Қайтыс болғандарға құрмет көрсету – мәдениет пен діннің маңызды бөлігі. Бабаларға сыйынған, қабірлерді бағалаған дәстүрлер, сондай-ақ әулиелерге дұға ету туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мәдениеттік немесе діни амал
Cultural or religious practice
Өлгендерді, оның ішінде ата-бабаларды құрметтеу – қадірлі жандарға деген махаббат пен құрметке негізделген. Кейбір мәдениеттерде бұл өлілердің өмірді жалғастыратыны және тірілердің тағдырына әсер ете алатынына байланысты сенімдермен байланысты. Кейбір топтар тікелей туысқан ата-бабаларын құрметтейді. Ал кейбір діни топтар, әсіресе Шығыс православие, католик және англикан шіркеулері әулиелерді Құдайға шаفاعат ететін делдалдар ретінде құрметтейді; соңғылары тазару орнындағы жандар үшін дұға етуге сеніп, сондай-ақ оларға көмек сұрайды. Дегенмен, басқа діндер өлгендерге құрмет көрсетуді бейшаралыққа және күнәға жатқызады. Еуропа, Азия, Океания, Африка және африкалық диаспора мәдениеттерінде (оның ішінде Америкадағы көптеген мәдениеттер мен түпкі халықтардан ерекшеленеді, олар африкалық диаспораның ықпалына түспеген) ата-бабаларды құрметтеудің мақсаты – ата-бабалардың жақсы өмір сүруін қамтамасыз ету және тірілерге деген оң көзқарасын сақтау, кейде олардан арнайы ізгіліктер немесе көмек сұрау. Ата-бабаларды құрметтеудің әлеуметтік немесе діни емес функциясы – туыстық құндылықтарды дамыту, мысалы, балалық парыз, отбасылық адалдық және әулеттің жалғасуын қамтамасыз ету. Ата-бабаларды құрметтеу әр түрлі әлеуметтік, саяси және технологиялық деңгейдегі қоғамдарда кездеседі және қазіргі заманда түрлі діни амалдардың маңызды бөлігі болып табылады.
The veneration of the dead, including one's ancestors, is based on love and respect for the deceased. In some cultures, it is related to beliefs that the dead have a continued existence, and may possess the ability to influence the fortune of the living. Some groups venerate their direct, familial ancestors. Certain religious groups, in particular the Eastern Orthodox Churches, Catholic Church and Anglican Church venerate saints as intercessors with God; the latter also believes in prayer for departed souls in Purgatory. Other religious groups, however, consider veneration of the dead to be idolatry and a sin. In European, Asian, Oceanian, African and Afro diasporic cultures (which includes but should be distinguished from multiple cultures and Indigenous populations in the Americas who were never influenced by the African Diaspora), the goal of ancestor veneration is to ensure the ancestors' continued well being and positive disposition towards the living, and sometimes to ask for special favours or assistance. The social or non religious function of ancestor veneration is to cultivate kinship values, such as filial piety, family loyalty, and continuity of the family lineage. Ancestor veneration occurs in societies with every degree of social, political, and technological complexity, and it remains an important component of various religious practices in modern times.
Шолу
Ата-бабаларды құрметтеу – құдайға немесе құдайларға табынумен бірдей емес. Кейбір африкалық диаспоралық мәдениеттерде ата-бабалар тірілердің мүддесін қорғайтын, көбінесе адамдар мен Құдайдың арасындағы хабаршылар ретінде қарастырылады. Бұрын адам болған рухтар ретінде олар адамның қажеттіліктерін құдайлық тұлғадан гөрі жақсы түсінеді. Ал басқа мәдениеттерде ата-бабаларына құрмет көрсету – бата сұрап емес, балалық парызды орындау. Кейбір мәдениеттерде ата-бабаларымыз ұрпақтарынан күтім көруді қажет етеді деп есептейді, сондықтан оларға тағам және басқа да жабдықтар сыйлайды. Ал басқалары ата-бабаларының ұрпақтарының не істеп жатқанын білмейтініне, бірақ балалық адалдық танытуы маңызды деп санайды. Ата-бабаларды құрметтейтін мәдениеттердің көпшілігі оны «ата-бабаларға табыну» деп атамайды. Ағылшын тілінде «ғибадат» сөзі әдетте, бірақ әрқашан емес, құдайға (немесе Құдайға) деген құрметті сүйіспеншілік пен адалдықты білдіреді. Алайда, басқа мәдениеттерде бұл амал ата-бабалардың қандай да бір құдайға айналғанына сенуді білдірмейді. Керісінше, бұл – ата-бабаларға деген құрмет пен ықыласты білдірудің, олардың өмірден кейінгі жағдайына қамқорлық жасаудың және тірі ұрпақтарына кеңес берудің жолы. Осы тұрғыдан алғанда, көптеген мәдениеттер мен діндерде ұқсас амалдар бар. Кейбіреулер ата-аналарының немесе басқа ата-бабаларының қабірлеріне барып, гүлдер тастап, оларды құрметтеу және есте сақтау үшін дұға етеді, сондай-ақ олардан оларды күтіп-бағуды жалғастыруды сұрайды. Бірақ бұл оларға табыну деп есептелмейді, себебі «ғибадат» термині кейбір батыс еуропалық христиан дәстүрлерінің ерекше және тар контекстінде әрқашан мұндай мағынаны білдірмейді. Осы мағынада «ата-бабаларды құрметтеу» ұғымы, кейбір батыс еуропалық христиан дәстүрлерінің шектеулі көзқарасынан қарағанда, қытай және басқа буддалық және конфуцийшілдік әсеріндегі қоғамдар, сондай-ақ африкалық және еуропалық мәдениеттер өздерін қалай сезінетінін көрсетеді. Бұл ағылшын тіліндегі «veneration» сөзінің мағынасына сәйкес келеді, яғни адамның қадір-қасиеті, даналығы немесе адалдығынан туындайтын үлкен құрмет немесе құрмет. Ата-бабаларды құрметтеудің пайда болуына қатысты жалпы қабылданған теория болмаса да, бұл әлеуметтік құбылыс әзірге құжатталған барлық адам мәдениеттерінде қандай да бір нысанда кездеседі. Дэвид Барретт пен Карни ата-бабаларды құрметтеу адам эволюциясы кезінде топтық үйлестіру рөлін атқарған болуы мүмкін деп санайды, сондықтан бұл діни ұғымдарды қалыптастырып, топтың бірлігін нығайтқан механизм болды.
Ancestor reverence is not the same as the worship of a deity or deities. In some Afro diasporic cultures, ancestors are seen as being able to intercede on behalf of the living, often as messengers between humans and God. As spirits who were once human themselves, they are seen as being better able to understand human needs than would a divine being. In other cultures, the purpose of ancestor veneration is not to ask for favors but to do one's filial duty. Some cultures believe that their ancestors actually need to be provided for by their descendants, and their practices include offerings of food and other provisions. Others do not believe that the ancestors are even aware of what their descendants do for them, but that the expression of filial piety is what is important. Most cultures who practice ancestor veneration do not call it "ancestor worship". In English, the word worship usually but not always refers to the reverent love and devotion accorded a deity (god) or God. However, in other cultures, this act of worship does not confer any belief that the departed ancestors have become some kind of deity. Rather, the act is a way to express filial duty, devotion and respect and look after ancestors in their afterlives as well as seek their guidance for their living descendants. In this regard, many cultures and religions have similar practices. Some may visit the graves of their parents or other ancestors, leave flowers and pray to them in order to honor and remember them, while also asking their ancestors to continue to look after them. However, this would not be considered as worshipping them since the term worship may not always convey such meaning in the exclusive and narrow context of certain Western European Christian traditions. In that sense the phrase ancestor veneration may but from the limited perspective of certain Western European Christian traditions, convey a more accurate sense of what practitioners, such as the Chinese and other Buddhist influenced and Confucian influenced societies, as well as the African and European cultures see themselves as doing. This is consistent with the meaning of the word veneration in English, that is great respect or reverence caused by the dignity, wisdom, or dedication of a person. Although there is no generally accepted theory concerning the origins of ancestor veneration, this social phenomenon appears in some form in all human cultures documented so far. David Barrett and Carney claim that ancestor veneration might have served a group coordination role during human evolution, and thus it was the mechanism that led to religious representation fostering group cohesion.
