Кіріспе

Порт-Альберни ( /æ//l/'/b//ɜr//n//i/ ) – Канаданың Британ Колумбия провинциясындағы Ванкувер аралында орналасқан қала. Қала Альберни аңғарында, Ванкувер аралындағы ең ұзын шығанақ – Альберни шығанағының басында жатыр. Бұл Альберни Клайокотт аймақтық округінің бас кеңсесі орналасқан жер. Порт-Альбернидің жалпы халқы қазіргі таңда 18 259 адамды құрайды. Порт-Альберниге жағалау бойын қамтитын Арал тас жолы жүйесі, Арал теміржол дәлізі және жергілікті әуежай қызмет көрсетеді.

Тарих

Порт-Альберни 1790-1792 жылдар аралығында Ванкувер аралының батыс жағалауындағы Нутка шығанағындағы Сан-Мигель бекітіміне қолбасшылық еткен испан офицері капитан Дон Педро де Альбернидің құрметіне аталған. Порт-Альберни және Ванкувер аралының батыс жағалауы тарихи тұрғыда Цешахт, Хупакасат және Ну-ча-нулт тайпаларының өкілдерімен қоныстанған. Порт-Альбернидегі көптеген жер аттарының ну-ча-нулт тегі бар, мысалы, Сомас (жуу), Китсуксис (ағыс бойындағы бөгет), Пачеена (көпіршікті) және Нутка (айналып өту). Спроат көлінде ежелгі петроглифтер кездеседі. 1787 жылдың наурыз айында «Императорлық бүркіт» кемесінің капитаны Чарльз Уильям Баркли Баркли шығанасын зерттеді, ол қазір оның есімін тасыды. Баркли 17 жасар әйелі Фрэнсис Барклимен бірге саяхаттады, ол қазіргі Британдық Колумбияны алғашқы болып көрген еуропалық әйел болды. Фрэнсис Баркли Альберни шығанағынан Бамфилд және Уклюэлетке сапарлайтын екі кемеден бірінің аты болды. Екіншісі, қазір қызметтен шығарылған, «MV Lady Rose» болды. 1856 жылы Гудзон компаниясының қызметкері, шотландтық тері саудагері Адам Хорнға Ванкувер аралы арқылы құрлықтағы жолды табу тапсырылды. Жергілікті халық Куаликумнан басталатын жол бар екенін айтқан. Адам Хорн бұл жолды тауып, Альберни аңғарына жеткізді, ол Хорн көлі жолы деп аталды. Альберни аңғарына көптеген қоныс аударушылар осы жол арқылы келді. 1860 жылы Англияның Лондон қаласындағы Андерсон компаниясы Викториядағы өкілі капитан Эдвард Штамптың кеңесімен пилорама құрды. Сол кезде Америка Азамат соғысының салдарынан Оңтүстік АҚШ-тан ағаш әкелуге мүмкіндік болмады. Гилберт Спроат және Эдвард Штамп адамдар мен жабдықтарды Альберниге тасымалдады. Олар губернатор Джеймс Дугластан жер алды және 1861 жылдың тамызында Сомас өзенінің аузында Андерсон пилорамасын іске қосты. Алғашқы пилорама ағаш экспорттау үшін салынған. Бастапқы пилорама сәтсіз аяқталды, бірақ 1880 жылдары бірнеше пилорамалар ашылды. Спроат көлі Гилберт Спроаттың құрметіне, ал Стамп сарқылымы мен Стамп өзені Эдвард Штамптың құрметіне аталды. Порт-Альбернидің ортасынан өтетін Роджерс ағысы 19 ғасырдың соңында Альберни аңғарында Канадалық Тынық мұхиты темір жолы үшін зерттеу жүргізген Роджерс өткелін ашқан А.Б. Роджерс құрметіне аталды. 