Кіріспе

Яһуди ұлттық және мәдени символы: Яһуда арыстаны (Aryeh Yehudah) – дәстүрлі түрде Яһуда тайпасының символы саналатын еврей халқының ұлттық және мәдени символы. Яһудалықтар мен арыстан арасындағы байланыс алғаш рет Еврей Библиясының Жаратылыс кітабында Жақыптың төртінші ұлы Яһудаға берген батасында кездеседі. Ол Жаңа Өсиеттің Аян кітабында да христиан теологиясы бойынша Назареттен шыққан Исаны білдіретін термин ретінде айтылады. Яһуда арыстаны – Сүлеймен әулетінен таралған Эфиопия императорлары қолданған атақтардың бірі болған.

Иудаизм

Киелі кітаптағы Яһуда (ивритше: Yehuda) – Яһуда тайпасының атасы, ол дәстүрлі түрде арыстанмен бейнеленеді. Төрелік кітабында (Жаратылыс кітабы) әкесі Яқып ("Исраил") осы тайпаға нышан сыйлағанда, ұлы Яһуданы "Гур Арийе" – גּוּר אַרְיֵה יְהוּדָה деп атап, оны "жас арыстан" (Жаратылыс 49:9) деп баптады. Яһудилердің есім қою дәстүрінде еврей есімі мен оның орнына қолданылатын есім көбінесе жұп болып келеді, осы жағдай да сондай. Яһуданың арыстаны көп жылдар бойы яһудилердің символы ретінде пайдаланылды. Иерусалим Яһуда патшалығының астанасы болғандықтан, 1950 жылы ол Иерусалимнің нышанына енгізілді.

Эфиопия

Ол 1683 жылы итальяндық Джоби Людольфи жариялаған Жоғарғы Нил картасында бейнеленген, онда Яһуданың арыстаны Эфиопия империясының патшалық белгісі ретінде сипатталған. Эфиопияның Сүлеймен әулеті өзінің әке шежіресін Израильдің Яһуда патшалық үйінен бастайды деп мәлімдейді. Яһуданың арыстаны Сүлеймен әулетінен шыққан Эфиопия императорлары мен ақсүйектердің мұрагерлік атағы болды, оның ішінде Сабагадис Вулду, Кенфу Хайлу, Вубе Хайле Мариам, Теводрос II, Иоханнес IV, Менелик және Хайле Селассие кірді, және 1897 жылдан 1974 жылға дейін Эфиопияның туында бейнеленді. Хайле Селассиемен байланысты болғандықтан, ол Растафари қозғалысының жақтастары арасында маңызды символ болып табылады. Яһуда арыстанының мотиві ескі императорлық туларда, валютада, маркаларда және т.б. кеңінен қолданылды және бүгінгі күні де астананың террасасын әшекейлеп тұрған ұлттық символ ретінде көрілуі мүмкін. 1990 жылы Дерг режимі құлағаннан кейін Мо'а Анбесса атты шағын саяси партия пайда болды.

Кебра Нагаст

Эфиопия тарихы 13 ғасырда жазылған және егжей-тегжейлі сипатталған «Кебра Нагаст» трактатында Иерусалимдегі Сүлеймен патшаға сапармен келген Саба патшайымы Македамен бірге оралған израильдіктердің сүйемелдеуші тобынан таратылғандығын айтады. Осы топтан Сүлейменнің ұлы Менелик I, Соломон әулетінің негізін қалаушы болды. Сүлеймен Яһуда тайпасынан болғандықтан, оның ұлы Менелик I оның әулетін жалғастырды. Эфиопия тарихы бойынша, бұл әулет 1974 жылы император Хайле Селассие I (Дәуіт патшадан бастап 225-ші патша саналған) тақтан алынғанға дейін патшадан патшаға тікелей беріліп келді. Христиандық және яһудилік эфиопия тарихында Македа Соломонға сапардан оралғанда Дан және Яһуда тайпаларынан да иммигранттар келгені айтылады. Сондықтан Ге'ез ұраны – Mo`a 'Anbessa Ze'imnegede Yihuda («Яһуданың арыстаны жеңіске жетті»), Соломон әулетінің императорларының титулдарының бірі ретінде қолданылды.

Растафарилер

Растафари қозғалысының маңызды символы – Яһуда арыстаны. Ол Император Хайле Селассие I-ді бейнелейді, сонымен қатар күштің, патшалықтың, гордостьтың және Африканың тәуелсіздігінің символы болып табылады. Растафарилер Киелі кітаптың Жаратылыс кітабының 49:9 және Аян кітабының 5:5 аяттарындағы "Яһуда арыстаны" туралы айтылған нәрсені Император Хайле Селассие I-ге қатысты деп санайды. Растафарилер Хайле Селассие I-ді "Патшалардың патшасы, иелердің иесі, жеңімпаз Яһуда арыстаны, Құдайдың таңдауы, әлемнің нұры" деген лақаптармен құрметтейді.

Әдебиетте

Яһуда арыстанынан шабыттанған К.С.Льюис «Нарния жылнамалары» кітабында Исаны сомдау үшін Аслан атты арыстанды пайдаланған.