Кіріспе
Сауд Арабия Корольдігі – исламдық абсолюттік монархия, онда сүннит исламы – қатаң шариғат заңына негізделген ресми мемлекеттік дін. Мұсылман емес азаматтар өз дінін жеке өмірде ғана ұстануға міндетті және кемсітуге және қамауға ұшырауы мүмкін. Барлық азаматтардың мұсылман болуын талап ететін заң жоқ, бірақ мұсылман әкеден туған бала заң бойынша мұсылман деп есептеледі. Заң бойынша діни бостандық көзделмеген. Олар негізінен Парсы шығанағының шығыс аймақтарында (Катиф, Әл-Хаса, Даммам) қоныстанды, онда олар жергілікті тұрғындардың шамамен үштен екі бөлігін құрайды, сондай-ақ Арабияның батыс жоталарында (Джазан, Наджран, Асир, Медина, Таиф және Хиджаз аймақтарында) да таралған.
The Kingdom of Saudi Arabia is an Islamic absolute monarchy in which Sunni Islam is the official state religion based on firm Sharia law. Non Muslims must practice their religion in private and are vulnerable to discrimination and arrest. While no law requires all citizens to be Muslim, Children born to Muslim fathers are by law deemed Muslim. Religious freedom is not provided for under the law. They live mostly in the eastern districts on the Persian Gulf (Qatif, Al Hasa, Dammam), where they constitute approximately three quarters of the native population, and in the western highlands of Arabia (districts of Jazan, Najran, Asir, Medina, Ta'if, and Hijaz).
Дін бостандығының мәртебесі
Сауд Арабиясы – ислам теократиясы, үкімет Құран мен Мұхаммедтің сүннетін (дәстүрін) ел Конституциясы деп жариялаған. Дін еркіндігі заңсыз емес, бірақ дінді тарату заңсыз. Ислам – ресми дін. Заң бойынша мұсылман әкеден туған бала да мұсылман болып саналады, қай елде не қандай діни дәстүрде өскеніне қарамастан. Үкімет басқа діндердің ашық түрдегі діни амалдарын тыйым салады, бірақ мұсылман емес діндердің жеке амалдарын жалпы алғанда рұқсат етеді. Сонымен қатар, рулық дәстүрлі заңдар мен әдет-ғұрыптар маңыздылығын сақтайды. Сауд Арабиясындағы жалғыз ұлттық мерекелер – екі айт, Рамазан айының соңындағы айт әл-Фитр және Хаж сапары аяқталғандағы айт әл-Адха, сондай-ақ Сауд Арабиясының ұлттық күні. Мәуліт әл-Наби (Мұхаммед пайғамбардың туған күні) сияқты қарсы амалдар мен танымал мұсылмандардың қабірлеріне бару тыйым салынған, бірақ кейбір қауымдастықтарда бұл ереже басқаларына қарағанда жеңілдетілген, ал шииттерге кейбір қауымдастықтарда Ашура мерекесін ашық түрде тойлауға рұқсат берілді. Сауд Арабиясы заңдары бойынша алкогольдік ішімдіктер мен шошқа етінен жасалған өнімдерге тыйым салынған, себебі олар исламға қайшы келеді. Заң бұзушылар қатаң жазаға тартылады. Есірткі саудасы үшін өлім жазасы қарастырылған. Сауд Арабиясы заңдарына сәйкес, мұсылманның басқа дінге ауысуы – опасыздық, оған өлім жазасы беріледі. 