Кіріспе

Британдық саясаткер Лесли Хоре Белиша, 1-ші барон Хоре Белиша, ПК (/h//ɔər// //b//ə/'/l//iː//ʃ//ə/; Исаак Лесли Белиша; 7 қыркүйек 1893 – 16 ақпан 1957) – британдық либерал, кейін Ұлттық либерал Парламент мүшесі (депутат) және Министрлер кабинетінің мүшесі болды. Кейін консервативтік партияға қосылды. 1934–1937 жылдары Көлік министрі қызметін атқарып, Ұлыбританияның жол жүйесін жаңғыртуда үлкен табысқа жетті. 1937–1940 жылдары Соғыс хатшысы болып жұмыс істеген кезде жоғары шенді генералдармен келіспеушілікке ұшырап, 1940 жылы қызметтен алынды. Кейбір авторлар антисемитизм оның қызметтен босатылуына және Ақпарат министрі лауазымына тағайындалуына бөгет болды деп санайды. Бір тарихшы оның күшті және әлсіз жақтарын былай сипаттайды:

Ұлыбританияда оның есімі әлі күнге дейін ол Көлік министрі болған кезде жаяу өткелдерінде пайда болған жарқыраған "Белиша маяктарымен" байланысты.

Өмірбаян және білім

Хоре Белиша 1893 жылдың 7 қыркүйегінде Лондондағы Хэмпстед қаласында Исаак Лесли Белиша болып дүниеге келді. Ол Якоб Исаак Белиша мен оның әйелі Элизабет Мириам Миерстің жалғыз ұлы болды. Ол Полак үйінде тұрды. Ол Парижде және Гейдельбергте оқуын жалғастырды, содан кейін Оксфордтың Сент-Джон колледжіне түсіп, Оксфорд одағының президенті болды. 1912 жылы Гейдельбергте ол "Frankonia Heidelberg" студенттік бірлестігінің мүшесі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Ұлыбритания армиясына қосылып, Францияда, Фландрияда және Салоникада қызмет етті, соғысты Армиялық қызмет корпусының майоры шенімен аяқтады. Соғыстан кейін, армиядан шыққан соң, ол Оксфордқа оралды және 1923 жылы адвокаттық құқық алды.

Саяси мансап

1922 жылғы жалпы сайлауда Хоре Белиша Плимут Девонпорт сайлау округінде Либералдық партиядан сәтті өте алмады. Бірақ, жаңа саяси өкілі Бенджамин Мусгрейвтің арқасында ол келесі жылы өткен жалпы сайлауда орын жеңіп алды және Парламентте шешен, әрі талантты спикер ретінде танылды. Ол көбінесе партиясының Лейбористік үкіметтерге қолдау көрсетуіне қарсы шыққан оңшыл либералдармен одақтасып, 1931 жылы Ұлттық үкімет құрылғанда сэр Джон Саймонмен бірге Либералды Ұлттық мүшесі болды. 1931 жылғы жалпы сайлаудан кейін Хоре Белиша Сауда кеңесінде кіші министр болып тағайындалды. Ол 1932 жылғы қыркүйекте еркін сауда мәселесіне байланысты ресми либералдар үкіметтен бас тартқанда да үкіметте қалды және Қаржы министрінің орынбасары болып тағайындалды. Хоре Белиша үкіметте зор интеллект пен белсенділік танытты, алайда оның жоғары энергиясы дәстүрлі көзқарастарды ұстанатын, оның "сырттан келген" статусына наразылық білдіретін топтарды ренжітетін еді.

