Бельгия мен Люксембург туралы 1839 жылғы Лондон шарты

Кіріспе

Бельгия мен Люксембург туралы шарт

1839 жылғы Лондон шарты Еуропа елдерінің конгресі, Нидерландтар Біріккен Корольдігі және Бельгия Корольдігі арасында 1839 жылдың 19 сәуірінде қол қойылды. Бұл Нидерландтар қол қоюдан бас тартқан 1831 жылғы XVIII баптан тұратын шартқа тікелей байланысты және 1838-1839 жылдардағы Лондон конференциясындағы келіссөздердің нәтижесі болды. Аталған шарт бойынша еуропалық державалар Бельгияның тәуелсіздігі мен бейтараптығын мойындап, кепілдік берді және Люксембургтің неміс тілінде сөйлейтін бөлігінің толық тәуелсіздігін орнатты. VII бап Бельгияның мәңгілік бейтарап болуын талап етті. 1914 жылғы неміс басқыншылығынан кейін Бельгия бейтараптық саясатынан бас тартты (1936-1940 жылдар аралығында қысқа мерзімге қайта жандандыруға тырысты, бірақ ол сәтсіз аяқталды).

Өмірбаян

1815 жылдан бері Бельгия Нидерланд Біріккен Корольдігінің ерікті түрде бөлігі болды. 1830 жылы бельгиялықтар бөлініп, тәуелсіз Бельгия Корольдігін құрды. Көпшілік католик халқы голланд патшасының протестантизмге көрсеткен ықыласын қабылдай алмады, ал француз тілділер оның француз тіліне деген немқұрайдылығына ашуланды, ал орта тап голландтардың мемлекеттік қызметтерді монополиялауына қарсы болды. Либералдар король Вильгельм I-нің билігін зұлымдық деп санады, ал жұмысшы табында жұмыссыздық пен өнеркәсіптік наразылықтың деңгейі жоғары болды. Кішкентай шайқастар – Брюссельдегі Шейіттер алаңында 600-ға жуық еріктілердің қазасы еске алынады – 1831 жылы халықаралық келісімге әкелді. Бірақ голландтар бұл келісімді қабылдамады және 1831 жылдың күзінде елге басып кірді; Бельгия мен Нидерланд тіпті келісімге келе алмауы үшін 1832 жылы француз армиясы Антверпенді қайта басып алды. Бірнеше жыл өткен соң Нидерланд 1831 жылғы келісімді қабылдау арқылы, қарулы келісімді жалғастырудан гөрі көбірек аумаққа ие болатынын мойындады. Бельгия үкіметі француз қолдауымен келісім шарттарының кешіктіріліп орындалуына қарсы наразылық білдірді, бірақ Ұлыбритания голландтардың талаптарын қабылдады; 1839 жылы Голландия Лондон шарты бойынша Бельгияның тәуелсіздігін қабылдады (және даулы аумақтарды қайта алды). Сонымен қатар, ірі державалардың барлығы Бельгияның Нидерландтан тәуелсіздігіне кепілдік берді.

Аумақтық салдарлар

Шарт бойынша 1830 жылдан бері де-факто тәуелсіз Нидерландтың оңтүстік провинциялары халықаралық жағынан Бельгия Корольдігі ретінде мойындалды, ал Лимбург провинциясы Бельгия және Нидерланд бөліктеріне бөлінді. Люксембург Ұлы Герцогтығы Нидерландпен жеке одақта болды және сонымен бірге Германия Конфедерациясының мүшесі еді. Шарт Ұлы Герцогтықты бөліп берді. Ол өзінің аумағының үштен екі бөлігін Бельгияның жаңа Люксембург провинциясына жоғалтты. Бөлісу нәтижесінде бастапқы аумақтың үштен бір бөлігін қамтитын және бастапқы халқының жартысы тұратын, Нидерландпен жеке одақтағы Ұлы Герцог Вильгельм I (кейін Вильгельм II және Вильгельм III) патшасы болған Ұлы Герцогтық қалды. Бұл келісім 1867 жылғы Лондон шартымен бекітілді, ол 1839 жылғы шартқа сілтеме жасай отырып, "Лондонның екінші шарты" деп аталды және король Ұлы Герцог Вильгельм III 23 қараша 1890 жылы қайтыс болғанға дейін күшінде болды.

