Кіріспе

Джеймс Инграм Меррилл (3 наурыз 1926 – 6 ақпан 1995) – американдық ақын. Ол 1977 жылы «Илаһи комедиялар» өлеңдер жинағы үшін Пулитцер сыйлығымен марапатталды. Оның поэзиясын екі ерекше салаға бөлуге болады: оның ерте жылдардағы тегіс және формалистік лирикалық өлеңдері, және рухтар мен періштелермен құпия байланыс туралы эпикалық повесть, «Сандовердегі өзгермелі жарық» (1976 жылдан 1980 жылға дейін үш томдық сериямен жарық көрді), ол оның кейінгі шығармашылығында басым роль атқарды. Өнерде көбінесе поэзиямен айналысса да, ол эсселер, көркем проза және пьесалар да жазды.

Ерте өмір

Джеймс Инграм Меррилл Нью-Йорк қаласында, Чарльз Э. Мерриллдің (1885–1956), «Меррилл Линч» инвестициялық фирмасының негізін қалаушы серіктесі, және Хелен Инграм Мерриллдің (1898–2000), Джексонвилл, Флоридадан қоғамдық тілші және баспагер, отбасында дүниеге келді. Ол Гринвич Вилладждағы таунхаус жарылысының орнына айналған үйde дүниеге келді, осы жайтты Меррилл 1972 жылғы «18 West 11th Street» өлеңінде қайғымен еске алады. Мерриллдің ата-анасы ол туғанға дейін, 1925 жылы үйленді; ол әкесінің алғашқы некесінен туған екі үлкен жартылай сіңлісімен – Дорис Меррилл Магуан және Чарльз Э. Меррилл кішімен бірге өсті. Мерриллдің балалық шағындағы гувернантасы оған француз және неміс тілдерін үйретті, осы тәжірибесі туралы Меррилл 1974 жылғы «Lost in Translation» өлеңінде жазды. 1936 жылдан 1938 жылға дейін Меррилл Нью-Йорктегі беделді грамматикалық мектеп – Сент-Бернардта оқыды. «Сол жылдары мен сезінген қызығушылық, эмоционалдық көтеріңкілік көбінесе жануарлар немесе табиғат арқылы, немесе үйдегі қызметшілердің өмірі арқылы келді, олардың өмірі салыстырмалы түрде осылай түсінікті болды. Бағбандар қолдарымен жерді жыртып, өсірді. Аспазшы ұн сеуіп, пирог пісірді. Әкем тек ақша табумен айналысты, ал анам шақыру карточкаларына есімдерді жазып, мәзірлерді жоспарлап, тігіс тікті». Меррилл 16 жасқа толғанда, әкесі оның әңгімелері мен өлеңдерін жинап, оларды «Жимнің кітабы» деген атпен жариялады. Бастапқыда қуанған Меррилл кейіннен бұл ерте жазылған кітапты ұят деп санады. Бүгінде бұл кітап мыңдаған доллар тұратын әдеби қазына саналады.

Қара қарға

1944 жылы Меррилл АҚШ армиясына шақырылып, сегіз ай қызмет етті. Соғыс және әскери қызмет оқуын үзіліске ұшыратқандықтан, Меррилл 1945 жылы Амхерст колледжіне оралып, 1947 жылы summa cum laude және Phi Beta Kappa құрметімен бітірді. "Қара лебедь" – Мерриллдің Амхерст профессоры (және жақыны) Кимон Фриардың 1946 жылы Грекияның Афина қаласында жеке басылып шыққан өлеңдер жинағы. Меррилл 20 жасында бұл жинақ жүз дана ғана басылды. Мерриллдің ең алғашқы жетілген туындысы саналатын "Қара лебедь" – Мерриллдің ең сирек кездесетін кітаптарының бірі. Мерриллдің коммерциялық тұрғыда жарық көрген алғашқы жинағы – "First Poems", оны 1951 жылы Альфред А. Кнопф 990 нөмірленген данада шығарды.