1862 жылы Қытай ағысында шағын алтын кендері табылды, ал 1890 жылдары Альберни шығанағының бойындағы Қытай ағысы мен Минерал ағысында алтын өндіру жұмыстары жүргізілді. Бірнеше алтын кендері табылды. Алтынды іздеу жұмыстары 1930 және 1960 жылдары жанданды. Порт-Альберни целлюлоза зауыты 1946 жылы, ал 1957 жылы екі қағаз машинасы іске қосылды. Бүгінде қала жергілікті, аймақтық және провинциялық үкіметтердің орталығы болып табылады, ал Батыс жағалауындағы бас ауруханасы Бамфилд, Тофино және Уклюэлет сияқты батыс жағалауындағы қауымдастықтарға қызмет көрсетеді. Қазіргі уақытта аймақтың табиғи ресурстары қайтадан маңызға ие болып келеді, бірақ басқаша жолмен. Порт-Альберни туристік орын ретінде «жаңадан дамуда». Аймақтың табиғи ортасы, балық аулау мүмкіндіктері (теңіз және тұщы су), жаңа ашық ауада демалу және экотуризмдік іс-шараларға (мысалы, жаяу серуендеу, каяк және тау велосипеді) қолайлылығы осы іс-шараларға өте ыңғайлы. 1946 жылғы Ванкувер аралындағы жер сілкінісі 23 маусымда, жексенбі күні сағат 10:15-те болған 7.3 балдық жер сілкінісі болды. Эпицентр Порт-Альбернидің солтүстігіндегі Тыйым салынған үстірт аймағында тіркелді. Ванкувер аймағындағы көптеген ірі жер сілкіністері тектоникалық тақталар шекарасында орын алса, 1946 жылғы Ванкувер аралы жер сілкінісі қыртыстық оқиға болды. Жер сілкінісі Орегон штатының Портлендінен Британдық Колумбия штатының Принс-Рупертіне дейін сезілді. Бұл жер сілкінісі Британдық Колумбия тарихындағы ең зиянды жер сілкіністерінің бірі ретінде есте қалды. 1920 жылдан 1973 жылға дейін Альберни интернаты жұмыс істеді. Канаданың федералды үкіметі бұл оқиғаның Канададағы нәсілдік қатынастарға үлкен зиян келтіргенін мойындайды. Біріккен шіркеу басқаратын интернат мектептері балаларды отбасыларынан және қауымдастықтарынан күштеп ажыратты. Мектеп 1970 жылдардың соңында жабылды және 2009 жылы бұзылды. 1955 жылы Альберни Атлетикасының А сыныпты ерлер баскетбол командасы керемет жылды өткізді. Альберни Атлетикасы өз алаңында Канаданың аға баскетбол чемпионатын жеңіп алды. Жас Джим Робсон CJAV радиостанциясында тікелей эфирде комментарий жасау арқылы спорт жаңалықтарын беру дағдысын жетілдірді. Альберни Атлетикасы 2001 жылы Британдық Колумбия спорт залының мүшесі болды. 1964 жылы Порт-Альберниге Жақсы жұма күні болған жер сілкінісі кезінде цунами соқты. Су бір минут ішінде шамамен бір футқа көтеріліп, жоғары су деңгейінен 10 футқа жетті. Шамамен 375 үй зардап шекті, 55 үй суға кетті, бірақ жарақат алғандар мен қаза болғандар жоқ. 1967 жылы Порт-Альбернидің солтүстігіндегі Альберни және оңтүстігіндегі Порт-Альберни қалалары бірігіп, Порт-Альберни қаласын құрды. Альберни аңғарында музей және көптеген қосымша тартымдылықтар бар, соның ішінде Порт-Альберниден сыртта орналасқан Спроат көлі.