Батыс және Оңтүстік-Шығыс Африка мәдениеттері
Ата-бабаға құрмет көрсету Африканың барлық аймақтарында кең таралған және көптеген діндердің негізін құрайды. Ол көбінесе Жоғарғы Күшке сеніммен толықтырылады, бірақ дұғалар мен/немесе құрбандықтар әдетте ата-бабаларға шалинып, олар өздері кішігірім қасиетті тұлғаларға айналуы мүмкін. Көптеген африкалықтар арасында ата-бабаға құрмет көрсету сақталып келеді, кейде континенттің көп бөлігінде кейінірек қабылданған христиан дінімен (Нигериядағы игбо халқының арасында) және ислам дінімен (әртүрлі манде халықтары, бамум және бакосси халықтары арасында) бірге танылады. Серер дінінде серер халқы панголды қастерлейді.
Ancestor veneration is prevalent throughout Africa, and serves as the basis of many religions. It is often augmented by a belief in a supreme being, but prayers and/or sacrifices are usually offered to the ancestors who may ascend to becoming a kind of minor deities themselves. Ancestor veneration remains among many Africans, sometimes practiced alongside the later adopted religions of Christianity (as in Nigeria among the Igbo people), and Islam (among the different Mandé peoples and the Bamum and the Bakossi people) in much of the continent. In orthodox Serer religion, the pangool is venerated by the Serer people.
Сенегал мен Гамбияның серлері
Сенегал, Гамбия және Мавританиядағы А ƭat Roog (Сирилер діні) қағидаларын ұстанатын Сирилер халқы пангольді (көне Сирилер қасиеттілері және/немесе ата-баба рухтары) қастерлеуге сенеді. Пангольдің (жекеше: фаңгол) түрлі-түрлі түрлері бар, әрқайсысының өзіндік қастерлеу жолдары болады.
The Seereer people of Senegal, The Gambia and Mauritania who adhere to the tenets of A ƭat Roog (Seereer religion) believe in the veneration of the pangool (ancient Seereer saints and/or ancestral spirits). There are various types of pangool (singular: fangol), each with its own means of veneration.
Мадагаскар
Мадагаскар аралында ата-бабаларды құрметтеу кеңінен таралған. Елдің 20 миллион халқының шамамен жартысы қазіргі уақытта дәстүрлі дінді ұстанады, ол тірілер мен разана (ата-бабалар) арасындағы байланысты күшейтуге бейім. Ата-бабаларды құрметтеу қабір салудың кең таралған дәстүріне, сондай-ақ жоғарғы жазықтардағы фамадихана практикасына әкелді, онда қайтыс болған отбасы мүшесінің қалдықтары қабірге қайта қойылмас бұрын жаңа жібекке оралуы мүмкін. Фамдихана – сүйікті ата-бабаның есін сақтауға, отбасы мен туысқандармен қайта қосылуға, мерекелік атмосфераны сезінуге арналған мүмкіндік. Көбінесе жақын ауылдардың тұрғындары тойға шақырылады, онда әдетте тамақ пен ром ұсынылады, сонымен қатар хирагаси труппасы немесе басқа да музыкалық қойылымдар болады. Ата-бабаларды құрметтеу, сондай-ақ, оларды белгілеген адамның өмірінде және одан кейін сақталатын, бұзылуы тиым салынған (фади) ережелерді сақтау арқылы да білінеді. Көпшілік, осылайша ата-бабаларды құрметтеу арқылы олар тірілерге көмектесе алады деп сенеді. Керісінше, бақытсыздықтар көбінесе ата-бабалардың есінен шығарылуына немесе олардың тілектеріне құлақ аспауына байланысты болады. Зебуді құрбан ету – ата-бабаларды құрметтеу немесе оларды ырыздандыру үшін қолданылатын дәстүрлі тәсіл. Күнделікті құрметтің шағын белгілері – жаңа ашылған ром бөтелкесінен алғашқы тамшыны бөлменің солтүстік-шығыс бұрышына құйып, ата-бабалардың үлесін беру болып табылады.
Veneration of ancestors is prevalent throughout the island of Madagascar. Approximately half of the country's population of 20 million currently practice traditional religion, which tends to emphasize links between the living and the razana (ancestors). The veneration of ancestors has led to the widespread tradition of tomb building, as well as the highlands practice of the famadihana, whereby a deceased family member's remains may be exhumed to be periodically re wrapped in fresh silk shrouds before being replaced in the tomb. The famadihana is an occasion to celebrate the beloved ancestor's memory, reunite with family and community, and enjoy a festive atmosphere. Residents of surrounding villages are often invited to attend the party, where food and rum are typically served and a hiragasy troupe or other musical entertainment is commonly present. Veneration of ancestors is also demonstrated through adherence to fady, taboos that are respected during and after the lifetime of the person who establishes them. It is widely believed that by showing respect for ancestors in these ways, they may intervene on behalf of the living. Conversely, misfortunes are often attributed to ancestors whose memory or wishes have been neglected. The sacrifice of zebu is a traditional method used to appease or honor the ancestors. Small, everyday gestures of respect include throwing the first capful of a newly opened bottle of rum into the northeast corner of the room to give the ancestors their due share.
Қазақстан
Пхум Бен және Камбоджаның жаңа жылы кезінде адамдар ата-бабаларына құрбандықтар шалады. Пхум Бен – камбоджалықтардың көптеген жеті буынға дейінгі қайтыс болған туыстарына құрмет көрсету уақыты. Монахтар түн бойы (үнемі, ұйықтамай) пали тілінде сутталарды оқып, тозақ есіктерінің ашылуына дайындық жасайды. Бұл оқиға жылына бір рет болатындығы айтылады және Пали канонындағы король Яманың космологиясымен байланысты. Осы кезеңде тозақ есіктері ашылады және өлгендердің арбақтары (прета) ерекше күшті болады деп есептеледі. Осыған қарсы тұру үшін олардың пайдасына азық-түлік сыйланады, соның арқасында кейбір арбақтар тазарту кезеңін аяқтап, құтылуға мүмкіндік алады, ал басқалары тозақтан уақытша шығып, қайта оралып, одан да көп азаптауға тап болады; тозақта жоқ туыстардың (жұмақта немесе қайта туғандардың) да осы рәсімдерден пайда көретіні айтылады, бірақ бұл түсіндірілмейді.
During Pchum Ben and the Cambodian New Year people make offerings to their ancestors. Pchum Ben is a time when many Cambodians pay their respects to deceased relatives of up to seven generations. Monks chant the suttas in Pali language overnight (continuously, without sleeping) in prelude to the gates of hell opening, an event that is presumed to occur once a year, and is linked to the cosmology of King Yama originating in the Pali Canon. During this period, the gates of hell are opened and ghosts of the dead (preta) are presumed to be especially active. In order to combat this, food offerings are made to benefit them, some of these ghosts having the opportunity to end their period of purgation, whereas others are imagined to leave hell temporarily, to then return to endure more suffering; without much explanation, relatives who are not in hell (who are in heaven or otherwise reincarnated) are also generally imagined to benefit from the ceremonies.
Қытай
Қытайда ата-бабаларды құрметтеу (敬祖, пиньинь: jìngzǔ) және ата-бабаларға табыну (拜祖, пиньинь: bàizǔ) – қайтыс болғандардың іс-әрекеттерін құрметтеу және еске алуға бағытталған; бұл өлгендерге көрсетілетін ең жоғары құрметті білдіреді. Ата-анаға (және еңбек еткендерге) құрмет көрсетудің маңыздылығы, адамның барлық денелік қасиеттерін оның ата-анасы сыйлағандығында, ал олар адамның өміріне қадам басқанша оның жайлылығын қамтамасыз етуге тырысқандығында. Ата-анаға деген құрмет пен құрмет оларға өмірде де, одан кейін де жасаған игіліктеріне жауап ретінде көрсетіледі. Ши (尸; "майыт, өкіл") – Чжоу әулеті кезеңінде қайтыс болған туыстың құрбандық шалу рәсіміндегі өкілі. Ши рәсімінде ата-бабалардың рухы сол өкілге кіреді деп есептеледі, ол құрбандықтарды жеп-ішіп, рухани хабарларды жеткізеді. Рухани хабарлар көбінесе поэзия арқылы немесе жосықшының сұраған хабарларына ата-бабалардың келісімін растау үшін беріледі.