2014 жылдың наурызында Сауд Арабиясының ішкі істер министрлігі барлық атеистерді террористер деп жариялаған патшалық жарлық шығарды, онда терроризм "кез келген түрде атеистік ойға шақыру немесе осы елдің негізін құраған ислам дінінің негіздеріне күмән келтіру" деп анықталды. Сауд Арабиясы мұсылман емес адамдарға Мекке мен Медина қалаларына кіруге қатаң тыйым салады. Тас жолдарда діни полиция қызметкерлері оларды басқа бағытқа бұрып жіберуі немесе айыппұл салуы мүмкін. Қалаларда жолдарды тексеру кездейсоқ түрде жүргізіледі. Сауд Арабиясы мұсылман емес діни амалдарға тыйым салады. Мұсылман емес ғибадат етушілер ашық діни қызметпен айналысса, тұтқындалу, түрмеге қамау, қамшымен соғу, жер аудару және кейде азаптау қаупіне ұшырайды. Шри-Ланка елшілігі бұл хабарларды жоққа шығарды. Бұрын Шри-Ланка шенеуніктері Нью-Йорк негізделген Human Rights Watch ұйымының еңбек жағдайлары туралы берген есептерін де жоққа шығарған. Үкімет, оның ішінде Женевадағы БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитеті алдында, мұсылман емес адамдардың жеке ғибадат ету құқығын қорғау саясатын жариялады. Алайда мұсылман емес ұйымдар қоғамдық және жеке ғибадаттың арасындағы айырманы анықтау үшін нақты нұсқаулар жоқ екенін, мысалы, қатысуға рұқсат етілген адамдардың саны мен орын түрлері қабылданбайтынын мәлімдеді. Мұндай түсініктіліктің болмауы, сондай-ақ биліктің қасақана күш қолдануы мұсылман емес адамдардың көпшілігін өздерін жасыруға мәжбүр етеді. Мұсылман емес ғибадат үшін ұсталғандар, көбінесе ұзақ тергеуден кейін депортацияланады. Кейбір жағдайларда оларды депортациядан бұрын қамшымен соғуға үкім шығарылады. Үкімет шетелдік резиденттерден паспорты орнына саудиялық тұруға рұқсат (Икама) алып жүруді талап етеді. Онда "мұсылман" немесе "мұсылман емес" деген діни белгі де көрсетіледі. Шиит азаматтары саяси және экономикалық кемсітушілікке ұшырайды. Билік шииттердің Ашура мерекесін Шығыс провинциясының Катиф қаласында тойлауға рұқсат береді. Елде басқа Ашура мерекелеріне рұқсат етілмейді, сондықтан көптеген шииттер Ашура мерекесіне қатысу үшін Катифке немесе Бахрейнге барады. 2022 жылы үкімет 81 адамды, оның ішінде 41 саудиялық шиитті өлім жазасына кесті, бұл патшалық тарихындағы ең ірі жаппай өлім жазасы болды. Мемлекеттік мектептерде барлық деңгейде суннит ислам дінін оқыту міндетті. Жеке мектептер де, халықаралық жеке мектептерді қоспағанда, бірдей оқу бағдарламасын ұсынуы тиіс. 2022 жылы үкімет діни білім беруге жұмсалатын сағаттарды қысқартып, араб тілі мен STEM пәндеріне көбірек уақыт берді. 2016 жылға дейін патшалық тек айлық ислам күнтізбесін ғана пайдаланды, халықаралық Григориан күнтізбесін емес, бірақ 2016 жылы патшалық азаматтық мақсаттар үшін Григориан күнтізбесіне өту туралы жариялады. Күнделікті өмір исламдық салт-дәстүрлермен байланысты. Кейбір кәсіпорындар жұмыс уақытында күніне үш-төрт рет 30-45 минутқа жабылып, қызметкерлер мен клиенттер намазға барады. Сенбі күні демалыс күні, сенбі-жексенбі емес, себебі жұма мұсылмандар үшін ең қасиетті күн. Көп жылдар бойы тек екі діни мереке – ʿĪd al-Fiṭr және ʿĪd al-Aḍḥā ресми түрде мойындалды. (ʿĪd al-Fiṭr – "ең үлкен" мереке, үш күндік "тойлау, сый беру және жалпы босану" кезеңі). 