Бельгияның бейтараптығы

Бельгияның де-факто тәуелсіздігі 1830 жылдары Нидерландыға қарсы тоғыз жылдық үзілісті соғыстар арқылы орнатылды. Лондон шартына қол қойған мемлекеттер Бельгия Корольдігінің тәуелсіздігін мойындады. Еуропаның бес ірі державасы (Австрия, Франция, Пруссия, Ресей және Ұлыбритания) Бельгияның бейтараптығына кепілдік беруге міндеттелді. Бұл келісім Еуропаның халықаралық құқығының негізіне айналған маңызды «заң шығару» шарты болды; ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың себептерін түсіну үшін ерекше маңызды. 1914 жылдың 31 шілдесінде Бельгия армиясының жұмылдырылуына бұйрық берілді және Бельгия королі Еуропаның назарын Германия, Ұлыбритания және Франция өз елінің бейтараптығын қорғауға заңды түрде міндетті екендігіне бұрды. 1914 жылдың тамызында Германия империясы келісімге қарамастан, жауапсыз ультиматумнан кейін Бельгияға басып кірді, соның салдарынан Ұлыбритания 4 тамызда соғыс жариялады. Британияның бельгиялық бейтараптықты бұзғаны үшін Германиямен соғысқа шығатынын британ елшісі хабарлағанда, Германия канцлері Теобальд фон Бетман Холлвег Ұлыбритания мен Германияның жай ғана «қағаз парағы» үшін соғысқа шығады деп сенбегенін айтты. Мүмкін, бұл шешімнің себебі британдықтардың Франция жеңіліске ұшырауына себеп болатын көмектің болмауы Батыс Еуропада неміс гегемониясына әкелуі мүмкін деген қорқынысымен байланысты болды. Кристофер Кларк британдық кабинеттің 1914 жылдың 29 шілдесінде 1839 жылғы келісімге қол қойғандықтан, Бельгияның шекарасына кепілдік беру оны әскери күшпен Бельгияға неміс шабуылына қарсы тұруға міндеттемейтінін шешкенін атап өтті. Изабел В. Халлдың сөзінше, Анника Момбауэр: «Аз ғана тарихшылар «Бельгияны зорлау» Ұлыбританияның Германияға соғыс жариялауының нақты себебі болды деп санайды». Керісінше, Бельгияның бейтараптығының рөлі қоғамдық пікірді жұмылдыру үшін, кабинеттегі наразыларға пацифизм қағидасынан бас тартуға және осылайша лауазымда қалуға мүмкіндік беру үшін, немесе конспирациялық нұсқаларда жалаңаш империялық мүдделерді жасыру үшін қолданылған сылтау ретінде әртүрлі интерпретацияланады.

Belgium's de facto independence had been established through nine years of intermittent fighting in the 1830s against The Netherlands. The co signatories of the Treaty of London recognised the independent Kingdom of Belgium. The five great powers of Europe (Austria, France, Prussia, Russia, and the United Kingdom) also pledged to guarantee Belgium's neutrality. The treaty was a fundamental "lawmaking" treaty that became a cornerstone of European international law; it was especially important in the Causes of World War I. On 31 July 1914, the mobilisation of the Belgian Army was ordered and the Belgian king publicly called Europe's attention to the fact that Germany, Great Britain and France were legally bound to defend the neutrality of his country. When the German Empire invaded Belgium in August 1914, despite the treaty, after an unanswered ultimatum Britain declared war on 4 August. Informed by the British ambassador that Britain would go to war with Germany over the latter's violation of Belgian neutrality, German Chancellor Theobald von Bethmann Hollweg exclaimed that he could not believe that Britain and Germany would be going to war over a mere "scrap of paper". The reasoning may have had at least as much to do with the British fear that lack of their help leading to a possible defeat of France could lead to German hegemony in Western Europe, with Christopher Clark pointing out that the British cabinet decided on 29 July 1914 that, being a signatory to the 1839 treaty, guaranteeing Belgium's frontiers did not oblige it to oppose a German invasion of Belgium with military force. According to Isabel V. Hull,

Annika Mombauer wrote "Few historians would still maintain that the 'rape of Belgium' was the real motive for Britain's declaration of war on Germany". Instead, the role of Belgian neutrality is variously interpreted as an excuse used to mobilise public opinion, to provide embarrassed radicals in the cabinet with the justification for abandoning the principal (sic) of pacifism and thus staying in office, or – in the more conspiratorial versions – as cover for naked imperial interests".

Темір Рейн

Лондон шарты Бельгияға Нидерланд аумағы арқылы темір жол немесе канал арқылы Германияның Рур аймағына транзит құқығын берді. Бұл құқық 2005 жылғы 24 мамырда Белгия мен Нидерланд арасындағы темір жол дауында Тұрақты төрелік сотының шешімімен қайта расталды. 2004 жылы Бельгия "Темір Рейн" темір жолын қайта ашуды сұрады. Бұл Антверпен порты мен Германияның Рур аймағы арасындағы тауар тасымалының өсуіне байланысты болды. Еуропалық саясат шеңберінде тауар тасымалының өсуіне орай, көліктің түрін өзгерту мақсатында темір жол және су жолдары арқылы тасымалдау жол тасымалынан басымдық алды. Бельгияның сұранысы 1839 жылғы шартқа және 1873 жылғы "Темір Рейн" шартына негізделген. Бірқатар сәтсіз келіссөздерден кейін Бельгия мен Нидерланд үкіметтері мәселені Тұрақты төрелік сотына жүктеуге және оның шешімін құрметтеуге келісті. 2005 жылғы 24 мамырдағы шешімінде сот 1839 жылғы тоқтату шарты бойынша Бельгияның құқықтарын, сондай-ақ Нидерландтың Meinweg ұлттық паркінің табиғи қорығының бір бөлігіне қатысты алаңдаушылықтарын мойындады. Соттың пікірінше, 1839 жылғы шарт әлі де күшінде, бұл Бельгияға "Темір Рейн"ді пайдалану және жаңғырту құқығын береді. Алайда Бельгия желіні жаңғыртуды қаржыландыруға міндетті, ал Нидерланд жолды жөндеуге және күтіп ұстауға қаржы бөлуі керек. Екі ел де табиғи қорықтың астындағы туннельдің құнына бірлесіп атсалысады.