In China, ancestor veneration (敬祖, pinyin: jìngzǔ) and ancestor worship (拜祖, pinyin: bàizǔ) seek to honour and recollect the actions of the deceased; they represent the ultimate homage to the dead. The importance of paying respect to parents (and elders) lies with the fact that all physical bodily aspects of one's being were created by one's parents, who continued to tend to one's well being until one was on firm footing. The respect and homage to parents is to return this gracious deed to them in life and after. The shi (尸; "corpse, personator") was a Zhou dynasty sacrificial representative of a dead relative. During a shi ceremony, the ancestral spirit supposedly would enter the personator, who would eat and drink sacrificial offerings and convey spiritual messages. Spiritual messages usually were conveyed in the form of poe divination, or to confirm whether the ancestors consent on the messages requested by the divinator.
Құрбандықтар
Қытайдың дәстүрлі мәдениетінде кейде өлгендерге тамақ ретінде құрбандықтар шалынады, олар құрбандық үстелдеріне қойылады. Бұл – Қытайдың рухани әлемімен байланыс жасау тәсілдерінің бірі. Осы құрмет көрсету рәсімдеріне қабірге барып, қайтыс болғандардың рухына көктем, күз және арбақ мерекелерінде сыйлықтар сыйлау немесе сатып алу кіреді. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Қытайдағы ауыр жағдайлар кезінде ет пен қанағатты табу қиын болғандықтан, кейбір Азия елдерінде рухтарға немесе ата-бабаларға арналған дәстүр ретінде әлі де тойлар ұйымдастырылады. Дегенмен, дәстүрлі даосизм және буддизм ритуалдарында тек вегетариандық тағамдар ғана жеткілікті деп есептеледі. Көшкен о дүниеде немесе тозақтағы қайтыс болғандар үшін қызметшілер, тоңазытқыштар, үйлер, көліктер, қағаз ақша және аяқ киім сияқты әсем немесе тіпті креативті сыйлықтар беріледі, осылайша олар өлгеннен кейін осы заттарға ие бола алады. Көбінесе осы заттардың қағаз түрі өртеліп, сол мақсатқа қол жеткізіледі. Алғашқыда, нақты заттар қайтыс болғандармен бірге жерленген. Уақыт өте келе бұл заттар толық көлемді саз модельдермен, одан кейін кішірейтілген модельдермен алмастырылды, ал қазіргі таңда қағаздан жасалған сыйлықтар (соның ішінде қағаз қызметшілер) қолданылады.
In traditional Chinese culture, sacrifices are sometimes made to altars as food for the deceased. This falls under the modes of communication with the Chinese spiritual world concepts. Some of the veneration includes visiting the deceased at their graves, and making or buying offerings for the deceased in the Spring, Autumn, and Ghost Festivals. Due to the hardships of the late 19th and 20th century China, when meat and poultry were difficult to come by, sumptuous feasts are still offered in some Asian countries as a practice to the spirits or ancestors. However, in the orthodox Taoist and Buddhist rituals, only vegetarian food would suffice. For those with deceased in the afterlife or hell, elaborate or even creative offerings, such as servants, refrigerators, houses, car, paper money and shoes are provided so that the deceased will be able to have these items after they have died. Often, paper versions of these objects are burned for the same purpose. Originally, real life objects were buried with the dead. In time these goods were replaced by full size clay models which in turn were replaced by scale models, and in time today's paper offerings (including paper servants).
Үндістан
Үндістанда ата-бабаларға кеңінен құрмет көрсетіледі, олар қадірленіп, құрметтеледі. Өлген адамның рухы питр деп аталады, оған табыну жасалады. Адам қайтыс болған кезде, отбасы он үш күн бойы қайғы кезеңін сақтайды, бұл әдетте шрадха деп аталады. Бір жыл өткен соң, олар тарпана рәсімін өткізеді, онда отбасы қайтыс болған адамға құрбандық шалады. Осы рәсімдер барысында отбасы қайтыс болған адамның сүйіп жеген тағамдарын дайындап, оған тамақ ұсынады. Кейбір күндері олар осы тағамды қарғаларға да береді, себебі рух құс түрінде келіп оны татып көреді деп сендіреді. Олар сондай-ақ лайықты брахмандарға шрадха – арнайы дайындалған тағамдардан кішкентай дастархан ұсынуға міндетті. Осы рәсім аяқталғаннан кейін ғана отбасы мүшелері тамақ ішуге рұқсат алады. Мұның бәрі ата-бабалардың рухтарына оларды ұмытпағанын және жақсы көретінін еске салады, осылайша оларға тыныштық сыйлайды деп саналады. Шрадха күндері адамдар ата-бабаларының рухтарының тынышталуын, кез келген ашу-ызаны ұмытуын және бейбітшілік табуын тілейді. Әр жыл сайын, адам қайтыс болған күні (һинд күнтізбесі бойынша) отбасы мүшелері осы рәсімді қайталайды. Бұл кезең Ашвин айындағы Наваратри немесе Дурга Пуджаға дейін түседі. Махалая – ата-бабаларға арналған екі апталық тарпананың аяқталуын білдіреді. Үнді және қытайлық ата-бабаларға табыну практикасы Азияда кең таралған, себебі Сингапур, Малайзия, Индонезия және континенттегі басқа елдерде үнді және қытай халқы көптеп қоныстанған. Сонымен қатар, Фиджи және Гайана сияқты жерлерде үнді халқының көп болуы осы дәстүрлердің Азиядан тыс жерлерге де таралуына себеп болды.
Ancestors are widely revered, honoured, and venerated in India. The spirit of a dead person is called a Pitr, which is venerated. When a person dies, the family observes a thirteen day mourning period, generally called śrāddha. A year thence, they observe the ritual of tarpana, in which the family makes offerings to the deceased. During these rituals, the family prepares the food items that the deceased liked and offers food to the deceased. They offer this food to crows as well on certain days as it is believed that the soul comes in the form of a bird to taste it. They are also obliged to offer śrāddha, a small feast of specific preparations, to eligible Brahmins. Only after these rituals are the family members allowed to eat. It is believed that this reminds the ancestors's spirits that they are not forgotten and are loved, so it brings them peace. On śrāddha days, people pray that the souls of ancestors be appeased, forget any animosity and find peace. Each year, on the particular date (as per the Hindu calendar) when the person had died, the family members repeat this ritual. This period falls just before the Navaratri or Durga Puja falling in the month of Ashvin. Mahalaya marks the end of the fortnight long tarpana to the ancestors. Indian and Chinese practices of ancestor worship are prevalent throughout Asia as a result of the large Indian and Chinese populations in countries such as Singapore, Malaysia, Indonesia, and elsewhere across the continent. Furthermore, the large Indian population in places such as Fiji and Guyana has resulted in these practices spreading beyond their Asian homeland.
Ассам
Ахом діні ата-бабаларға табынуға негізделген. Ахомдар адам өлгеннен кейін бірнеше күн ғана "Дам" (ата-баба) ретінде қалады, сосын ол "Фи" (Құдай) болады деп санайды. Олар сондай-ақ, адамның өлмейтін жаны жоғары жандағы жанмен бірігіп, рухани қасиеттерге ие болып, отбасына әрдайым батасын береді деп сенеді. Сондықтан әрбір ахом отбасы өлгендерге құлшылық ету үшін ас үйдің (баргар) қарсы бетіне "Дамхута" деп аталатын тіреу орнатып, оған үй шарабы, махра, ет-балық қосылған күріш сияқты түрлі сыйлықтар ұсынады. "Ме Дам Ме Фи" – ахом халқының қайтыс болғандарды еске алу рәсімі, ол әр жылдың 31 қаңтарында өткізіледі. Бұл ахомдардың тай-шан тайпасынан тараған басқа халықтармен ортақ ата-бабаларға табыну салтының көрінісі. Бұл мереке – өткен ата-бабаларға құрмет көрсету және олардың қоғамға қосқан үлесін еске алу үшін өткізіледі. "Ме Дам Ме Фи" күні тек Шауфи мен Дам Шауфиге ғана құлшылық етеді, себебі олар көктегі құдайлар деп есептеледі.