2004 жылы Сауд Арабиясы мемлекеттік телеарнасының эфир уақытының шамамен жартысы діни мәселелерге арналды. Патшалықта жарық көрген кітаптардың 90 пайызы діни тақырыптарда болды, ал университеттер берген докторлық диссертациялардың көп бөлігі исламтану саласында болды. Мемлекеттік мектеп жүйесінде оқытылатын материалдың шамамен жартысы діни мазмұнда болады. Керісінше, мұсылман емес әлемнің тарихын, әдебиетін және мәдениетін қамтитын бастауыш және орта білім берудегі 12 жылдық оқу бағдарламасы бойынша тағайындалған оқу материалдарының жалпы көлемі шамамен 40 бетке жетеді. Патшалықтың дәстүрлі саяси-діни құрылымына халықтың қолдауы соншалықты күшті, тіпті Сауд азаматтарымен сұхбаттасқан бір зерттеуші мемлекетті секулярландыру реформаларына қолдау білдірмейтінін анықтады. Мұхаммед пайғамбардың туған күні және Ашура күні сияқты (халықтың 10-25 пайызы шиит мұсылмандары болып табылатын маңызды мереке) басқа ислам мерекелерін тойлауға тек жергілікті және шағын ауқымда ғана рұқсат етіледі. Human Rights Watch мәліметінше, шииттер жұмысқа орналасу, білім беру және сот жүйесінде жүйелі кемсітушілікке ұшырайды. Рождество, Пасха, Хэллоуин және Жаңа жыл сияқты мұсылман емес мерекелерге жақында ғана рұқсат берілді. Елде шіркеулер, храмдар немесе басқа мұсылман емес құдай орындарына рұқсат етілмейді. Мұсылман емес адамдардың дінді уағыздауы және мұсылманның басқа дінге ауысуы заңсыз, ал 2014 жылдан бастап "Исламнан басқа кез келген діни сенімге зиян келтіретін" (мысалы, Киелі кітаптар) жариялануы өлім жазасымен жазаланады. Сотта өтемалдау ісінде (Дия) мұсылман емес адамдар мұсылмандарға қарағанда аз өтемалдау алады. Атеистер заңды түрде террористтер деп танылады. Әрине, Әхмәдия мұсылмандарының кем дегенде бір діни азшылығына кіре алмайтынына тыйым салынғандықтан, олар елден депортацияланды. Заманауи бейнесін жаңарту мақсатымен Сауд Арабиясы 'Таблиғи Жамат' деп белгілі діни ұйымды тыйым салған. Бұл туралы елдің Ислам істері министрі әлеуметтік желіде хабарлап, жұма күнгі уағызда осы ұйыммен байланысқа түспеуге шақырды.
Сиқыршылық және тылсымшылық
Бұрын бұл елде сиқыршылық пен қара магиялық қылмыстар үшін өлім жазасы қолданылып, оны "қоғамдық мүдделер үшін" жасалып отыр деп мәлімдеген. 2022 жылы сиқыршылық әлі де қылмыс болып саналады және оған қамау шарасы қолданылуы мүмкін. 2012 жылдың шілдесінде Сауд Арабиясының Әл-Хабар қаласында бір жас әйелге христиан дінін ұсынған екі ер адам тұтқындалды. Олар оны христиан дініне көндірген. Қыздың әкесі оны Ливаннан үйіне қайтып оралып, жаңа дінінен бас тартуға көндіруге тырысқан, бірақ сәтті болмаған соң, екі ер адамды айыптады.
