Кіріспе

Тайибе, сондай-ақ Тайбе немесе Тайба деп те жазылады, (الطَّيِّبَة, Оңтүстік Левант тілінде айтылуы: ; ) – Израильдің орталық бөлігіндегі араб қаласы, Кфар-Сабаның солтүстік-шығысынан орналасқан. Үшбұрыш аймағының бір бөлігі болып табылады, және 2023 жылы халық саны құрады. Қала тұрғындары мұсылман және христиан діндерін ұстанады.

Тарих

Тайибат әл-Исм деп аталатын ауыл солтан Бейбарс өзінің әмірлеріне 663 жылы (1265–1266 жж.) Палестинаны арабтар жаулап алғаннан кейін шамамен бес ғасыр өткен соң бөлген жерлер тізіміне енді. Мамлюк дәуірінде ауылдың аты Хеброн мешітінің вақфына қатысты құжаттарда кездеседі. Бұл ауыл Талмудта еске алынған Тивата (טיבתה) елді мекенімен сәйкес келуі мүмкін деген болжам бар. Иерусалим Талмудында (Демаи 22c) айтылғандай, осы елді мекендегі қонақ үй (Пундека де Тибета) Кесарияның аумақтық шегін көрсеткен.

Осман империясы

1517 жылдан кейін Осман билігі кезінде 941/1535 жылдардағы сижилл (патшалық бұйрық) Таййибат әл-Исмнен түскен табыстың 1/3 бөлігін Рибат әл-Мансуриге (Com. ); 1282 жылы Әл Мансур Қалаун құрған Иерусалимдегі ауруханаға берді. 1596 жылғы салық тіркелімінде ауыл Бани Саб нахиясының басқаруында болғаны көрсетілген. 50 шаңырақ ("хана") және 5 жалғыз ер адамнан тұратын, барлығы мұсылман халқы бидай, арпа, жаздық дақылдар (оның ішінде гура, қарбыз, бұршақ, көкөніс сияқты), зәйтүн ағаштары, ара улары және ешкілер сияқты әртүрлі ауыл шаруашылығы өнімдеріне 33,3% мөлшерінде белгілі бір салық төлеген. Барлығы 19 800 акче сомасында табыс түскен. Түскен табыстың бәрі уақфқа жұмсалды. Пьер Жакотин 1799 жылғы картасында ауылды Тайбе деп атады. 1860 жылдары Осман билігі ауылға Арсур орманының бұрынғы шекарасындағы Ғабат әл Тайиба әл Шамалия және Ғабат әл Тайиба әл Қиблия деп аталатын егістік жерлерді берді (Ар. Аль-Габа), бұл жер ауылдың батысындағы жазықта орналасқан. 1870/1871 жылдары (1288 хижри жылы) Осман халық санағында ауыл Бани Саб нахиясының (кіші ауданының) құрамында тіркелді. Француз саяхатшысы Виктор Герин оны Фардисияның оңтүстігіндегі ауыл деп сипаттады, ал 1882 жылғы "Батыс Палестинаны зерттеу" еңбегінде Таибе былай сипатталды: "Еңіс беткейіндегі үлкен, созылған ауыл, негізінен тастан салынған. Су қоймаларымен қамтамасыз етілген және зәйтүн ағаштарымен қоршалған".

Британдық мандат

1922 жылғы Палестина халық санауында Тайбехтің халқы 2350 адамды құрады, барлығы мұсылмандар. 1931 жылғы халық санауында халық саны 2944 адамға дейін өсті, барлығы мұсылмандар, олар 658 үйde тұрды. Санауға жақын маңайдағы екі бедуин тайпасы да кірген болуы мүмкін. 1945 жылғы статистика бойынша халық саны 4290 мұсылманды құрады, ал жер ауданы 32 750 дунамды құрады, бұл ресми жер және халық санауына сәйкес келеді. Бұл көрсеткішке жақын жердегі араб елді мекендері де кірді. Оның ішінде 559 дунамы цитрус және бананға, 3180 дунамы плантациялар мен суғаруға жарамды жерге, 23 460 дунамы астық егініне, ал 281 дунамы салынған жерлерге бөлінді.

Израиль

1948 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде Израиль әскерлері қаланың жерін басып алды, бірақ қаланың өзін емес. Таибе 1949 жылғы Иорданиямен жасалған келісім аясында Израильге берілді. 1952 жылы Таибе жергілікті кеңес мәртебесіне ие болды. 1990 жылы қала деп жарияланды. Шешім негізделген карталарға қол жеткізуге қатысты отбасыларға "ұлттық қауіпсіздік" сылтавымен рұхсат берілмеді.

Демография

CBS мәліметтері бойынша, 2001 жылы қаланың этникалық құрамы 100,0% арабтар (99,7% мұсылман), еврей халқының саны айтарлықтай болмады. 2001 жылы 15 100 ер адам және 14 500 әйел болды. Халықтың 47,5% 19 жасқа дейін, 17,4% 20 мен 29 жас аралығында, 20,3% 30 мен 44 жас аралығында, 9,6% 45 пен 59 жас аралығында, 2,0% 60 мен 64 жас аралығында және 3,3% 65 жастан асқан адамдарды құрады. 2001 жылы халық өсімі 3,2% болды. 2011 жылы халық саны 38 575 адамды құрады. 2014 жылы Тайбэдегі халық саны шамамен 40 200 адамды құрады, бұл 2008 жылғы халық санауындағы 35 700 адамнан жоғары. Израильдегі ең ірі және дамыған араб елді мекендерінің бірі – Тайбэ халқы 20 әулеттен тұрады, олардың барлығы мұсылман.

Көрнекті орындар

Таибедегі ежелгі емен ағашы Израильдегі ең ірісі деп жарияланды. Еменнің діңінің көлденеңі 690 сантиметрге жетеді. Жергілікті аңыз бойынша, ағашқа зиян келтіргендерге кек қайтаратын және оны қорғайтын періште бар. Оның жасы 1400 жылға жуық деп есептеледі, бірақ бұл ғылыми тұрғыдан дәлелденбеген.

Білім беру және мәдениет

2001 жылы 13 мектепте барлығы 6970 оқушы білім алды: 9 бастауыш мектепте 3984 оқушы, ал 4 жоғары мектепте 2986 оқушы оқыды. 12-сынып оқушыларының шамамен жартысы Багрут аттестатын алу емтихандарын аяқтады. 2006 жылдан бері Таибе қаласында бедуин оқушылары арасындағы сабақтан қалу деңгейін төмендету мақсатында білім беруді дамыту жобасы іске асырылуда. Оқушылар араб, иврит, ағылшын және математика пәндерінен қосымша көмек алып, қарым-қатынас дағдыларын жетілдіру бойынша арнайы шеберлік сағаттарына қатысады. Бұл жобаның сәттілігіне байланысты, ол жақын орналасқан Калансаве және Израильдегі басқа да араб ауылдарына таратылды. "Тайбе әйелдері зорлыққа қарсы" ұйымы қауымдастықта зорлық-зомбылықпен күресу үшін құрылды. Ұйым әйелдердің құқықтары туралы хабардарлығын арттыру үшін семинарлар мен тренингтер ұйымдастырады және оларға жұмыс табуға көмектеседі.

Спорт

Қазір құрылмайтын Хапоэль Тайибе ФК Израиль футболының жоғары лигасында ойнаған алғашқы израильдік араб клубы болды.