The Ahom religion is based on ancestor worship. The Ahoms believe that a person after his death remains as ‘Dam’(ancestor) only for a few days and soon he becomes ‘Phi’ (God). They also believe that the soul of a person which is immortal unites with the supreme soul, possesses the qualities of a spiritual being and always blesses the family. So every Ahom family in order to worship the dead establish a pillar on the opposite side of the kitchen (Barghar) which is called ‘Damkhuta’ where they worship the dead with various offerings like homemade wine, mah prasad, rice with various items of meat and fish. Me Dam Me Phi, a ritual centred on commemorating the dead, is celebrated by the Ahom people on 31 January every year in memory of the departed. It is the manifestation of the concept of ancestor worship that the Ahoms share with other peoples originating from the Tai Shan stock. It is a festival to show respect to the departed ancestors and remember their contribution to society. On the day of Me Dam Me Phi worship is offered only to Chaufi and Dam Chaufi because they are regarded as gods of heaven.
Инд алқабы өркениетінің
Рахигархиде, Харянадағы Инд өркениетінің (IVC) орнында 35-40 жас аралығындағы ер адам мен 20 жас шамасындағы әйелдің сүйектері табылды. Олардың үйленген және бірге жерленген болуы мүмкін. Олардың қабірінде ыдыстар болған, олардың ішінде өлгендерге арнап тамақ пен су болған болуы мүмкін.
At Rakhigarhi, an Indus Valley civilization (IVC) site in Haryana, the lover's skeletons of a man between 35 and 40 years old and women in early 20s were found who were likely married to each other and buried together, their grave contained pots which likely carried food and water as offering to the dead.
Гуджараттағы Палия
Палия ескерткіш тастары Батыс Үндістандағы ата-бабаларға табынумен байланысты. Бұл ескерткіштерді сол қауымның мүшелері немесе қайтыс болған адамның ұрпақтары ерекше күндері, мысалы, қайтыс болған күні, оқиға мерейтойлары, мерекелерде, индуистік күнтізбенің Картика, Шравана немесе Бхадрапада айларындағы ырысқонды күндері құрметтейді. Оларды осы күндері сүт пен сумен жуады, сіндор немесе кумкумамен майлап, гүлдер шашыратылады. Оның қасына зығыр майымен жандырылған саз балшық шам қойылады. Кейде оның үстіне ту тігіледі.
The Paliya memorial stones are associated with ancestral worship in western India. These memorials are worshipped by people of associated community or descendants of a person on special days such as death day of person, event anniversaries, festivals, auspicious days in Kartika, Shravana or Bhadrapada months of Hindu calendar. These memorials are washed with milk and water on these days. They are smeared with sindoor or kumkuma and flowers are scattered over it. The earthen lamp is lighted near it with sesame oil. Sometimes a flag is erected over it.
Тулу-Надудағы тулува мәдениеті
Түлүлер Бута Кола деп аталатын ата-бабаға табыну түрін ұстанады.
Tuluvas practice a form of ancestor worship called Buta Kola.
Индонезия
Индонезияда ата-бабаларға табыну кейбір жергілікті халықтардың дәстүрі болып келген. Тоба батактарының подомдары, минахаса халқының варугалары және каро халқының (Индонезия) табындары – осы құрмет көрсетудің бірнеше мысалы.
In Indonesia ancestor worship has been a tradition of some of the indigenous people. Podom of the Toba Batak, Waruga of the Minahasans and the coffins of the Karo people (Indonesia) are a few examples of the forms the veneration takes.
Жапония
Буддизмді Жапонияға әкелгенге дейін ата-текті құрметтеу және жерлеу рәсімдері, әсіресе қара халық үшін, жиі кездеспеген. Хэйан дәуірінде қайтыс болғандарды тастап кету – оларды жоюдың кең таралған тәсілі болды. Буддизм тарағаннан кейін, кейде жерлеуден немесе өртеуден соң қабір басында тиісті шаралар өткізілді.
Before the introduction of Buddhism to Japan, ancestor worship and funerary rites were not common, especially for non elites. In the Heian Period, abandonment was a common method of disposing of the dead. Following the advent of Buddhism, rituals were sometimes performed at the gravesite after burial or cremation.
Мьянма
Қазіргі Мьянмадағы ата-бабаларға табыну көбінесе кейбір этникалық азшылық қауымдастықтарымен шектеледі, бірақ оның қалдықтары әлі де бар, мысалы, Бо Бо Гьиге (сөзбе-сөз "үлкен әке") және басқа да қорғаушы рухтарға, мысалы, наттарға табыну, олардың барлығы тарихи ата-бабаларға табынудың іздері болуы мүмкін. Ата-бабаларға табыну колониялық кезеңге дейінгі Бірмадағы патша сарайында да болған. Конбаунг әулеті тұсында қайтыс болған патшалар мен олардың жұбайларының толық алтыннан жасалған бейнелеріне патшалық отбасы жылына үш рет табынар еді: Бирманың жаңа жылы (Тхингян) күні, Вассаның басында және соңында. Бейнелер қазынада сақталып, "Ата-бабалар залында" (Zetawunzaung, "Ата-бабалар залы") ғибадат етілетін, сондай-ақ мақтау өлеңдерінің кітабымен бірге.
Ancestor worship in modern day Myanmar is largely confined to some ethnic minority communities, but mainstream remnants of it still exist, such as worship of Bo Bo Gyi (literally "great grandfather"), as well as of other guardian spirits such as nats, all of which may be vestiges of historic ancestor worship. Ancestor worship was present in the royal court in pre colonial Burma. During the Konbaung dynasty, solid gold images of deceased kings and their consorts were worshipped three times a year by the royal family, during the Burmese New Year (Thingyan), at the beginning and at the end of Vassa. The images were stored in the treasury and worshiped at the Zetawunzaung (, "Hall of Ancestors"), along with a book of odes.
Филиппин
Филиппиннің колониялық дәуірге дейінгі анимистік жергілікті діндерінде ата-баба рухтары шамандармен байланыс жасайтын екі негізгі рухтың (анито) бірі еді. Ата-баба рухтары "умалагад" (мағынасы "қорғаушы" немесе "күтуші") деп аталды. Олар нақты ата-бабалардың рухтары немесе отбасының жалпы қорғаушы рухтары болуы мүмкін. Ежелгі филиппиндіктер адамның жаны өлген соң (әдетте қайықпен) рухтар әлеміне барады деп сенген. Рухтар әлемінде әртүрлі этникалық топтарға қарай бірнеше орналасқан жерлер болуы мүмкін. Жан қай жерге баратыны оның қалай өлгеніне, өлімге келген жасына немесе тірі кезіндегі мінез-құлқына байланысты. Жандар жер асты әлемінде қайтыс болған туыстарымен қайта қосылып, материалдық әлемдегідей өмір сүреді. Кейде зұлым адамдардың жандары тәубе етіп, тазарудан өтеді, содан кейін олар белгілі бір рухтар әлеміне кіруге рұхсат алады. Жандар рухтар әлемінде белгілі бір уақыт өткен соң қайта туылады. Рухтар әлеміндегі жандар материалдық әлемге де, керісінше де әсер ете алады. "Паганито" рәсімдері ата-бабалардың жақсы рухтарын қорғау, араласу немесе кеңес алу үшін шақыру үшін қолданылуы мүмкін. Өлгендердің ашулы рухтары көріністер немесе арбақтар (мантиу) түрінде пайда болып, тірі адамдарға зиян келтіруі мүмкін. "Паганито" оларды басып тастау немесе қуу үшін қолданылуы мүмкін. Ата-баба рухтары ауру немесе өлім кезінде де маңызды рөл атқарды, олар жанды жер асты әлеміне шақырады, жанды (психопомп) жетеледі немесе келген кезде күтеді деп сенді. Магуинданао және Маранао тайпаларында – тононг; Сама Баджау тайпаларында – умбох; Тагалогтарда – нинуно; Биколаноларда – ноно деп аталды. Ата-баба рухтары көбінесе "таотао" деп аталатын мүсіндермен бейнеленеді. Бұл мүсіндерді адам өлгеннен кейін қауым жасап, орнататын болған. Әр үйдің бұрышында "таотао" сақталған. Ал қытай филиппиндіктерінде ата-бабаларға құрмет көрсетуге байланысты ерекше дәстүрлер бар, олар дәстүрлі қытай дінінен келген және көбінесе қазіргі католик дінімен үйлеседі. Көптеген адамдар әлі де отбасылық қабірлерде және үйдегі фотосуреттердің алдында құрбандық шалып, хош иісті заттар мен ким жағады, сондай-ақ Қытай дәстүрлерін "Барлық жандар күні" кезеңінде өткізілетін миссаларға енгізеді.
