Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бақа әл Гарбийи (باقة الغربية, ; lit. Батыс Бақа) – Израильдің "Үшбұрыш" аймағындағы, Жасыл сызыққа жақын орналасқан, негізінен арабтар тұратын қала. 2003 жылы Бақа әл Гарбийи Джатт жергілікті кеңесімен бірігіп, Бақа Джаттты құрды, бірақ бұл бірігу бірнеше жылдан кейін таратылды. Қаланың халқы – адам.
Baqa al Gharbiyye (باقة الغربية, ; lit. Western Baqa) is a predominantly Arab city in the "Triangle" region of Israel near the Green Line. In 2003, Baqa al Gharbiyye united with the Jatt local council to form Baqa Jatt, a unification that was dissolved a few years later. The city had a population of in .
Тарих
Мұнда орта қола дәуірі, ІІ темір дәуірі және эллинистік кезеңге қатысты керамика қалдықтары табылды.
Pottery remains from the Intermediate Bronze Age, Iron Age II and Hellenistic era have been found here.
Рим, Византия және Омейя дәуірлері
Еллинистік немесе ерте римдік кезеңге қатысты зәйтүн сығу қондырғысы, карьерлер және шарап сығу орындары табылған. Кейінгі римдік немесе ерте византиялық кезеңдерге жататын керамикалық бұйымдар да, сондай-ақ византиялық және Омейя кезеңдерінің басында (біздің заманымыздан бұрынғы VI-VII ғасырлар) қалдықтары бар жерлеу үңгірі анықталған.
An olive press, quarries and a winepress seeming to date to the Hellenistic or Early Roman period have been found. Ceramic objects from the late Roman or early Byzantine periods have also been found, and a burial cave, with remains dating to Byzantine and the beginning of the Umayyad periods (sixth–seventh centuries CE).
Крестоносцы/Мамлюк дәуірі
1265 жылы Сұлтан Бейбарс Палестина ауылдары бөлісілген кезде және крестшілерге қарсы күрескен жауынгерлерге берілгенде, ауылды әмірлер 'Ала' әл Дин Тайбарс әл Захири мен 'Ала' әл Дин 'Али әл Тункузи арасында бөлді.
In 1265 Sultan Baibars divided the village between the emirs 'Ala' al Din Taibars al Zahiri and Ala' al Din 'Ali al Tunkuzi when the villages of Palestine were divided and given to the fighters who fought against the Crusaders.
Осман дәуірі
1517 жылы ауыл Палестинаның қалған бөлігімен бірге Осман империясына қосылды. 16-17 ғасырларда Бақа Турабай әмірлігіне (1517-1683) қарады, ол сонымен қатар Изреел аңғары, Хайфа, Дженин, Бейт-Шеан аңғары, солтүстік Джабал Наблус, Билад әл-Руха/Рамот-Менаше және Шарон жазығының солтүстік бөлігін қамтыды. Бақа 1538 жылы Османдық құжаттарында бес отбасылық шағын ауыл ретінде, 11 үйленбеген адаммен бірге тіркелген. 1596 жылы Бақа әл-Гарбийи Осман салық тізілімдерінде Наблус санджағының бөлігі болған Джабал Шами нахиясында болды. Ауылда 5 мұсылман шаңырағы тұрды және олар бидай, арпа, жазғы егін, ешкі немесе ара уы, зәйтүн немесе жүзім қысымы бойынша 33,3% мөлшерінде салық төледі; барлығы 12 000 акче. Кірістің жартысы "Сарыфайн" ретінде әл-Харамейн уақыфына бөлді. 1799 жылы Пьер Жакотин Египет және Сириядағы француз жорығы кезінде салған картасында Бака орнына Атилді көрсетіп жіберді. 1838 жылы ол Наблустың солтүстігіндегі батыс Эш-Шарауие әкімшілік аймағындағы Баках ауылы ретінде тіркелді. 1870 жылы француз саяхатшысы Виктор Герин ауылға сапар жасады. Ол оны төменгі төбеде орналасқан деп сипаттады. Бірнеше құдықтар мен цистерналар көне болып көрінді, ал қалғандары заманауи болды. Оның бағалауынша, ауылда 1500 адам тұрды. 1871 жылы (1288 хижри) Осман империясының халық санауы ауылды әл-Шаравия әл-Шарқия нахиясында (кіші ауданында) тіркеді. 1882 жылы Палестинаны зерттеу қорының Батыс Палестинаны зерттеуі Бақа әл-Гарбийиені орташа көлемді, өте ақ және көзге түсетін ауыл деп сипаттады. Оның оңтүстігінде бірнеше зәйтүн ағаштары мен жеміс бақтары болды.