Сауд Арабиясының "діндік апартеид"
2002 жылдың 4 маусымында АҚШ Конгресінің адам құқықтары жөніндегі тобына «Сауд Арабиясындағы адам құқықтары: әйелдердің рөлі» атты брифингте Сауд Арабиясы институтының директоры Али Аль-Ахмед былай мәлімдеді: Сауд Арабиясы діни апартеидтің айқын мысалы болып табылады. Үкіметтік дін қызметкерлерінен, судьялардан, діни оқу бағдарламаларына және БАҚ-тағы барлық діни нұсқауларға дейін діни институттар халықтың 40 пайызынан да аз бөлігі ұстанатын уахабилік исламның түсінігімен шектеледі. Сауд Арабиясы үкіметі діни ой-пікір мен тәжірибенің монополиясын арқылы исламды коммунизмге айналдырды. Ваххабилік ислам діни бағытына қарамастан, барлық саудиялықтарға таңуланып, күштеп орындалады. Ваххабилік секта басқа діни немесе идеологиялық сенімдерге, мұсылман болсын, болмасын, төзбейді. Мұсылмандардың, христиандардың, яһудилердің және басқа да діндарлардың діни символдарына тыйым салынған. Вашингтондағы Сауд Арабиясының елшілігі діни апартеидтің тікелей мысалы болып табылады. 50 жыл ішінде елшілікте бірде-бір сүнни емес мұсылман дипломаты болған емес. Вирджиния штатының Фэрфакс қаласындағы Имам Мохамед ибн Сауд университетінің филиалы студенттеріне шиит ислам діні еврейлердің құпия жоспары екенін үйретеді. 2003 жылы Әмір Тахери Дахраннан келген шиит бизнесменнің сөзін келтірді: «Бұл патшалықта шиит армия офицерлерінің, министрлердің, губернаторлардың, мэрлердің және елшілердің жоқтығы қалыпты жағдай емес. Бұл діни апартеид, нәсілге негізделген апартеидтен де төзімсіз». 2007 жылы Сауд Арабиясының діни полициясы хаж және умра қажылығына қатысқан шиит қажыларын тұтқындады және оларды «Мекке мен Мединадағы иманы жоқтар» деп атады. 2004 жылдың 1 наурызына дейін ресми үкімет сайтында яһудилерге елге кіруге тыйым салынғаны жазылған. Патшалықта яһудилерге қарсы көзқарас жоғары деңгейде. Веб-сайт өңгерілгенімен, визалық құжатында еврей екенін мойындаған немесе паспортында Израиль үкіметінің мөрі бар адамдар елге кіргізілмейді. Алан Дершовиц 2002 жылы: «Сауд Арабиясында мұсылман емес адамдарға қарсы апартеид саясаты қолданылады, онда мұсылмандар белгілі бір аймақтарға, ал мұсылман емес адамдар басқа аймақтарға баруы керек деген белгілер ілінген». 2005 жылдың 14 желтоқсанында республикалық өкіл Илеана Рос-Лехтинен және демократ өкіл Шелли Беркли Конгреске Сауд Арабиясынан американдық инвестицияларды кері тартуға шақыратын заң жобасын енгізді. Заң жобасының негіздемесінде (басқа нәрселермен қатар) «Сауд Арабиясы діни апартеидті жүзеге асыратын және өз азаматтарын, мұсылман және мұсылман емес адамдарды исламның белгілі бір түсіндірмесіне жүйелі түрде бағындыратын ел» деп көрсетілген. Freedom House өзінің веб-сайтында «Сауд Арабиясындағы діни апартеид» деген бетке тек мұсылмандарға арналған және мұсылман емес адамдарға арналған жолдарды көрсететін белгінің суретін жариялады. 2007 жылы Сауд Арабиясының туристерге қатысты саясатына сәйкес, мұсылман емес діни символдар мен кітаптарды елге әкелуге тыйым салынғаны және олар тәркіленуі мүмкін екені туралы хабарлар тарады. АҚШ Мемлекеттік департаменті бұл хабарламаны жоққа шығарды, бұл реттеулер енді күшін жойғанын мәлімдеді. 2007 жылғы АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық діни еркіндік жөніндегі (IRF) есебі Сауд Арабиясында Киелі кітаптардың тәркіленуіне қатысты бірнеше жағдайды тіркеді, бірақ 2007 жылы үкіметтік шенеуніктердің діни материалдарды тәркілеуі туралы бұрынғы жылдарға қарағанда аз хабарламалар түскенін және кеден қызметкерлерінің саяхатшылардан діни материалдарды тәркілегені туралы ешқандай хабарлама болмағанын көрсетті. Бұрынғыда, Жақсылықты насихаттау және жамандықтан сақтау комиссиясы (CPVPV) және Ішкі істер министрлігінің (MOI) қауіпсіздік күштері мұсылман емес адамдардың жеке діни жиындарын тәркіледі және кейде мұсылман емес адамдардың жеке діни материалдарын тәркіледі. 2022 жылғы IRF есебінде жеке, исламдық емес діни материалдары тәркіленген келушілер туралы ешқандай хабарлама болмағаны айтылды. Алайда, бұқаралық ақпарат құралдары сиқырмен байланысты заттардың тәркіленуі туралы хабарлады. Сол жылы ел христиандар үшін әлемдегі ең нашар 13-орынға ие болды.