In the animistic indigenous religions of the precolonial Philippines, ancestor spirits were one of the two major types of spirits (anito) with whom shamans communicate. Ancestor spirits were known as umalagad (lit. "guardian" or "caretaker"). They can be the spirits of actual ancestors or generalized guardian spirits of a family. Ancient Filipinos believed that upon death, the soul of a person travels (usually by boat) to a spirit world. There can be multiple locations in the spirit world, varying in different ethnic groups. Which place souls end up in depends on how they died, the age at death, or conduct of the person when they were alive. Souls reunite with deceased relatives in the underworld and lead normal lives in the underworld as they did in the material world. In some cases, the souls of evil people undergo penance and cleansing before they are granted entrance into a particular spirit realm. Souls would eventually reincarnate after a period of time in the spirit world. Souls in the spirit world still retain a degree of influence in the material world, and vice versa. Paganito rituals may be used to invoke good ancestor spirits for protection, intercession, or advice. Vengeful spirits of the dead can manifest as apparitions or ghosts (mantiw) and cause harm to living people. Paganito can be used to appease or banish them. Ancestor spirits also figured prominently during illness or death, as they were believed to be the ones who call the soul to the underworld, guide the soul (a psychopomp), or meet the soul upon arrival. tonong among the Maguindanao and Maranao; umboh among the Sama Bajau; ninunò among Tagalogs; and nono among Bicolanos. Ancestor spirits are usually represented by carved figures called taotao. These were carved by the community upon a person's death. Every household had a taotao stored in a shelf in the corner of the house. Chinese Filipinos, meanwhile, have the most apparent and distinct customs related to ancestor veneration, carried over from traditional Chinese religion and most often melded with their current Catholic faith. Many still burn incense and kim at family tombs and before photos at home, while they incorporate Chinese practises into Masses held during the All Souls' Day period.
Шри-Ланка
Шри-Ланкада ата-бабаларға құрбандық шалу, дәстүрлі шри-ланкалық жерлеу рәсімдерінің бір бөлігі ретінде, өлімнен кейін күндізгі алтыншы күні өткізіледі.
In Sri Lanka, making offerings to one's ancestors is conducted on the sixth day after death as a part of traditional Sri Lankan funeral rites.
Тайланд
Солтүстік Таиландтың ауылдық жерлерінде ата-баба рухтарын құрметтеу үшін Фаун Фи (ฟ้อนผี, әдебиде "рух биі" немесе "әруақ биі") атты діни рәсім өтеді. Оған ата-бабаларға арналған сый-сыйлықтар, рухтардың ортасында қылышпен шайқас, рухтардың иелену биі, және рухтардың қатысуымен әтеш айқасы кіреді.
In rural northern Thailand, a religious ceremony honoring ancestral spirits known as Faun Phii (ฟ้อนผี, lit. "spirit dance" or "ghost dance") takes place. It includes offerings for ancestors with spirit mediums sword fighting, spirit possessed dancing, and spirit mediums cock fighting in a spiritual cockfight.
Вьетнам
Ата-бабаларды құрметтеу – вьетнамдық мәдениеттің ең біріктіретін ерекшеліктерінің бірі, себебі дерлік барлық вьетнамдықтардың үйінде немесе бизнесінде ата-бабаларға арналған құрбандық шалу орыны болады. Вьетнамда дәстүрлі түрде адамдар туған күндерін тойламайтын (батыстың ықпалына дейін), бірақ жақындарының қайтыс болған күні әрқашан маңызды оқиға болып келген. Күйеу баласының немесе әйелінің отбасы мүшелері қайтыс болған адамның есіне арнап жиналып, той дастарқанын жасайды, одан кейін хош иісті құбырлар жағылады, сонымен қатар «тозаққа арналған ақшалар» және ата-бабаларға арналған құрбандық шалу орынына, әдетте, қайтыс болған адамның суреті немесе аты-жөні жазылған тақталар қойылатын үлкен табақтарда дастарқан дайындалады. Отбасы жоғалған, қайтыс болған деп есептелетін адамдар үшін «жел қабірі» жасалады. Мұндай құрбандықтар мен рәсімдер маңызды дәстүрлі немесе діни мерекелерде, жаңа бизнес ашқанда, тіпті отбасы мүшесіне кеңес немесе басшылық қажет болғанда жиі жасалады және вьетнамдық мәдениетте ұл-қыздық парызға берілетін маңыздылықты көрсетеді. Вьетнамдық ата-бабаларды құрметтеудің ерекше ерекшелігі – әйелдерге дәстүрлі түрде ата-бабаларға арналған рәсімдерге қатысуға және оларды бірге өткізуге рұқсат етіледі, ал қытайлық конфуцийшілдік ілімде мұндай рәсімдерді орындауға тек еркек ұрпақтарына ғана мүмкіндік беріледі.
Ancestor veneration is one of the most unifying aspects of Vietnamese culture, as practically all Vietnamese have an ancestor altar in their home or business. In Vietnam, traditionally people did not celebrate birthdays (before Western influence), but the death anniversary of one's loved one was always an important occasion. Besides an essential gathering of family members for a banquet in memory of the deceased, incense sticks are burned along with hell notes, and great platters of food are made as offerings on the ancestor altar, which usually has pictures or plaques with the names of the deceased. In the case of missing persons, believed to be dead by their family, a Wind tomb is made. These offerings and practices are done frequently during important traditional or religious celebrations, the starting of a new business, or even when a family member needs guidance or counsel and is a hallmark of the emphasis Vietnamese culture places on filial duty. A significant distinguishing feature of Vietnamese ancestor veneration is that women have traditionally been allowed to participate and co officiate ancestral rites, unlike in Chinese Confucian doctrine, which allows only male descendants to perform such rites.
Еуропалық мәдениеттер
Еуропадағы католик елдерде (кейіннен Англиядағы Англикан шіркеуімен жалғасты) 1 қараша (Барлық қасиеттілер күні) белгілі болды және әлі күнге дейін қайтыс болғандарды, шіркеу ресми қасиеттілер деп мойындағандарды еске алу күні ретінде танылады. 2 қараша (Барлық жандар күні) немесе "Өлілер күні" – барлық адал өлгендер еске алынатын күн. Бұл күні отбасылар зиратқа барып, қайтыс болған туыстарына шам жағып, гүлдер қояды, көбінесе сыртта тамақтанады. Сондай-ақ, жандардың тазару орнынан шығып, жұмаққа кіру үшін қажетті уақытты қысқарту мақсатында, құдайға жалбарыну рәсімдері өткізіледі. Барлық қасиеттілер күнінен бұрынғы кеш – "All Hallows Eve" немесе "Хэллоуин" – католиктердің тозақтың қыр-сырын еске алу, жамандыққа ұшыраған жандарды жоқтау және тозақтан қалай сақтанудың жолдарын еске алу күні болып саналады. Бұл мереке АҚШ-та және Ұлыбританияның кейбір аймақтарында көңіл көтеруге арналған қорқыныш пен үрей атмосферасында тойланады, оған оқиғалар айту, от жағу, костюмдер кию, тығындардан шамдар жасау және "тәтті немесе көрік" (үйден-үйге барып, дәмдіктер сұрау) сияқты дәстүрлер кіреді.
In Catholic countries in Europe (continued later with the Anglican Church in England), November 1 (All Saints' Day), became known and is still known as the day to specifically venerate those who have died, and who have been deemed official saints by the Church. November 2, (All Souls Day), or "The Day of the Dead", is the day when all of the faithful dead are remembered. On that day, families go to cemeteries to light candles for their dead relatives, leave them flowers, and often to picnic. They also celebrate Suffrage Massese to shorten the time that souls need to leave Purgatory and the enter in Paradise. The evening before All Saints'—"All Hallows Eve" or "Hallowe'en"—is unofficially the Catholic day to remember the realities of Hell, to mourn the souls lost to evil, and to remember ways to avoid Hell It is commonly celebrated in the United States and parts of the United Kingdom in a spirit of light hearted horror and fear, which is marked by the recounting of ghost stories, bonfires, wearing costumes, carving jack o' lanterns, and "trick or treating" (going door to door and begging for candy).