In 1517 the village was incorporated into the Ottoman Empire with the rest of Palestine. During the 16th and 17th centuries, Baqa belonged to the Turabay Emirate (1517 1683), which encompassed also the Jezreel Valley, Haifa, Jenin, Beit She'an Valley, northern Jabal Nablus, Bilad al Ruha/Ramot Menashe, and the northern part of the Sharon plain. Baqa was mentioned in an Ottoman document in 1538, as a five family small village with 11 non married people. In 1596, Baqa al Gharbiyye appeared in Ottoman tax registers as being in the Nahiya of Jabal Shami, part of the Sanjak of Nablus. It had a population of 5 Muslim households who paid a fixed tax rate of 33.3% on wheat, barley, summer crops, goats or beehives, and a press for olives or grapes; a total of 12,000 akçe. Half of the revenue went to the waqf of al Haramayn as Sarifayn. In 1799, Pierre Jacotin misplaced Atil instead of Baka, on his map made during the French campaign in Egypt and Syria. In 1838 it was noted as a village, Bakah, the west, in the western Esh Sha'rawiyeh administrative region, north of Nablus. In 1870, the French explorer Victor Guérin visited the village. He described it as standing on a low hill. A few wells and cisterns looked ancient, the rest had a modern appearance. He estimated the population to be 1500. In 1871 (1288 AH), an Ottoman census listed the village in the nahiya (sub district) of al Sha'rawiyya al Sharqiyya. In 1882 the Palestine Exploration Fund's Survey of Western Palestine described Baqa al Gharbiyye as a village of moderate size, very white and conspicuous. It had a few olive trees, and orchards to the south.
Британдық мандат
1922 жылы Палестинада британдық мандат билігі жүргізген халық санағында Бақа Гарбиехтің халқы 1443 адамды құрады, оның ішінде 1442 мұсылман және бір ағылшыншыл христиан болды. 1931 жылғы Палестина халық санағында Бақаның халқы 1640 мұсылманнан тұратыны тіркелді, олар 403 үйде тұрды. Бұл көрсеткіштерге жақын орналасқан кішігірім Эль-Маншия елді мекені де кірді. Ресми жер және халық санағына сәйкес, жердің жалпы ауданы 21 116 дунамды құрады. Оның ішінде 861 дунамы плантацияларға және суғаруға жарамды жерлерге, 18 986 дунамы астық егістеріне, ал 76 дунамы салынған (қалалық) аймақтарға бөлінді.
In the 1922 census of Palestine conducted by the British Mandate authorities, Baqa Gharbiyeh had a population of 1,443; 1442 Muslim and one Anglican Christian. In the 1931 census of Palestine, Baqa was recorded as having a population of 1,640 Muslims living in 403 houses. These numbers included the nearby smaller locality El Manshiya. with a total land area of 21,116 dunams, according to an official land and population survey. Of this, 861 dunams were designated for plantations and irrigable land, 18,986 for cereals, while 76 dunams were built up (urban) areas.
Израиль
Израиль тәуелсіздігінің алғашқы жылдарында Бақа әл-Ғарбие Израиль әскери әкімшілігінің штабтарының бірі болды. 1945 жылы 21 116 дунамды құраған қаланың жер иеліктері 1962 жылға қарай 8 228 дунамға дейін азайтылды, көбінесе 1953–1954 жылдары экспроприация салдарынан. Бақа әл-Ғарбие Батыс жағалаудағы әріптес қаласы Бақа әш-Шарқиядан (немесе Бақа Шығысынан) Израильдің Батыс жағалаудағы тосқауылымен бөлінеді, бұл бөлімде Жасыл сызықпен беттеседі. Осының салдарынан бір ауданда үстіне тікенді сым тартылған бетон қабырға бой көтерді. 2008 жылдың сәуір және маусым айларында Израильдің сыртқы істер министрі Ципи Ливни Палестина билігінің президенті Махмуд Аббаспен аумақтық алмасу мүмкіндігін талқылады. Ол Израиль араб қауымдастықтарын, оның ішінде Бақа әл-Ғарбиеді Палестина тарапына көшіруді ұсынды. Палестиналықтар бұл ұсынысты қабылдамады.
In the early years of Israeli independence, Baqa al Gharbiyye was one of the headquarters of the Israeli military administration. The land holdings of the town, which had been 21,116 dunams in 1945, were reduced to 8,228 dunams by 1962, mostly due to expropriation in 1953–1954. Baqa al Gharbiyye is separated from its West Bank sister city, Baqa ash Sharqiyya (or Baqa East), by the Israeli West Bank barrier which in this section coincides with the Green Line. As a result, a concrete wall topped with barbed wire runs through one neighbourhood. As the Israeli foreign minister in April and June 2008, Tzipi Livni raised the possibility of territorial exchange with Palestinian Authority President Mahmoud Abbas. She proposed transferring Israeli Arab communities, among them Baqa al Gharbiyeh, to the Palestinian side of the border. The Palestinians rejected the proposal.
