан арқылы сақталған Ламбеттегі бұрынғы Сент-Мария шіркеуі орналасқан. Мұнарасы 1377 жылға дейін сақталған (1834 жылы жөнделген), ал шіркеудің негізгі бөлігі 1851 жылы Филип Хардвиктің жобасы бойынша қайта салынған. 1977 жылы ғимаратта Бақ тарихы мұражайы (қазіргі Бақ мұражайы) ашылды, ол Tradescant байланыстарынан пайдаланды. 2016 жылғы жөндеу жұмыстары кезінде бұрын белгісіз болған, 30 қабір бар склеп табылды. Олардың ішінде Кентербери архиепископтарының бесеуі – Ричард Банкрофт, Томас Тенисон, Мэтью Хаттон, Фредерик Корнуоллис және Джон Мур, сондай-ақ Арка деканы Джон Бетсворттың қабірлері болды.
Immediately outside the gatehouse stands the former parish church of St Mary at Lambeth which was preserved by a campaign led by John and Rosemary Nicholson. The tower dates from 1377 (repaired in 1834); while the body of the church was rebuilt in 1851 to the designs of Philip Hardwick. The Museum of Garden History (now the Garden Museum) opened in the building in 1977, taking advantage of its Tradescant associations. During the renovation works of 2016, a previously unknown crypt was discovered, containing 30 coffins. Amongst these were those of five archbishops of Canterbury—Richard Bancroft, Thomas Tenison, Matthew Hutton, Frederick Cornwallis, and John Moore—as well as that of John Bettesworth, Dean of the Arches.
Резиденттік қауымдастық
Ламбет сарайында Кентерберий архиепископының басшылығымен жұмыс істейтін, Англикан шіркеуінің діни ордены – Сент-Анселм қауымы орналасқан.
Lambeth Palace is home to the Community of Saint Anselm, an Anglican religious order that is under the patronage of the archbishop of Canterbury.