Кіріспе

1494 жылғы Ирландия парламентін Англияға бағындырған заң, ирландиялық парламентті шақыруды және оның заңнамасын алдын ала мақұлдауды реттейтін акт.

Пойннинг заңы немесе Дрогеда статуты (10 Хен. 7. c. 4 (I) [Ирландия заңдары] немесе 10 Хен. 7. c. 9 (I) [Аналекта Гиберника нөмірлеуі]; кейіннен «Англияға заңдар куәландырылғанға дейін осы жерде парламент өткізілмеуі туралы акт» деп аталды) – 1494 жылғы Ирландия Парламентінің актісі. Онда парламент ұсынған заңнаманы Ирландияның Лорд-депутаты мен Жеке кеңесі, сондай-ақ Англия монархы (Ирландия Лорды) мен Жеке кеңесі мақұлдағанға дейін жиналмайтыны белгіленген. Бұл 18 ғасырдағы Ирландиядағы маңызды ашу-реңіштің себебі болды, 1782 жылғы Конституциямен өзгертілді, 1800 жылғы Одақ актілерімен мәнсіз деп танылды және 1878 жылғы Заң кодексін қайта қарау (Ирландия) актісімен күштен шығарылды.

Өмірбаян

Пойннингс парламенті Англия королі Генрих VII-нің Ирландия лорды ретінде тағайындаған сэр Эдвард Пойннингс шақыртты. Гүлдер соғысынан кейін туған Пойннингстің мақсаты Ирландияны қайтадан ағылшын монархиясына бағынуға мәжбүрлеу болды. 1494 жылдың 1 желтоқсанында Ирландия парламентін шақырып, ол оны одан әрі Англия парламентінің билігіне бағынуға тиіс деп жариялады. Бұл Ирландияда Тюдорлардың тікелей билігінің басталуын білдірді, бірақ Генрих VII аралық жылдарда Ламберт Симнелді қолдағандықтарына қарамастан, ежелгі ағылшын дворяндарына (Джеральд Фицджеральд, 8-ші Кильдар графы сияқты) Ирландиядағы өкілдері ретінде сүйенуге мәжбүр болды. Пойннингс заңы Ирландияның өзін-өзі басқаруды іздеген кейінгі топтар үшін, әсіресе 1640 жылдардағы Конфедерация католиктері мен 18-ші ғасырдың соңындағы Генри Граттанның Патриоттық партиясы үшін маңызды біріктіру ортасы болды, олар Пойннингс заңының жойылуын үнемі талап етті. Заң 1782 жылғы Конституция Ирландия парламентіне заң шығару тәуелсіздігін бергенге дейін күшінде болды.

Функциясы мен жұмыс істеуі

Пойннинг заңының іске асырылуы бірнеше кезеңнен тұрды. Бірінші қадам – вице-губернатор мен Ирландия кеңесінің (немесе Ирландияның атқарушы органының) қаражат жинау мақсатымен көбінесе парламенттің қажеттігін шешуі болды. Осы кезде кеңес пен лейтенант патша мен оның кеңесіне ұсынылатын заң жобаларын жазатын. Бұл аяқталғаннан кейін, актіге сәйкес, лейтенант пен кеңес парламентке жасалған өтінішке «сол елдің [Ирландияның] үлкен мөрімен» куәлік беруге және оны Англияға бекіту үшін жіберуге міндетті болды. Өтініш Англияға жеткеннен кейін, оны король мен оның кеңесі қарады, содан кейін парламентке жасалған өтініш пен заң жобалары Ирландияға қайтарылды. Ирландияда лицензия алынғаннан кейін, губернатор парламентті шақырып, заң жобалары қабылданатын. «Үкіметтің» қазіргі мағынадағыдай өкілдік емес екенін және тұрақты оппозиция болмағанын атап өту маңызды. Парламенттің келісімі кейбір мақсаттар үшін қажет болды және ол жиі кеңес берді, бірақ шешімдерді ағылшын және ирланд кеңестері қабылдады. Бұл заң кімді басуға бағытталғанын анықтағанда ескеру қажетті факт. Жоғарыда айтылғандай, парламент іс жүзінде резеңке мөр болды, ал саясатты ұсынуда нақты шешімдерді Ирландияның атқарушы органы қабылдады. Пойннинг заңымен ұсынылған рәсімнің екі маңызды аспектісі – беру және куәландыру. Бұл екі талаптың да Ирландиядағы заң шығару процесіне қатысушылардың әртүрлілеріне шектеулер қойғаны айқын. Бұл процестердің үйлесуі заң жобаларын парламентке жіберуді талап етумен бірге жағдай жасады, патша заң жобаларына өз қалауынша өзгертулер мен алып тастаулар енгізе алатын, бірақ жаңа заң жобаларын өзі енгізе алмайтын. Бұл Ирландия кеңесінің «сол елдің [Ирландияның] үлкен мөрімен» тапсыруды талап ететін куәландыру процесінің нәтижесі. Бірақ заңда көрсетілгендей, бұл мүмкіндікті ағылшын парламенті мен әкімшілігінен де алып тастады: заң тек Ирландияның атқарушы билігімен келісу үшін ұсынылуы мүмкін. Сонымен қатар, екі процесс Ирландияның бастапқы лицензия сұранысына жауап бергеннен кейін өтінішке қосымша ескертулер немесе түзетулер енгізуін мүмкін емес етті. Бұл олар парламентте қабылдағысы келген қосымша заң жобалары мен түзетулерді парламенттің жаңа өтінішімен бірге қайта жіберуі керек дегенді білдіреді. Бұл заң шығару процесінде елеулі тиімсіздіктер тудырды, сонымен қатар Ирландияның атқарушы билігі мен тәжге процедураны жеңілдетуге қызығушылық тудырды. 1496 жылға қарай «Пойннинг заңымен белгіленген қатаң тәртіп сақталмайтын», сондықтан бастапқы өтініштен кейін қосымша заң жобалары Англияға жіберіліп, жаңа парламент отырысына дейін Ирландияға қайтарылды. 1496 жылғы мысал – парламенттік лицензияны жеке сұрау және Кильдар графының қайта тағайындалуына қатысты заң жобаларын жіберу. Бұл кезде Пойннинг заңының қатаң процедурасы қатысушылардың ешқайсысының, әсіресе тәждің және Ирландияның атқарушы органының мүддесіне сай болмағандықтан, Куинн лицензия берілгеннен кейін «қосымша ескертулерді жіберуге ешқандай тартынбады» деп мәлімдейді.

