Кіріспе

Пайда табу үшін өсірілетін ауыл шаруашылығы дақылдары, Rascalz альбомы. Ақшалай дақыл, сондай-ақ пайда дақылы – бұл пайда табу мақсатында өсірілетін ауыл шаруашылығы дақылы. Оны әдетте шаруашылықтан бөлек адамдар сатып алады. Бұл термин нарыққа сатылатын дақылдарды негізгі дақылдардан ("өмірлік дақыл") ажырату үшін қолданылады, яғни өндірушінің малға жем ретінде беретін немесе өндірушінің отбасының тағамын қамтамасыз ету үшін өсіретін дақылдары. Бұрын ақшалай дақылдар әдетте шаруашылықтың жалпы өнімділігінің кішкентай (бірақ маңызды) бөлігін құраса, бүгінде, әсіресе дамыған елдерде және шағын шаруашылықтарда барлық дақылдар негізінен кіріс табу үшін өсіріледі. Ең кем дамыған елдерде ақшалай дақылдар көбінесе дамыған елдерде сұранысқа ие болып, экспорттық құны бар дақылдар болып табылады. Басты ақшалай дақылдардың бағасы халықаралық сауда нарықтарында белгіленеді, бірақ тасымалдау құны мен жергілікті сұраныс пен ұсыныс арасындағы тепе-теңдікке байланысты кейбір жергілікті ауытқулар ("негізгі баға") болуы мүмкін. Соның салдарынан, егер басқа жерде мол өнім болса және әлемдік нарықта артық өнім пайда болса, мұндай дақылға тәуелді ел, аймақ немесе жеке өндіруші төмен бағаға тап болуы мүмкін. Бұл жүйені дәстүрлі фермерлер сынға алды. Кофе – тауарлық фьючерстік бағаларының айтарлықтай өзгеруіне бейім өнімнің мысалы. ТОК

Жаһандану

Мұндай дақылдарға берілетін субсидиялар мен сауда кедергілері жаһандану талқылауларында қырқыс дау тудырып отыр. Көптеген дамып келе жатқан елдер қазіргі халықаралық сауда жүйесінің әділетсіз екенін айтады, себебі ол өнеркәсіптік тауарларға тарифтерді төмендетуге мүмкіндік бергенімен, ауыл шаруашылығы тауарларына төмен тарифтер мен ауыл шаруашылығына субсидиялар сақталып қалды. Бұл дамып келе жатқан елдердің өнімдерін шетелге экспорттауын қиындатады және оларды дамыған елдерден өте төмен бағамен экспортталатын тауарлармен бәсекелесуге мәжбүр етеді. Өнімді жасанды түрде төмен бағамен экспорттау – демпинг деп аталады және көптеген елде заңсыз саналады. Осы мәселеге байланысты туған дау 2003 жылы Канкун сауда келіссөздерінің сәтсіз аяқталуына себеп болды, онда 22 елдің тобы Еуропалық Одақтың ұсынған күн тәртібін қарастырудан бас тартты, егер ауыл шаруашылығына берілетін субсидиялар мәселесі шешілмесе.

Арктика

Арктикалық климат көбінесе ақшалай дақылдарды өсіруге жарамсыз. Дегенмен, Арктикада өсетін Родиола роза – дәрілік шөп ретінде қолданылатын, төзімді өсімдік, ол ақшалай дақыл ретінде өсуге мүмкіндігі бар. Қазіргі уақытта оған тұтынушылардың сұранысы бар, бірақ қолда бар көлемі сұраныстан кем (2011 жылғы мәлімет бойынша). Климаттың өзгеруінің кофе, какао және банан сияқты зиянкестер мен аурулардың таралу аймақтарына тигізетін әсері көбінесе төмен бағаланады. Тропиктерде өнімділікті сақтау үшін температураның көтерілуін шектеу өте маңызды. Қытай, Жапония және Еуропалық Одақ. Бұл елдер жоғары импорттық тарифтер арқылы өздерінің ауыл шаруашылығы секторын қорғайды және фермерлеріне субсидиялар береді. Жатрофа куркас Африкада биомай өндірісі үшін өсірілетін ақшалай дақыл. Кейбір мамандар Африкада аштық пен азық-түлік тапшылығы мәселелері болған кезде, тамақ емес өсімдіктерді экспорттауды сынға алады. Сондай-ақ, кейбір зерттеулерде жерді иеленудің көбеюі, көбінесе тамақ емес ақшалай дақылдарды өсіру үшін пайдаланылатыны, Африкадағы аштық деңгейінің өсуімен байланыстырылған.