Басқаша адам

Мерриллдің үш онжылдық серіктесі жазушы және суретші Дэвид Джексон болды. Меррилл мен Джексон 1953 жылы Нью-Йоркте Мерриллдің "The Bait" пьесасынан кейін, Комедия клубында танысты. (Ақын Дилан Томас және драматург Артур Миллер осы қойылымнан шығып кетті.) 1955 жылы Джексон мен Меррилл бірге Коннектикут штатының Стонингтон қаласына көшіп, 107 Уотер-стриттегі үйді сатып алды (қазір Стонингтон қалашығындағы Стонингтон ауылды жақсарту қауымдастығының демеушілігімен Джеймс Меррилл үйі – жазушыларға арналған резиденциялық бағдарлама орналасқан жер). Екі онжылдықтың көп бөлігінде олар қыста Афинада, 44-ші Афинаон Эфивондағы үйлерінде болды. Грек тақырыптары, орындары және кейіпкерлері Меррилдің шығармаларында маңызды орын алады. 1979 жылы Меррилл мен Джексон Грекияны көптеп тастап, жылдың бір бөлігін Джексонның Флорида штатының Ки-Уэст қаласындағы үйінде өткізе бастады. 1993 жылғы "Басқаша адам" атты естеліктерінде Меррилл мансабының басында жазушылық дағдарысқа тап болғанын және оның салдарынан құтылу үшін психиатриялық көмек алғанын (Римде Томас Детреде талдаудан өткенін) айтты. "Өзіңнің еркіндігің жақсы" деп жазды ол. "Бірақ одан да үлкен еркіндік – өзің болмау". Меррилл 1950 жылдардың басындағы гомосексуалдық өмірді шыншыл түрде бейнеледі, голланд ақыны Ханс Лодейзен, итальян журналисі Умберто Морра, американ жазушысы Клод Фредерикс, өнер сатушысы Роберт Исаксон, Дэвид Джексон және 1983 жылдан бастап серігі болған актер Питер Хутен сияқты бірнеше адаммен болған достық және қарым-қатынастарын сипаттады.

Инграм Меррилл қоры

Көптеген құпияларды сақтап, жақсы хат жазатын Меррилл үшін "ең басты қуаныш – достық болды". Жастық шағында "Джим" деп, ересек болғанда "Джеймс" деп танысып, (ал оқырмандардан келген хаттарда "JM" деп) оны достары мен отбасысы өмірінің соңына дейін балалық шақтағы лақап аты "Джимми" деп атады. Бала кезінде берілген үлкен жеке байлыққа қарамастан, Меррилл қарапайым өмір сүрді. (Әкесінің қайтысынан бұрын, Меррилл және оның екі бауыры әкесінің мүлкінен одан әрі мұра алудан бас тарды, орнына 100 доллар "толық құжат ретінде" алды; нәтижесінде Чарльз Мерриллдің мүлкінің көп бөлігі қайырымдылыққа, соның ішінде "Жемістік бағына" берілді). Өзінің жеке қайырымдылық жасаушысы болған Меррилл 1950-ші жылдары Инграм Меррилл қорын құрды, оның аты ажырасқан ата-анасын біріктірді. Бұл жеке қор ақынның өмірі бойы жұмыс істеді және әдебиетті, өнерді және қоғамдық теледидарды қолдады, гранттарды, әсіресе ерте талант көрсететін жазушылар мен суретшілерге бағыттады. Меррилл 1979 жылдан өліміне дейін Америка ақындары академиясының канцлері болды. 1995 жылдың 6 ақпанында Аризонада қыстағанда жүрек талмасынан қайтыс болды, бұл ЖИТС-ке байланысты болды. Оның күлі мен Дэвид Джексонның қалдықтары Эвергрин зиратында, Стонингтонда қатар жерленген. Джексонның бұрынғы әйелі және Мерриллдің досы Дорис Сеуэлл Джексон олардың артында жерленген. Мерриллге құрмет көрсету мақсатында "Нью-Йоркер" журналы оның 1962 жылғы "Жыңғыл Сахна" атты өлеңін 1995 жылдың 19 наурызындағы санында қайта жариялады.

Марапаттар

Студент кезінде "Қара құтан" үшін берілген беделді Гласкок сыйлығымен бастап, Меррилл АҚШ-тағы барлық маңызды поэзия сыйлықтарын алды, соның ішінде 1977 жылғы "Құдайлық комедиялар" поэмасы үшін Пулитцер сыйлығын. Меррилл мансабының ортасында 1973 жылы Боллинген сыйлығымен марапатталды. 1983 жылы Меррилл "Sandover-дегі өзгеретін жарық" атты эпикалық поэмасы үшін Ұлттық кітап сыншыларының сыйлығын алды (оның бір бөлігі Ouija тақтасы арқылы алынған, құдайлық деп саналатын хабарлардан тұрады). 1990 жылы ол Конгресс кітапханасының "Ішкі бөлме" үшін берген алғашқы Боббит ұлттық поэзия сыйлығын алды. Ол 1967 жылы "Түндер мен күндер" және 1979 жылы "Мирабелл: Сандық кітаптар" үшін екі рет Ұлттық кітап сыйлығына ие болды. 1978 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1991 жылы ол Америка жетістіктері академиясының Алтын тақта сыйлығын алды.