География

Альберни шығанағының бастауында орналасқан Порт-Альберни осы табиғи бейге де, Сомасс өзеніне де жақын жатыр. Шығанақтың екінші ұшы Баркли саундында, онда әлемдегі каякинг үшін ең үздік аймандардың бірі саналатын Брокен тобы аралдары бар. Спроат көлі қаланың батысында орналасқан, ал аймақ Бофорт тауларының қармен жабылған шаңырақтары – Ароусмит және Клица тауларымен қоршалған, барлық жағынан таулармен шектелген. Кут ках чулт – Нуу-Чах-Нулт тайпасының Ароусмит тауына берген аты. Қаланың ерекше құрылымы бұрынғы "екі қала" мәртебесіне қарызды, себебі оның екі ресми қалалық орталығы бар, сондай-ақ қала аумағын бөліп тұратын көптеген арналар мен шатқалдар бар. Бұрынғы Альберни қаласы қазір "Солтүстік Порт" деп аталады және 4-ші тас жол мен Гертруда көшесінің қиылысында орналасқан. Батыс жағалауға қарай жолға шығатындар осы қиылыстан өтеді, оның оңтүстік-шығыс бұрышында тарихи Альберни пошта ғимараты орналасқан. Порт-Альбернидің соңғы жылдардағы дамуының көп бөлігі Солтүстік Порт ауданында, әсіресе "жоғарыда", Солтүстік Порттың шығысында болды. Бұрынғы Порт-Альберни қаласы (қазір "Оңтүстік Порт" немесе "Аптаун" деп аталады) 3-ші және Аргайл көшелерінің оңтүстігінде орналасқан. 2004 жылы Оңтүстік Порттағы жергілікті мақтаныш – Капитолий театры толықтай қайта жаңартылып, өткен шақтардың еске алу белгісіне айналды. Бұл театр қазір көбінесе тікелей эфирде өнер көрсетулерін қабылдайды. Оңтүстік Портты Harbour Quay бекітеді, ол жағалау бойындағы дүкендер, өнер галереялары, тамаша тағамдар мен саябақтардан тұрады. Порт-Альберни теміржол стансасы, сенбі күндерігі фермерлер базары және теңіздік ашу орталығы осы жерде орналасқан. Қаланың Батыс бөлігі – жаңа қалалық стильдегі үйлердің, кең аумақты жерлердің және екі халықтардың резервацияларының алуан түрлі қоспасы. Соңғы он жылдағы тұрғын үй құрылысының көп бөлігі қаланың Батыс бөлігінде болды, онда Вестпорте ауданы қалыптасты. Қала арқылы өтетін арналар мен шатқалдар табиғи тосқауылдар құрайды; Кицуксис, Черри, Роджер және Драй арналары қала аумағынан өтеді. Бұл арналар мен шатқалдардағы жаяу жолдары Порт-Альбернидегі өмір сапасын арттырады.

Климат

Порт-Альбернидің шілде айы құрғақ болғандықтан, қалаға жылы жазғы Жерорта теңізі климаты тән (Кёппен Csb), бірақ мұндай аймақтарға қарағанда ол әлдеқайда ылғалды. Жаз айларында жауын-шашын мөлшері салыстырмалы түрде аз болғанымен, оның көп бөлігі қыс айларында Тынық мұхитынан келген салқын, ылғалды ауа арқылы түседі. Ванкувер аралының салыстырмалы түрде құрғақ шығыс жағында орналасқанына қарамастан, нәтижесіндегі әлсіз жаңбыр көлеңкесі қаланы құрғақ ұстауға жеткіліксіз. Жалпы ылғалды климатқа қарамастан, жаз айларында күндізгі көлеңкедегі температура жылына орташа есеппен 15-30 күнге жетеді, бұл Порт-Альберниді Ванкувер аралындағы жазғы маусымдағы ең жылы жерлердің біріне айналдырады. Порт-Альберниде тіркелген ең жоғары температура 2021 жылдың 28 маусымында болды. Ал ең төменгі температура 1950 жылдың 14 қаңтарында тіркелді.

Демография

Статистика Канадасы жүргізген 2021 жылғы халық санағында Порт-Альберниде 18 259 адам тұрды, олардың 8 919 жеке тұрғын үйінің 8 451-інде өмір сүрді, бұл 2016 жылғы 17 678 тұрғынынан өзгеше. Жер ауданы 154,5 км² болса, 2021 жылы халық тығыздығы 78,5 адамға шаққанда есептелді. Порт-Альбернидегі үй шаруашылығының орташа табысы 2005 жылы 43 624 долларды құрады. Ерекше бір белгісі – екі қалалық демографиялық ерекшелік, мұнда бұрын Порт-Альберни және Альберни муниципалитеттері дербес болған, қазір олардың іздері екі бөлек қалалық орталықта сақталған.