Демография
2019 жылы ресми тұрғындар саны 29 000 адамды құрады. Жатт (11 000) ескерілгенде, халық саны шамамен 40 000 адамға жетеді. Қаланың этникалық құрамы толығымен мұсылман араб-палестиналықтардан тұрады. Қала халқының 51% ер адамдар, ал 49% әйел адамдарды құрайды. Бақа қаласының халық өсімі 3,1% құрайды. Қала халқы жас бойынша келесідей таралуда: 48,6% - 19 жасқа дейін, 18,4% - 20 мен 29 жас аралығында, 18,9% - 30 мен 44 жас аралығында, 9,5% - 45 пен 59 жас аралығында, 1,8% - 60 мен 64 жас аралығында, ал 2,8% - 65 және одан жоғары жастағылар. Бақа әл-Ғарбийие 18 ғасырда Жит қоныстанғандармен болған қақтығыстар кезінде Аллардан көшіп келгендермен бірге қоныстанды. Бүгінде оның тұрғындарының шыққан тегі әртүрлі, Мысыр мен Парсыға дейін жететін тамырлары бар отбасылар да бар.
In 2019, the official population was 29.000. Together with Jatt (11,000) the estimated population is 40,000. The ethnic makeup of the city is entirely Muslim Arab Palestinian. The city is made up of 51% males and 49% females. Baqa has a population growth rate of 3.1%. The population of the city is spread out, with 48.6% 19 years of age or younger, 18.4% between 20 and 29, 18.9% between 30 and 44, 9.5% from 45 to 59, 1.8% from 60 to 64, and 2.8% 65 years of age or older. Baqa al Gharbiyye was settled in the 18th century by migrants from Allar amid conflicts with Jit settlers. Today, its residents have diverse backgrounds, including families with roots tracing back to Egypt and Persia.
Білім беру және мәдениет
CBS мәліметтері бойынша 2001 жылы 12-сынып оқушыларының 47,8%-ы аттестат алуға құқылы болды. Мұнда 6 бастауыш мектеп, 2 негізгі мектеп және 2 жоғары мектеп, сондай-ақ жекеменшік мектеп бар. Бақа қаласында мемлекеттік білім беру мекемелерінен өзге, қала тұрғындарымен қатар бүкіл аймақтан келген адамдарға қызмет көрсететін көптеген жеке білім беру орталықтары жұмыс істейді. Сонымен қатар, қаладағы Әл-Рахма мектебі (مدرسة الرحمة) қала мен айналасындағы қалалар мен ауылдардағы балаларға арнайы білім беру қызметін ұсынады. Қалада орналасқан Аль Касеми академиялық білім беру колледжіне елдің түкпір-түкпірінен студенттер оқуға келеді, онда араб және еврей факультеттері бар. Колледж Al Qasemi тобының қалалық жеке білім беру деңгейін көтеруге бағытталған жобаларының аясында қарқынды дамып, кеңейіп келеді, бұл жобаға жеке мектеп, кітапхана және қосымша білім беру орталықтары да кіреді.
According to CBS, 47.8% of 12th grade students were entitled to a matriculation certificate in 2001. There are 6 elementary school, two junior high schools and two high school, in addition to a private school. In addition to the official education institutions, Baqa has a wide range of private educational institutions which provide services to the city residents as well as people from the whole region. In addition, The Al Rahma School (مدرسة الرحمة) in the city provides Special education for the city and the surrounding towns and villages. The Al Qasemi Academic College of Education, located in the city, as well known students come to it for studying from all around the country, and has a combined Arab and Jewish faculty. The college is growing and expanding rapidly as a part of the Al Qasemi group of projects for establishing high standards private education in the city including the private school, a library and several centers for extra education.
Экономика
Бақа әл Гарбийие жақын жердегі қалалардың, ауылдардың және кибуцтардың сауда-өнеркәсіптік орталығы саналады. Бақада 400-ден астам шеберхана жұмыс істейді. Қала аумағының 8,5%-ын индустриалды аймақтар құрайды.
Baqa al Gharbiyye is considered a commercial and industrial center for nearby towns, villages and kibbutzim. There are over 400 workshops in Baqa. Industrial zones make up 8.5% of city's area.
Қоршаған орта мәселелері
2007 жылы Бақа әл Гарбия мен Бақа аш Шаркияның әкімдері екі ауылдан өтетін, ластанған Вади Абу Нар арнасын тазалау туралы келісімге қол қойды. Әкімдер сондай-ақ, рұқсат етілген канализациялық желі құру арқылы израильдіктер мен палестиналықтар үшін ең маңызды жер асты су көзі болып табылатын таулық су қорын қорғауға міндеттелді. Бақа әл Гарбия қалалық сарқынды су тазарту стансасын Бақа әл Шаркиядағы қалдықтарды кәдеге жарату желісімен байланыстыруға келісті.
In 2007, the mayors of Baqa al Gharbiyya and Baqa ash Sharqiyya signed an agreement to clean up Wadi Abu Nar, a polluted stream that runs through both villages. The mayors also committed to protecting the mountain aquifer, the most important underground water source for Israelis and Palestinians, by establishing an authorized sewage grid system. Baqa al Gharbiyya agreed to connect the town's sewage treatment plant with a waste disposal network in Baqa al Sharkiya.