Бритондық кельт мәдениеттері
Корнуолл мен Уэльсте күзгі ата-бабалар фестивалі 1 қарашаға таман өтеді. Корнуоллда бұл фестиваль Калан Гвав деп, ал Уэльсте Калан Гааф деп аталады. Қазіргі Хэллоуин осы фестивальдерден туындаған. Мереке күні ежелгі адамдар үйлердегі ошақ отын сөндіріп, қоғамдық оттық тойға қатысып, содан кейін ортақ оттан бір жалын алып үйлеріне қайта жағатын. Бұл дәстүр қазіргі заманда да, кельт елдерінде де, олардың сыртында да сақталған. Өлгендердің үйге жолын табуы үшін терезелердегі шамдар түн бойы жандырылып қойылады.
In Cornwall and Wales, the autumn ancestor festivals occur around November 1. In Cornwall the festival is known as Kalan Gwav, and in Wales as Calan Gaeaf. Modern day Halloween is derived from these festivals. On the festival day, ancient people would extinguish the hearth fires in their homes, participate in a community bonfire festival, and then carry a flame home from the communal fire and use it to light their home fires anew. This custom has continued to some extent into modern times, in both the Celtic nations and the diaspora. Lights in the window to guide the dead home are left burning all night.
Солтүстік Америка
АҚШ пен Канадада өлгендерді құрметтеу үшін жыл бойы қабірлерге гүлдер, гүл шоқтары, қабірлерді безендіру, кейде шамдар, тағам, кішкентай тастар немесе тірі кезінде құнды болған заттар қойылады. Бұл дәстүрлер екі елдің де қазіргі халқының әртүрлі мәдени түбірлерінен бастау алады. АҚШ-та көптеген адамдар Еске алу күні әскери қызметте болған, қаза тапқан жақындарын еске алады. Сонымен қатар, Құтылу мерекесі, Рождество, Шамша, Барлық жандар күні, Өлілер күні немесе Самайн сияқты діни және рухани маңызы бар күндерде қайтыс болғандардың туыстары мен достары жақындарының қабіріне жиналады. Католик шіркеуінде жергілікті шіркеу өлгендердің еске алу күнінде немесе Барлық жандар күнінде олар үшін дұға оқиды. АҚШ-та Еске алу күні – елдің әскери қызметінде, әсіресе соғыста немесе міндетті қызметте қаза тапқан ерлер мен әйелдерді еске алуға арналған федералды мереке. Арлингтон мен Геттисбург сияқты 147 ұлттық зиратта волонтерлер әр қабірге шағын американдық туларды қояды. Еске алу күні дәстүрлі түрде мамыр айының соңғы дүйсенбісінде тойланады, бұл үш күндік демалыс, онда көптеген еске алу шаралары мен шерулер бүкіл елде және шетелдегі 26 американдық зиратта (Францияда, Бельгияда, Ұлыбританияда, Филиппинде, Панамада, Италияда, Люксембургте, Мексикада, Нидерландыда және Тунисте) өтеді. Әскери қызметкерлердің қаза болғандарының қайтыс болған күнін еске алу кең таралған. Бұл практика басқа елдерде де, екінші дүниежүзілік соғыста олардың қалаларын азат ету үшін шайқаста қаза тапқан американдықтарды еске алу кезінде де кездеседі. Мысалы, 16 тамызда (1944 ж.) полковник Гриффит Левсте жаудан алған жарақатынан қайтыс болды, сол күні ол Шартр соборын қираудан сақтап қалды. Яһуди дінінде қабірге барғанда, оның үстіне кішкентай тас қойылады. Бұл әдеттің себебі нақты белгілі емес, бірақ тас қою дәстүрі ежелгі заманда адамдарды тас үйінділерінің астына жерлеген кездерге дейін жетеді. Бүгінде олар адамдар келгенін және естелік сақтағанын білдіретін белгі ретінде қалдырылады. Әртүрлі діндер мен мәдениеттердегі американдықтар өлген жақындарына арналған киелі орынды үйлерінде құрастыруы мүмкін, онда ата-бабаларының суреттері, гүлдері мен естеліктері болады. Көбінесе жол жиегінде көлік апатында қаза тапқан немесе сол жерде қайтыс болған туыстарына арналған киелі орындар пайда болады, кейде оларды мемлекет немесе провинция қаржыландырады, өйткені бұл белгілер қауіпті аймақтарда сақтықпен жүргізуді еске салады. Вашингтондағы Вьетнам соғысы ардагерлерінің мемориалы қайтыс болғандарға арналған құрбандықтарды қалдырумен танымал; қалдырылған заттарды Ұлттық саябақтар қызметі жинап, мұрағатқа сақтайды. Иса Мәсіх шіркеуінің мүшелері өлген ата-бабалары үшін, сондай-ақ басқа отбасылар үшін шомылдыру және басқа да рәсімдерді орындайды. Түпкілікті американдықтар өлгендерді құрметтеумен тым көп айналыспаған, бірақ олар өлгендерді киімдермен және құралдармен жерлеуге, сондай-ақ кейде қабірде тамақ пен сусын қалдыруға белгілі болды; Пуэбло үндістері өлгендерге табынуды немесе ырымдық билер арқылы өлгендерден тілек тілеуді қолдады.
In the United States and Canada, flowers, wreaths, grave decorations and sometimes candles, food, small pebbles, or items the dead valued in life are put on graves year round as a way to honor the dead. These traditions originate in the diverse cultural backgrounds of the current populations of both countries. In the United States, many people honor deceased loved ones who were in the military on Memorial Day. Days with religious and spiritual significance like Easter, Christmas, Candlemas, and All Souls' Day, Day of the Dead, or Samhain are also times when relatives and friends of the deceased may gather at the graves of their loved ones. In the Catholic Church, one's local parish church often offers prayers for the dead on their death anniversary or All Souls' Day. In the United States, Memorial Day is a Federal holiday for remembering the deceased men and women who served in the nation's military, particularly those who died in war or during active service. In the 147 National Cemeteries, like Arlington and Gettysburg, it is common for volunteers to place small American flags at each grave. Memorial Day is traditionally observed on the last Monday in May, allotting for a 3 day weekend in which many memorial services and parades take place not only across the country, but in 26 American cemeteries on foreign soil (in France, Belgium, the United Kingdom, the Philippines, Panama, Italy, Luxembourg, Mexico, Netherlands, and Tunisia). It is also common practice among veterans to memorialize fallen service members on the dates of their death. This practice is also common in other countries when remembering Americans who died in battles to liberate their towns in the World Wars. One example of this is on 16 August (1944) Colonel Griffith, died of wounds from enemy action sustained in Lèves, the same day he is credited with saving Chartres Cathedral from destruction. In Judaism, when a grave site is visited, a small pebble is placed on the headstone. While there is no clear answer as to why, this custom of leaving pebbles may date back to biblical days when individuals were buried under piles of stones. Today, they are left as tokens that people have been there to visit and to remember. Americans of various religions and cultures may build a shrine in their home dedicated to loved ones who have died, with pictures of their ancestors, flowers and mementos. Increasingly, many roadside shrines may be seen for deceased relatives who died in car accidents or were killed on that spot, sometimes financed by the state or province as these markers serve as potent reminders to drive cautiously in hazardous areas. The Vietnam Veterans Memorial in Washington, D. C., is particularly known for the leaving of offerings to the deceased; items left are collected by the National Park Service and archived. Members of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints perform posthumous baptisms and other rituals for their dead ancestors, along with those of other families. Native Americans were not heavily concerned with the veneration of the dead, though they were known to bury the dead with clothes and tools as well as occasionally leave food and drink at the gravesite; Pueblo Indians supported a cult of the dead which worshipped or petitioned the dead through ritualistic dances.