Ұлты

+ Порт-Альберни қаласындағы панэтностық топтар (1986–2021)
Панэтностық топтар2021201120062001199619911986
Халық (Жұмыспен қамтылғандар) % (Пайыз)Халық (Жұмыспен қамтылғандар) % (Пайыз)Халық (Жұмыспен қамтылғандар) % (Пайыз)Халық (Жұмыспен қамтылғандар) % (Пайыз)Халық (Жұмыспен қамтылғандар) % (Пайыз)Халық (Жұмыспен қамтылғандар) % (Пайыз)Халық (Жұмыспен қамтылғандар) % (Пайыз)
Еуропалық 13 975 77,81 13 290 76,73 14 400 82,81 14 295 82,51 14 320 81,67 15 235 83,48 14 875 81,42 15 175 83,72
Түпкі қазақтар 2 860 15,92 3 030 17,49 2 205 12,68 2 050 11,83 2 320 13,23 1 410 7,73 1 920 10,51 1 465 8,08
Оңтүстік Азиялық 465 2,59 495 2,86 385 2,21 665 3,84 590 3,36 1 165 6,38 1 025 5,61 1 170 6,46
Шығыс Азиялық 230 1,28 285 1,65 205 1,18 155 0,89 190 1,08 275 1,51 295 1,61 280 1,54
Оңтүстік-Шығыс Азиялық 140 0,78 90 0,52 70 0,40 30 0,17 35 0,20 45 0,25 45 0,25 15 0,08
Африкалық 115 0,64 55 0,32 60 0,35 45 0,26 50 0,29 65 0,36 40 0,22 0 0,00
Латын Америкалық 75 0,42 20 0,12 30 0,17 50 0,29 20 0,11 30 0,16 60 0,33 20 0,11
Жақын Шығыс 20 0,11 25 0,14 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 10 0,05 0 0,00
Басқа/Аралас нәсілді 80 0,45 35 0,20 30 0,17 35 0,20 10 0,06 25 0,14
Барлық жауаптар 17 960 98,36 17 320 97,97 17 390 98,01 17 325 98,73 17 535 98,80 18 250 97,17 18 270 98,63 18 125 99,36
Жалпы халық саны 18 259 100,00 17 678 100,00 17 743 100,00 17 548 100,00 17 748 100,00 18 782 100,00 18 523 100,00 18 241 100,00

Экономика

Порт-Альбернидегі өнеркәсіптің басты көзі – орман шаруашылығы, коммерциялық балық аулау және туризм. 1950-ші, 60-шы және 70-ші жылдары Порт-Альбернидегі орман шаруашылығы қызметкерлері елдегі ең көп жалақы алатын жұмысшылардың қатарында болды. Дегенмен, соңғы он бес жылда орман шаруашылығы саласы төмендеп, оның салдарынан қала мен тұрғындарының экономикасы да салыстырмалы түрде құлдырады. Сонымен қатар, Alberni Pacific Division ағаш өңдеу зауыты да шығанақта орналасқан. Аңғар бойында бірнеше шағын ағаш кесу зауыттары бар. Аңғарда егіншілікпен де айналысады. Порт-Альберни Ванкувер аралының батыс жағалауына, оның ішінде Уклюэлет, Тофино және Тынық мұхиты ұлттық паркіне саяхаттайтындар үшін де көлік торабы болып табылады. Осы қашық аймақтарда тауарлардың бағасы жоғары болғандықтан, кемпинг жасаушылар мен саяхатшылар көбінесе сапарларын жалғастырмас бұрын Порт-Альбернидегі дүкендерде сауда жасайды. Бұл Джонстон жолы (Хайвэй 4) бойындағы ірі сауда орталықтарының, азық-түлік дүкендерінің және сауда кешендерінің дамуына себеп болды. Бұрын экологиялық туризм компаниялары Альберни аңғарында орналасып, қаланың даланың шетінде болғанымен, Ванкувер мен Викторияға жақын орналасқан артықшылығын пайдаланды. Мысалы, каякпен серуендеу, ATV турлары, желкенмен сырғанау және планеризммен айналысатын компаниялар бар.

Сальмон

Салмонды көбейтуге белсенділік танытқан еріктілер тобы мен Балық шаруашылығы және мұхиттар департаменті Альберни аңғарындағы салмонның мекендеу ортасын жақсарту жұмыстарын жүргізді, сондай-ақ Стэмп өзеніндегі табысты Робертсон ағыны шаруашылығына қоса, Маклин тарихи-мәдени ескерткіштеріндегі ұсақ салмон шаруашылығын құрды. 2010 жылы Порт-Альберни Дүниежүзілік балық аулау желісінің «Балық аулаудың үздік қаласы» атағымен марапатталды.