Австралия

Австралияда көп мөлшерде бұршақ өндіріледі. 2010 жылы Австралия шамамен 143 000 тонна бұршақ өндіретіні болжамдалған. Ақшалай дақыл өсірушілер қолжетімді азық-түлік өндіру үшін дәлдік шаруашылығы технологияларын және уақытпен сыналған тәжірибелерді пайдаланған. АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің (USDA) 2010 жылғы статистикасына сәйкес, ең көп жеміс өндіретін штаттар – Калифорния, Флорида және Вашингтон.

Вьетнам

Кокос Вьетнамның ақшалай дақылы болып табылады.

Дүниежүзілік ақша өсірілімдері

Кокос пальмалары әлемнің 80-нен астам елінде өсіріледі, жалпы өнім жылына 61 миллион тоннаға жетеді. Одан алынған май және сүт тағам дайындау мен қуыруда кеңінен қолданылады; кокос майы сондай-ақ сабындар мен косметикада да көп қолданылады.

Кәсіптік дақылдардың тұрақтылығы

Дүниежүзіндегі азық-түліктің шамамен 70%-ын 500 миллион шағын шаруа өндіреді. Олар өз күнкөрісін қолма-қол ақшаға сатылатын өнімдерді өндіруге, яғни нарықта ажырату қиын негізгі тауарларға байланысты етеді. Дүниежүзіндегі фермалардың басым көпшілігі (80%) 2 гектар немесе одан аз жерді құрайды. Шағын шаруалар көбінесе дамып келе жатқан елдерде кездеседі және олардың көпшілігі ұйымдастырылмаған, сауатсыз немесе тек қарапайым білім алған. Шағын шаруалардың келіссөз жүргізуге мүмкіндігі шектеулі, табысы төмен, нәтижесінде олар өз бизнесін кеңейтуге көп инвестиция жасай алмайды. Жалпы алғанда, шаруалар ауыл шаруашылығына қажетті ресурстар мен қаржыға қол жеткізе алмайды және жақсы ауыл шаруашылығы және бизнес практикалары туралы жеткілікті білімге ие емес. Бұл жоғары деңгейдегі мәселелер көп жағдайда ауыл шаруашылығы салаларының болашағына қауіп төндіреді және ауыл шаруашылығының тұрақты болашағын қамтамасыз ету жолдары туралы теориялар пайда болуда. Тұрақты нарық трансформациялары бастамаға асырылуда, онда саланың көшбасшылары бәсекеге дейінгі жағдайда нарық жағдайын өзгерту үшін бірлесіп жұмыс істейді. Тұрақты интенсивтендіру кәсіпкер шаруаларды қолдауға бағытталған. Шаруаларға инвестиция жасауға ынталандыру үшін ауыл шаруашылығына қаржыландыруға қол жеткізу жобалары да көбейіп келеді. Мысалы, SCOPE әдістемесі – өндірушілер ұйымдарының басқару деңгейі мен кәсібилігін бағалайтын құрал, ол қаржы ұйымдарына қаржыландырумен байланысты тәуекелдерді жақсырақ түсінуге көмектеседі. Қазіргі уақытта ауыл шаруашылығын қаржыландыру әрқашан тәуекелді деп есептеледі және қаржы институттары одан қашықпын.