Көлік министрі, 1934-1937

Хоре Белиша 1934 жылы көлік министрі болып тағайындалды. Автокөліктер халыққа қолжетімді бола бастаған кезде ол көпшілік назарына ілікті. Алдыңғы әкімшілік кезінде 1930 жылғы Жол қозғалысы туралы заңмен автокөліктердің барлық жылдамдық шектері күштен шығарылған болатын. 1934 жылы Ұлыбританияда жол-көлік оқиғаларының саны рекордтық деңгейге жетті – 7 343 адам қаза тауып, 231 603 адам жарақат алды. Олардың жартысы жаяу жүргіншілер, ал төрттен үш бөлігі қалалық жерлерде болды. Тағайындалғаннан кейін көп ұзамай, ол Камден Хай-стрит көшесінен өтіп бара жатқанда, спорттық машина тоқтамай өтіп, оған "ауыр жарақат немесе одан да нашар" салдар келтіруге айналды. Ол жаңа "бақыланбайтын өткелдерді" қалай пайдалану керектігін көрсету мақсатында жариялыққа қатысты шараларға қатысты. Хоре Белишаның 1934 жылғы Жол қозғалысы туралы заңы қалалық жерлерде автокөліктер үшін жылдамдық шегін 30 миль/сағатқа дейін шектеді. Көптеген адамдар бұл жаңа заңға қарсы шықты, олар жаңа ережелерді "ағылшынның жол еркіндігінен айыру" деп есептеді. Бұрынғы 20 миль/сағат жылдамдық шегі 1930 жылы жойылды, себебі ол кеңінен бұзылған. Көптеген сот істері заңның орындалуын қиын етіп берді. Сонымен қатар, Автомобиль қауымдастығы (AA) және Корольдік автомобиль клубы (RAC) өз мүшелерін қарапайым жылдамдық бақылау құрылғыларынан алынған дәлелдерге қарсы қорғауда жиі сәттілікке жетті. Хоре Белиша Жол қозғалысы ережелерін қайта жазды және жол-көлік оқиғаларының санының күрт төмендеуіне әкелген екі маңызды жаңалықты енгізді: жүргізуші куәлігін алу емтиханы және оның құрметіне аталған "Белиша маяғы". Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Жаяу жүргіншілер қауымдастығының вице-президенті болды, ал ұйым Белиша маяғы бар зебра өткелінің логотипін қабылдады (кейіннен өзгертілді).

Соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы, 1937-1940

Оның 1937 жылы Көлік министрлігіндегі жетістігі Невилл Чемберленнің оны Соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы етіп тағайындауына әкелді. Ол Чемберленнің бағыныш саясатынан кейін үкіметтен кеткен танымал Альфред Дафф Купердің орнына келді. Консерваторлардың көпшілігінде осындай жоғары лауазымға Либералды-ұлттық партия өкілінің тағайындалуы дұрыс емес деген пікірлер болды, ал Хоре Белишаның консерватор әріптестері оны соғысқа ынтақтаушы деп есептеді. Көптеген адамдар оны нәсіліне қатысты антисемиттік мағынада "Хореб Елисей" немесе жай ғана "Хореб" деп атады. (Хореб Еврей Киелі кітабында алтын бұзау жасалған және Ілияс қашқан жер ретінде танымал.) Хоре Белишаны Мемлекеттік хатшылыққа тағайындағаннан кейін Чемберлен оған Б. Х. Лидделл Харттың "Еуропа қарулы" кітабын оқуды ұсынды, онда Ұлыбритания континенттік құрлықтағы соғысқа араласпай, әуе күштеріне тірелуі керек делінген. Кітаптағы аргументтерге әсерленген және шығындарды бақылау үшін Кабинеттің талабымен Хоре Белиша Лидделл Хартпен жақын қарым-қатынас орнатып, британдық армияны Франциядағы екінші британдық экспедициялық күшін құру мақсатынан ауыстыруға тырысты. Армия кеңесінің оның саясатына қарсылығына наразы болған Хоре Белиша 1937 жылдың желтоқсанында Императорлық бас штабының бастығы фельдмаршал Сирил Девереллді, сондай-ақ генерал-адъютанты мен қару-жарақ генерал-майорларын қызметтен босатып жіберді. 1940 жылға қарай Франциядағы Британдық экспедициялық күштердің (БЭК) қолбасшысы лорд Гортпен арақатынасы нашарлап, екеуі де бір-біріне сенімсіздікпен қарады. Горт пен басқа да генералдар Хоре Белишаның көрсетуге құштарлығын ұнатпады, бірақ олардың негізгі келіспеушіліктері Бельгиямен шекарада Францияны қорғауға қатысты "Pillbox" ісіне байланысты болды. Хоре Белиша әріптес министрлерінің арасында танымал болмады, соғыс кабинетінің отырыстары жиі шиеленісіп, дауыс көтеріліп өтетін. Осының салдарынан Чемберлен оны Соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшылықтан алмастыруға келісті, немесе тіпті Джордж VI Чемберленге Хоре Белишаның Эдуард VIII-ді тақтан басқан кезде қолдағандығына байланысты қысым көрсеткен болуы мүмкін, бірақ басқа лауазым ұсынылғандығы және Хоре Белишаның бастапқы тағайындалуы соңғы себеп емес екенін көрсетеді. Гарри Дефрис антисемитизмнің жұмыстан босатудың түпкі себебі болғанын айтады.

Жеке өмір

1944 жылы 51 жасында ол Минто графының туысы Синтия Эллиотқа үйленді. Уэллстің ойынша, бейбітшілікке қол жеткізуге тырысатындардың қатарында Дафф Купер, Эллен Уилкинсон және Рэндольф Черчилль болды.