1692 жылдан кейінгі өзгерістер

1688 жылғы революциядан және одан кейінгі Вильям соғысынан кейін, Пойнинг заңының тәртібінде 1692 жылғы парламентте маңызды өзгеріс болды, себебі Ирландияның Төменгі палатасының бір бөлігі заң шығару процесінде өзіне басымдық беретін рөлді орнатуға тырысты. 1692 жылдың 27 қазанында Төменгі палата екі маңызды қаулы қабылдады. Біріншісі, "ақша жинаудың жолдары мен құралдарын дайындау және шешу – жалпыхалықтың күмәнсіз құқығы" және екіншісі, "ақша жинауға бағытталған заң жобаларының негізгі қағидаларын дайындау – жалпыхалықтың жалғыз және күмәнсіз құқығы". Одан кейін атқарушы билікке қарсылық білдірілді, себебі Төменгі палата Пойнинг заңы бойынша вето құқығын қолданып, "көптеген, мұқият дайындалған үкіметтік заң жобаларының шамамен үштен екісін" қабылдаудан бас тартты. Саяси дағдарыл туды және парламент жұмысын тоқтатты. Ирландия мен Англиядағы сот пікірі лорд-лейтенанттың және ағылшын үкіметінің осы мәселедегі позициясын қолдады, бірақ парламентті қайта шақыру үшін келісімге келу қажет болды. 1694 жылдың ортасынан бастап осы мақсаттағы келіссөздер жеміс бере бастады. Ирландия парламенті корольдік құқықты мойындау үшін сессияның басында акцизге қатысты бір үкіметтік ақша заң жобасын қабылдады. Парламент енді ұсыныстың "жолдары мен құралдарын" шешу және кез келген байланысты заңнаманың "негізгі қағидаларын" жасау үшін комитет тағайындайтын болды. Католиктерге қарсы жазалау шараларын қолдау да "екілік құқық" жақтастарының талаптарын қанағаттандыруға көмектесті. Келісімге келген шешім 1695 жылғы парламентте іске асырылды және бірінші сессияда ұсынылған барлық он төрт үкіметтік заң жобасы екі палатада да қабылданды. Енді Ирландияның Төменгі палатасы Пойнинг заңының тәртібімен ағылшынның құпия кеңесіне мақұлдауға, түзетуге немесе қабылдамауға жіберілетін жабдықтау туралы заң жобаларының мазмұнына немесе "негізгі қағидаларына" маңызды үлес қосты. Бұл XVIII ғасыр парламенттері үшін үлгі болды.

Банкноттардың басы

Тәуелсіз заң шығарушы заң жобасына оны ұсынғаннан бастап қабылдағанға дейін өзгерістер енгізе алатын болса, Ирландия Парламенті үшін мұндай мүмкіндік болмады, себебі Пойннингс заңының талабына сәйкес келу үшін тек бастапқыда ұсынылған заң жобасы ғана қабылдануға тиіс еді. Осының салдарынан 1688 жылғы революциядан кейін Ирландия Парламенті заң жобасының "негізгі қағидаларын" Ирландияның құпия кеңесіне жібермес бұрын енгізіп, талқылайтын заңдық тәжірибе пайда болды. Теория бойынша, заң жобасының "негізгі қағидалары" – оның жалпы жоспары немесе схемасы ғана; бірақ іс жүзінде олар соңғы заң жобасымен бірдей формада болып, сол сияқты өңделді, тек "заңға енгізілсін" деген сөз тіркесі "заңға енгізілсін деп тілейміз" дегенге ауыстырылды. Кейде, егер құпия кеңес заң жобасына өзгерістер енгізсе, Ирландия Парламенті өзгертілген заң жобасын қабылдамай, одан бұрынғыдан бірдей жаңа заң жобасын қайта ұсынатын.

Өзгерту және жою

1719 жылғы Декларациялық акт Ұлыбритания Парламентінің Ирландия үшін заңдар қабылдау және Ирландия Лордтар Палатасының үкімдерін күштен шығару құқығын жариялады. Декларациялық акт және Пойнингс заңы – 1782 жылғы Конституциямен шешілген ирландиялық патриоттар партиясының екі маңызды наразылығы еді. Конституцияның бір бөлігі Барри Йелвертон актісі болды, ол Пойнингс заңына жасалған жанама түзету, ол Ирландияның құпия кеңесін заң шығару процесінен толығымен алып тастады және Ұлыбританияның құпия кеңесінің өкілетін түзетуден гөрі вето беру құқығымен шектеді. 1800 жылғы Одақ актілері 1782 жылғы Конституцияның және Пойнингс заңының көп бөлігін мәнсіз етті. Пойнингс заңы 1878 жылғы Статуттық заңды қайта қарау (Ирландия) актісімен ескіргендіктен ресми түрде жойылды.