Көрікті жерлер

Порт-Альберни Ароузмит тауының етегінде орналасқан және көбінесе таулармен қоршалған. Бұл таулар жаяу серуендеу, жүру және тау велосипедімен жүруге арналған жолдарды ұсынады. Сондай-ақ, бұл жерде еліктер мен қара аюлар сияқты жабайы жануарларды көруге мүмкіндік бар. Қала балық аулаумен де әйгілі. Оның суларында бес түрлі лосось және жыл сайынғы стальбалық кездеседі. Қала маңындағы тұзды судың шығанақтарында шағала да табылмайды. Робертсон Крик балық шаруашылығы Ванкувер аралындағы ең табысты шаруашылық болып табылады, ол чинук, кохо және стальбалық шабақтарын өндіреді. Ол Порт-Альберниден батысқа қарай жақын жерде орналасқан және жұртшылыққа ашық. Порт-Альберниде Меклин Милл ұлттық тарихи ескерткіші орналасқан, ол қалалық портынан диірменге дейін теміржолмен байланысты. Тарихи диірменде ескі диірменнің жұмысын көрсету ұсынылады. Әлемдегі ең ірі әуеден өрт сөндіруге арналған ұшақтар, Мартин Марс су бомбалаушылары, бұрын жақын жердегі Спроат көлінде орналасқан. Бұл көл жазда жергілікті тұрғындар мен айналасындағы аудандардан келген демалушылардың таңдаулы орны. Су бомбалаушылардың жалғыз қалдығы қазір Колсон тобына тиесілі және Мартин Марс су бомбалаушылары атауы Коулсон ұшу танкерлері деп өзгертілді. Көлде көп жылдар бұрын ежелгі халықтар жасаған петроглифтер де табылды. Табиғаттың ұсыныстарынан басқа, қалада екі кемежай бар: Харбор Кей және Виктория Кей, онда дүкендер, мейрамханалар және суағаз бойындағы өнер галереялары орналасқан. Кейбір күзгі кештерде, су тасқыны төмен болғанда, Виктория Кейдің арғы жағында балық іздеген қара аюларды көруге болады. Порт-Альбернидегі Альберни аңғарының мультиплексі Альберни аңғарының Буллдогс командасының үйі, ол BCHL лигасының жасөсперімдер хоккей командасы. Делла шарлауығы, Канададағы ең биік 16-шы шарлауық, Ұлы Орталық көлден қайықпен немесе тікұшақпен саяхаттауға қол жетімді. Страткона провинциялық паркінде тікұшақтарға қонуға рұқсат жоқ.

Көлік

Порт-Алберни әуежайы (CBS8) қаланың солтүстік-батысында орналасқан. Әуежайда бір қону-қону жолағы және қосымша рулдеу жолдары мен алқаптары бар. Әуежайда Coulson Aircrane, Canadian Aero Technologies, Alberni Valley Flying Club және Vancouver Island Helicopters сияқты бірнеше маңызды тұрақты клиенттер орналасқан. Порт-Алберниге негізгі тас жол – 4-тас жол, жергілікті жерде Альберни тас жолы және Тынық мұхиты айналасындағы тас жол деп аталады. Бұл Ванкувер аралындағы ең ұзын шығыс-батыс бағытындағы негізгі көлік артериясы, оның жалпы ұзындығы... Порт-Алберниге дейінгі тас жол 1942 жылы аяқталды және 1953 жылдан бері 4-тас жол ретінде белгіленген. Тас жол Куаликум-Бичтен басталып, Порт-Алберниге жетеді, одан кейін Тофино және Уклюэлетке дейін жалғасады. Порт-Алберниге Парксвиллден басталатын Island Rail Corridor тармақ желісі – Порт-Алберни бөлімшесі арқылы қызмет көрсетіледі.

Порт операциялары

Порт-Альберни порты үнемі Гонконгтағы OYSTER BAY және Бергендегі STAR LINDESNES сияқты ірі мұхит жүк кемелерін, сондай-ақ буксирлерді, балық аулау қайықтарын және іздеу-құтқару кемелерін қабылдайды. Port Alberni Port Authority 1999 жылы құрылған. Канада теңіз заңына сәйкес, Порт-Альберни портының басқарушы органы Сомас өзенінен Тзартус аралына дейінгі Альберни шығанағының басқаруына жауапты.