Жан-Батист Руссо: Француз драматургі мен ақыны

Кіріспе

Француз драматургі және ақыны (1671–1741)

Жан Батист Руссо (6 сәуір 1671 – 17 наурыз 1741) – француз драматургі және ақыны, ең әйгілісі циникалық эпиграммаларымен белгілі.

Өмірбаян

Руссо Парижде дүниеге келді, аяқ киім шеберінің ұлы болып, жақсы білім алды. Жастық шағында Бойлоның жолығып, оның ықыласына бөленді, ол оны жазуға ынталандырды. Руссо театрмен айналыса бастады, бірақ оған ол тиімді болған жоқ. 1694 жылы «Le Café» атты бір актілі комедиясы сәтсіз аяқталды, ал ол «Le Flatteur» (1696) немесе «Venus et Adonis» (1697) операсымен одан да аз қуанды. 1700 жылы ол тағы бір комедия, «Le Capricieux» шығарды, ол да сол тағдырға ұшырады. Содан кейін ол Таллард герцогымен бірге Лондонға атташе ретінде барды, сол кезде әдебиет әлі де жоғары лауазымға жеткізетін болғандықтан, сәттілікке қол жеткізуі мүмкін болды. Оның бақытсыздықтары Кафе Лорандағы клуб даудан басталды, онда әдебиетшілер көп жиналатын, және ол достарынан әжуалайтын. Оған көптеген жала жабу, кейде ұятсыз өлеңдер жазылды немесе оған таңылды, соңында оны кафеден қуды. Сонымен қатар, әлі тек жеке немесе қолжазба түрінде ғана басылған өлеңдері Жан Расин мен Андре Шениер арасындағы нағыз лирикалық поэзияның тапшылығына байланысты оған үлкен даңқ әкелді. 1701 жылы ол Académie des inscriptions мүшесі болды; оған кіріс бөлімінде пайдалы лауазымдар ұсынылды, бірақ ол оларды қабылдамады; ол Храмның еркіндікке бейім, бірақ ықпалды тобының сүйіктісі болды; және 1710 жылы ол Француз академиясына үміткер ретінде өзін ұсынды. Бұрынғыдан да жағымсыз өлеңдер таратылды, және олардың авторы Руссо екені туралы әңгіме тарады. Содан кейін түрлі заңдық іс-шаралар жүргізілді, ал Руссо жалақорлықты Бернард Жозеф Сауринге жатқызды. 1712 жылы Руссоны жамандау үшін соттады, ал сотқа келмегендіктен, мәңгілік жер аударылды. Ол 1738 жылы Парижге құпия сапар жасағаннан басқа, өмірінің қалған бөлігін шетелде өткізді; ол 1716 жылы оған ұсынылған қайта оралуға рұқсатты қабылдаудан бас тартты, өйткені ол толыққанды ақталумен бірге болған жоқ. Савойялық Евгений және басқа да беделді тұлғалар оны жер аударылу кезінде қорғауына алды, ал Солеурде ол өзінің поэзиялық шығармаларының алғашқы басылымын жариялады. Ол 1722 жылы Брюссельде Вольтермен кездесті. Вольтердің «Le Pour et le contre» атты туындысы Руссоны қатты таң қалдырды, ол өз пікірін ашық білдірді. Дегенмен, соңғысы Вольтерден де жаман жауға ие болды. Оның өлімінен кейін Жан Жак Лефран, маркиз де Помпиньян Руссоның өзінің еңбегінен де жақсырақ болатын ода жазды. Бұл туындыны шамамен екі бөлікке бөлуге болады. Бірі ресми және ішінара қасиетті одалар мен ең қатаң сипаттағы кантаталардан тұрады, олардың ішінде ең танымал «Ада ла фортуна» болуы мүмкін; екіншісі – қысқа эпиграммалардан тұрады, кейде ұятсыз және әрқашан немесе көбінесе жаман. Эпиграммашы ретінде Руссо тек досы Алексис Пироннан ғана төмен тұрады. Оның кезеңін сипаттайтын дәстүрлі тілдің суықтығы және барлық нағыз лирикалық ырғақтың қолданылмауы оның одалары мен кантаталарының кейде шынайы поэтикалық қабілетін көрсетуіне кедергі келтірмейді, бірақ оның ерекше танымалдылығын түсіндіруге жеткіліксіз. XVIII ғасырда көптеген жазушылар оның еңбектерін осылай жиі қайта басып шығарды, бірақ тіпті өз ғасырында Ла Харп оның поэзиясы туралы: «Le fond n'est qu'un lieu commun chargé de déclamations et même d'idées fausses» деген пікірін білдіргенде оның нақты құндылығын дұрыс бағалады. Жоғарыда аталған Солюр басылымынан басқа, Руссо 1723 жылы Лондонда өз еңбегінің бір нұсқасын жариялады.