Saudi Arabia is a glaring example of religious apartheid. The religious institutions from government clerics to judges, to religious curricula, and all religious instructions in media are restricted to the Wahhabi understanding of Islam, adhered to by less than 40% of the population. The Saudi government communized Islam, through its monopoly of both religious thoughts and practice. Wahhabi Islam is imposed and enforced on all Saudis regardless of their religious orientations. The Wahhabi sect does not tolerate other religious or ideological beliefs, Muslim or not. Religious symbols by Muslims, Christians, Jews and other believers are all banned. The Saudi embassy in Washington is a living example of religious apartheid. In its 50 years, there has not been a single non Sunni Muslim diplomat in the embassy. The branch of Imam Mohamed Bin Saud University in Fairfax, Virginia instructs its students that Shia Islam is a Jewish conspiracy. In 2003, Amir Taheri quoted a Shi'ite businessman from Dhahran as saying "It is not normal that there are no Shi'ite army officers, ministers, governors, mayors and ambassadors in this kingdom. This form of religious apartheid is as intolerable as was apartheid based on race." In 2007, Saudi religious police detained Shiite pilgrims participating in the Hajj and Umrah pilgrimage, allegedly calling them "infidels in Mecca and Medina". Until March 1, 2004, the official government website stated that Jews were forbidden from entering the country. Prejudice against Jews is fairly high in the kingdom. While the webpage has been modified, no one who admits to be Jewish, on the visa paperwork or has an Israeli government stamp on their passport is allowed in the kingdom. Alan Dershowitz wrote in 2002, "in Saudi Arabia apartheid is practiced against non Muslims, with signs indicating that Muslims must go to certain areas and non Muslims to others." On 14 December 2005, Republican Representative Ileana Ros Lehtinen and Democratic Representative Shelley Berkley introduced a bill in Congress urging American divestiture from Saudi Arabia, and giving as its rationale (among other things) "Saudi Arabia is a country that practices religious apartheid and continuously subjugates its citizenry, both Muslim and non Muslim, to a specific interpretation of Islam." Freedom House showed on its website, on a page tiled "Religious apartheid in Saudi Arabia", a picture of a sign showing Muslim only and non Muslim roads. In 2007, there were news reports that according to Saudi policy for tourists it was not permissible to bring non Muslim religious symbols and books into the kingdom as they were subject to confiscation, and that the U. S. State Department disputed this, saying that the regulation restrictions were no longer in place. The 2007 U. S The U. S State Department International Religious Freedom (IRF) report detailed several cases in which bibles were confiscated in Saudi Arabia, but said that there were fewer reports in 2007 of government officials confiscating religious materials than in previous years and no reports that customs officials had confiscated religious materials from travelers. In the past the Commission for the Promotion of Virtue and Prevention of Vice (CPVPV) and security forces of the Ministry of Interior (MOI) conducted some raids on private non Muslim religious gatherings and sometimes confiscated the personal religious materials of non Muslims. The 2022 IRF report noted that there were no reports of visitors having their personal, non Islamic religious materials confiscated; however the media did report the confiscation of sorcery related items. In the same year, it was ranked as the 13th worst place in the world to be a Christian.