Ислам діні
Ислам дінінде қабірлер мен ата-бабаларға табыну идеясы күрделі және қайшылы. Көптеген ертедегі ислам тұлғаларының қабірлері мұсылмандар үшін қасиетті орындар, оның ішінде Әли мен көптеген сахабалар мен ертедегі халифалар жерленген зират. Көптеген кесенелер маңызды сәулеттік, саяси және мәдени орындар болып табылады, соның ішінде Пәкістанның Ұлттық кесенесі мен Үндістанның Тадж-Махалы. Дегенмен, уахабизм діни қозғалысы әулиелерге құлшылық ету тұжырымын жоққа шығарады. Осы қозғалыстың жақтастары Сауд Арабиясында және Ислам мемлекеті бақылауындағы аумақтарда көптеген қабірлерді қиратты. Имам Ахмад, әл-Хаким және басқалар Марван ибн әл-Хакам туралы риуаят етті – ол Мәдинаның Умайя әкімі еді. Марван ибн әл-Хакам бір күні Пайғамбардың қабірінің жанынан өтіп бара жатып, қабірге жанымен жатқан бір адамды көрді. Марван ибн әл-Хакам: «Сен не істеп жатырсың?» деп сұрады. Қабірге жақындағанда, Марван ибн әл-Хакам бұл Пайғамбардың ең ұлы сахабаларының бірі – Әбу Әюб әл-Ансарий екенін түсінді. Әбу Әюб әл-Ансарий: «Иә, мен не істеп жатыр екенімді білемін. Мен Алла елшісі үшін келдім, тас үшін емес» деді. Осы сөздерімен ол Пайғамбардың қасында береке іздегенін, қабірін жауып тұрған тасқа емес, Пайғамбарға құрмет көрсеткенін білдірді. Әбу Әюб әл-Ансарий Алла елшісінің: «Егер билеушілер дұрыс билік жүргізсе, Ислам дініне қайғырмаңдар. Керісінше, егер билеушілер дұрыс емес билік жүргізсе, осы дін үшін жылаңдар» деген сөзін айтты. Осы жауабымен Әбу Әюб Марван ибн әл-Хакамға: «Сен Ислам заңдарымен дұрыс билік ететін билеушілердің қатарынан емессің» деді. Исламның кейбір жақтастары әулиелерге құлшылық ету тұжырымына қарсы, бірақ бұл практика Түркияда, әсіресе алеви мұсылмандары арасында сақталған. Қазіргі раввиндік иудаизмде цaддикимдердің (әділ адамдар, әулиелерге ұқсас) қабірлерін зиярат ету ұзақ жылдар бойы кең таралған, соның ішінде Ыбырайым мен Естер сияқты ата-бабалардың қабірлері де солардың қатарында. Мұндай сапарларға қайтыс болғандарға дұға ету де қосады, олардың жоғары дәрежесі оларға Құдайға тікелей қатынас жасауға мүмкіндік береді деп есептеледі.
Islam has a complex and mixed view on the idea of grave shrines and ancestor worship. The graves of many early Islamic figures are holy sites for Muslims, including Ali, and a cemetery with many companions and early caliphs. Many other mausoleums are major architectural, political, and cultural sites, including the National Mausoleum in Pakistan and the Taj Mahal in India. However, the religious movement of Wahhabism disputes the concept of saint veneration. Followers of this movement have destroyed many gravesite shrines, including in Saudi Arabia and in territory controlled by the Islamic State. Iman Ahmad, Al Hakim, and others narrated about Marwan Ibn al Hakam–Umayyad governor of Medina–that he once passed by the grave of the Prophet and saw a man with his cheek on the grave of the Prophet. Marwan Ibn al Hakam asked: “Do you know what you are doing?” Nearing the grave, Marwan Ibn al Hakam realized it was Abu Ayyub al Ansariyy, one of the greatest companions of the Prophet. Abu Ayyub al Ansariyy replied, “Yes, I know what I am doing. I came here for the Messenger of Allah–not for the stone.” By this he meant he was seeking the blessings from the presence of the Prophet, not for the stone covering his grave. Abu Ayyub al Ansariyy continued his response with what he heard the Messenger of Allah say: “Do not cry over the Religion of Islam if the rulers are ruling correctly. Rather, cry over this Religion if the rulers are ruling incorrectly.” By his response, Abu Ayyub was telling Marwan Ibn al Hakam: “You are not one of those rulers who are correctly ruling by the rules of Islam." Some followers of Islam are at odds with the concept of saint veneration, but this practice is retained in Turkey, particularly through Alevi Muslims. In contemporary Rabbinic Judaism, visiting the graves of tzaddikim (righteous figures akin to saints) has long remained popular, including the graves of ancestral figures like Abraham and Esther. These visits may also be accompanied by petitions of the dead, as their elevated status is thought to give them more direct access to God.
Ежелгі мәдениеттер
Ата-бабаларға табыну көптеген тарихи қоғамдардың маңызды бір ерекшелігі болған.
Ancestor worship was a prominent feature of many historical societies.
Ежелгі Мысыр
Кейбір тарихшылар ежелгі Египет қоғамы күрделі мазарлары мен мумификация салты үшін "өлім культі" болған деп мәлімдейді, бірақ шындығында керісінше болды. "Бұл дүние – көз жасының аңғары" деген философия, яғни Құдаймен бірге болу, жердегі өмірден жақсы деген ой, ежелгі египеттіктерге жат еді. Бұл олардың өмірдің қиындықтарын білмейтінін білдірмейді; керісінше, олардың дүниетанымында осы өмір мен келесі өмір арасындағы үзіліссіздік сезімі болды. Египеттіктер күнделікті өмірдегі мәдениетін, әдет-ғұрыптарын және дінін осылай жақсы көргендіктен, оларды келесі өмірде де жалғастыруды қалаған, бірақ кейбіреулері әдемі Батыста (египеттіктердің өлімнен кейінгі өмірі) жақсырақ жағдайға үміттене берді. Мазарлар – ахираттағы үйлер болғандықтан, олар мұқият салынып, әсемделіп жасалған, тірілердің үйлері сияқты. Мумификация – өлген адамның "ка" (жаны) тірі кезінде ұнатқан нәрселерін алу үшін денесін сақтаудың бір жолы еді. Егер мумификацияға шамасы келмесе, осы мақсат үшін қайтыс болған адамның келбетінде "ка мүсіні" жасалған. Барлығы бірлесіп "аху" немесе "жарықтар" (жекеше: ах) деп аталды. Олар "Нуттың құрсағында алтын сияқты жарқырайды" делінетін, және көптеген мазарлар мен храмдардың төбесінде алтын жұлдыздар түрінде бейнеленген. "Каның" "ахқа" айналу процесі өлімнен кейін автоматты түрде жүрмейді; ол дуат немесе басқа әлем арқылы 70 күндік саяхатты қамтиды, содан кейін Весирдің (гр. Осирис), Өлгендердің Иесінің алдында сот өтеді, онда "каның" жүрегі Мааттың қауырсынымен (Шындықты білдіретін) салыстырылады. Бірақ егер "ка" дұрыс дайындалмаса, бұл саяхат қауіпті тұзақтар мен таңғажайып жын-перілерге толы болуы мүмкін; сондықтан Ани папирусы (көбінесе "Өлілер кітабы" деп аталады) және Пирамида мәтіндері сияқты ең ерте діни мәтіндер, шын мәнінде, марқұмға дуатты сәтті басып өтуге көмектесу үшін нұсқаулық ретінде жазылған. Егер жүрек Мааттың қауырсынымен теңгерілсе, "ка" соттан өтіп, әдемі Батысқа "ах" ретінде кіруге рұқсат алады, ол "маа херу" ("ақиқатты айтушы") болып, құдайлар мен басқа "ахулардың" арасында тұрады. Осы кезде ғана "ка" тірілердің құрметіне лайық деп есептеледі, олар оған дұғалар мен құрбандықтар шалады. Дуатта жоғалып кеткендер немесе соттан қасақана қашуға тырысқандар бақытсыз (кейде қауіпті) муту, Тыныштықсыз өлілерге айналады. Жүрегі қауырсыннан ауыр болған аз ғана адамды Әміт құдайы Весирдің сот тағының артында сабырмен күтіп тұрып, жеп қояды. Ол Мысырдағы ең қауіпті үш жануардың белгілерін біріктірген жаратылыс еді: қолтырауын, бегемот және арыстан. Әмітке жем болу – мәңгілікке жоғалу, "ка" ретінде "жасалмау". Әмітпен жеуден басқа, "каның" дене өлгеннен кейін басынан кешетін ең жаман тағдыры – ұмытылу еді. Сондықтан ежелгі Египетте ата-бабаларды еске алу маңызды рәсім болды, осылайша "каны" осы өмірде де, келесі өмірде де "тірі" болып қалатын еді. Патшалар, ақсүйектер және байлар жергілікті діни қызметкерлермен келісімшарт жасасып, олардың мазарларында дұғалар оқып, құрбандықтар шалуға шақыратын. Ал діни қызметкерлерге көрсетілген қызмет үшін құрбандықтардың бір бөлігін алуға рұқсат берілетін. Кейбір мазар жазуларында тіпті жолшыбайларды ішіндегі өлгендердің есімдерін дауыстап айтуға шақырылатын (бұл олардың есімін мәңгілікке сақтауға көмектесетін), және қаласа, су, дұғалар немесе басқа да нәрселер ұсынуға болатын. Аз қамтылғандардың жеке үйлерінде қабырғаларға үй ішіндегі "ахулардың" бейнелерін орналастыру және оларға құрмет көрсету үшін алтарь ретінде пайдалану үшін ойықтар жасалған. Осы діни сенімдер мен ата-бабаларды құрметтеу салтының көп бөлігі бүгінге дейін Кеметикалық православие дінінде сақталып келеді.