Rousseau was born in Paris, the son of a shoemaker, and was well educated. As a young man, he gained favour with Boileau, who encouraged him to write. Rousseau began with the theatre, for which he had no aptitude. A one act comedy, Le Café, failed in 1694, and he was not much happier with a more ambitious play, Le Flatteur (1696), or with the opera Venus et Adonis (1697). In 1700 he tried another comedy, Le Capricieux, which had the same fate. He then went with the duke of Tallard as an attaché to London, and, in days when literature still led to high position, seemed likely to achieve success. His misfortunes began with a club squabble at the Café Laurent, which was much frequented by literary men, and where he indulged in lampoons on his companions. A shower of libellous and sometimes obscene verses was written by or attributed to him, and at last he was turned out of the café. At the same time his poems, as yet printed only singly or in manuscript, acquired him a great reputation, due to the dearth of genuine lyrical poetry between Jean Racine and André Chénier. In 1701 he was made a member of the Académie des inscriptions; he was offered, though he had not accepted, profitable places in the revenue department; he had become a favourite of the libertine but influential côterie of the Temple; and in 1710 he presented himself as a candidate for the Académie française. Verses more offensive than ever were handed round, and gossip maintained that Rousseau was their author. Legal proceedings of various kinds followed, and Rousseau ascribed the lampoon to Bernard Joseph Saurin. In 1712 Rousseau was prosecuted for defamation of character, and, on his non appearance in court, was condemned to perpetual exile. He spent the rest of his life in foreign countries except for a clandestine visit to Paris in 1738; he refused to accept the permission to return which was offered him in 1716 because it was not accompanied by complete rehabilitation. Prince Eugene of Savoy and other persons of distinction took him under their protection during his exile, and at Soleure he printed the first edition of his poetical works. He met Voltaire in Brussels in 1722. Voltaire's Le Pour et le contre is said to have shocked Rousseau, who expressed his sentiments freely. At any rate the latter had thenceforward no fiercer enemy than Voltaire. His death elicited from Jean Jacques Lefranc, marquis de Pompignan an ode that was perhaps better than anything of Rousseau's own work. That work may be roughly divided into two sections. One consists of formal and partly sacred odes and cantatas of the stiffest character, of which perhaps the Ode a la fortune is the most famous; the other of brief epigrams, sometimes licentious and always, or almost always, ill natured. As an epigrammatist Rousseau is inferior only to his friend Alexis Piron. The frigidity of conventional diction and the disuse of all really lyrical rhythm which characterize his period do not prevent his odes and cantatas from showing at times true poetical faculty, though cramped, and inadequate to explain his extraordinary vogue. Few writers were so frequently reprinted during the 18th century, but even in his own century La Harpe had arrived at a truer estimate of his real value when he said of his poetry: "Le fond n'est qu'un lieu commun chargé de déclamations et même d'idées fausses." Besides the Soleure edition mentioned above, Rousseau published an issue of his work in London in 1723.