Although some historians claim that ancient Egyptian society was a "death cult" because of its elaborate tombs and mummification rituals, it was the opposite. The philosophy that "this world is but a vale of tears" and that to die and be with God is a better existence than an earthly one was relatively unknown among the ancient Egyptians. This was not to say that they were unacquainted with the harshness of life; rather, their ethos included a sense of continuity between this life and the next. The Egyptian people loved the culture, customs and religion of their daily lives so much that they wanted to continue them in the next—although some might hope for a better station in the Beautiful West (Egyptian afterlife). Tombs were housing in the Hereafter and so they were carefully constructed and decorated, just as homes for the living were. Mummification was a way to preserve the corpse so the ka (soul) of the deceased could return to receive offerings of the things s/he enjoyed while alive. If mummification was not affordable, a "ka statue" in the likeness of the deceased was carved for this purpose. The Blessed Dead were collectively called the akhu, or "shining ones" (singular: akh). They were described as "shining as gold in the belly of Nut" (Gr. Nuit) and were indeed depicted as golden stars on the roofs of many tombs and temples. The process by which a ka became an akh was not automatic upon death; it involved a 70 day journey through the duat, or Otherworld, which led to judgment before Wesir (Gr. Osiris), Lord of the Dead where the ka’s heart would be weighed on a scale against the Feather of Ma’at (representing Truth). However, if the ka was not properly prepared, this journey could be fraught with dangerous pitfalls and strange demons; hence some of the earliest religious texts discovered, such as the Papyrus of Ani (commonly known as The Book of the Dead) and the Pyramid Texts were actually written as guides to help the deceased successfully navigate the duat. If the heart was in balance with the Feather of Ma'at, the ka passed judgment and was granted access to the Beautiful West as an akh who was ma’a heru ("true of voice") to dwell among the gods and other akhu. At this point only was the ka deemed worthy to be venerated by the living through rites and offerings. Those who became lost in the duat or deliberately tried to avoid judgment became the unfortunate (and sometimes dangerous) mutu, the Restless Dead. For the few whose truly evil hearts outweighed the Feather, the goddess Ammit waited patiently behind Wesir's judgment seat to consume them. She was a composite creature resembling three of the deadliest animals in Egypt: the crocodile, the hippopotamus and the lion. Being fed to Ammit was to be consigned to the Eternal Void, to be "unmade" as a ka. Besides being eaten by Ammit, the worst fate a ka could suffer after physical death was to be forgotten. For this reason, ancestor veneration in ancient Egypt was an important rite of remembrance in order to keep the ka "alive" in this life as well as in the next. Royals, nobles and the wealthy made contracts with their local priests to perform prayers and give offerings at their tombs. In return, the priests were allowed to keep a portion of the offerings as payment for services rendered. Some tomb inscriptions even invited passers by to speak aloud the names of the deceased within (which also helped to perpetuate their memory), and to offer water, prayers or other things if they so desired. In the private homes of the less wealthy, niches were carved into the walls for the purpose of housing images of familial akhu and to serve as altars of veneration. Many of these same religious beliefs and ancestor veneration practices are still carried on today in the religion of Kemetic Orthodoxy.
Ежелгі Исраил діні
Шеол деген сөз "сұрау" мағынасын білдіретін сөзден туындаған деп саналады. Израильге дейінгі Канаандықтар өз ата-бабаларына тағам мен сусын, сондай-ақ бос болса да, өмірден кейін де оларды қамтамасыз ететін символдық ыдыстар сыйлаған. Осыған орай, "әке-шешеңді құрметте" деген қағида кейбір адамдардың пікірінше, осы дәстүрге сілтеме жасаған болуы мүмкін, әсіресе бұл ата-бабаларға табыну мен жол салуға Жосия тыйым салғанға дейін кең таралған.
It is thought that the word Sheol (the afterlife referred to in Biblical literature) comes from the word meaning "to inquire". Pre Israelite Cannanites gave their ancestors offerings of food and drink, as well as symbolic vessel offerings which, even empty, provided both in the afterlife. In light of this, "honor thy father and mother", is thought by some to have referenced this practice, particularly as it predates the ban of ancestor worship and necromancy by Josiah.
Ежелгі Рим
Римдіктер, Жерорта теңізі жағалауындағы көптеген халықтар сияқты, өлгендердің денелерін ластайтын нәрсе деп есептеді. Римнің классикалық кезеңінде дене көбінесе өртеліп, күлі қала қабырғасының сыртындағы қабірге қойылды. Ақпан айының көп бөлігі тазару, құдайларды ынаятқа алу және өлгендерді құрметтеуге арналды, әсіресе тоғыз күндік Parentalia мерекесінде отбасы өз ата-бабаларын құрметтеді. Отбасы зиратқа барып, торт пен шарапты бөлісіп, оны өлгендерге сыйлық ретінде де, өзара тамақ ретінде де ұсынды. 21 ақпанда Parentalia аяқталып, Feralia мерекесі басталды – бұл құрбандықтар мен Manes құдайларына сыйлықтар ұсынылатын қоғамдық мереке. Manes – өлгендердің қадірлі, бірақ қауіпті рухтары, оларды ынаятқа алу қажет болды. Латын эпитафияларында ең көп кездесетін сөздердің бірі – Dis Manibus, қысқартылған D. M, "Манас құдайлары үшін", тіпті кейбір христиан қабір тастарына да жазылған. 22 ақпандағы Caristia – отбасылық желінің бүгінгі күнге дейін жалғасып келе жатқан мерекесі. Әулетті Рим отбасы өз үйінің (domus) tablinum-ында ата-бабаларының суреттерін (imagines) көрсетті. Кейбір дереккөздер бұл портреттер бюст түрінде болғанын көрсетеді, ал басқалары жерлеу маскалары да көрсетілгенін айтады. Бұл маскалар, әдетте, қайтыс болған адамның бетінен жасалған балауыздан жасалған және Римнің беделді адамы қайтыс болған кезде, оның жерлеу процессиясының бір бөлігі болды. Кәсіби аза тұтушылар өлген адамның денесі үйден, көшелер арқылы және соңғы демалыс орнына дейін алып келе жатқанда, өлген адамның ата-бабаларының маскаларын және салтанатты киімдерін киді.
The Romans, like many Mediterranean societies, regarded the bodies of the dead as polluting. During Rome's Classical period, the body was most often cremated, and the ashes placed in a tomb outside the city walls. Much of the month of February was devoted to purifications, propitiation, and veneration of the dead, especially at the nine day festival of the Parentalia during which a family honored its ancestors. The family visited the cemetery and shared cake and wine, both in the form of offerings to the dead and as a meal among themselves. The Parentalia drew to a close on February 21 with the more somber Feralia, a public festival of sacrifices and offerings to the Manes, the potentially malevolent spirits of the dead who required propitiation. One of the most common inscriptional phrases on Latin epitaphs is Dis Manibus, abbreviated D. M, "for the Manes gods", which appears even on some Christian tombstones. The Caristia on February 22 was a celebration of the family line as it continued into the present. A noble Roman family displayed ancestral images (imagines) in the tablinum of their home (domus). Some sources indicate these portraits were busts, while others suggest that funeral masks were also displayed. The masks, probably modeled of wax from the face of the deceased, were part of the funeral procession when an elite Roman died. Professional mourners wore the masks and regalia of the dead person's ancestors as the body was carried from the home, through the streets, and to its final resting place.