Амстердамның Эркін Университетінің тарихы

Кіріспе

Амстердам қаласындағы университет, Нидерланды.

Vrije Universiteit Amsterdam (қысқартылып VU Amsterdam немесе жағдайына қарай VU деп аталады) студенттерінің көп бөлігі толық уақытты оқушылар еді. Сол жылы университетте 2263 профессор-оқытушы және зерттеуші, сондай-ақ 1410 әкімшілік, кеңсе және техникалық қызметкер жұмыс істеді (есептеу бірлігі бойынша). Университеттің 2014 жылғы жылдық қаражаты шамамен 480 миллион евроны құрады. Бұл қаражаттың үштен екі бөлігі мемлекеттік қаржы есебінен, ал қалған бөлігі оқу ақысы, ғылыми-зерттеу гранттары және жеке қаржыландырудан түсті.

Шығармашылық тарихы (1880)

VU 1880 жылы Абрахам Куйпер басқарыған кальвинистер тобы тарапынан Нидерландыдағы алғашқы протестант университеті ретінде құрылды. Куйпер – теолог, журналист, саясаткер және 1901-1905 жылдары Нидерландының премьер-министрі болған. Ол ВУ-де теология профессоры және университеттің алғашқы ректоры (академиялық президенті) қызметін атқарды. Куйпердің көзқарасы мен философиясы неокальвинизм деп аталады. Оның наным-сенімдерін көрсететіндей, Vrije Universiteit сөзбе-сөз "Еркін университет" (немесе "Азат етілген университет") деген мағынаны білдіреді, бұл мемлекеттік билік пен шіркеуден тәуелсіздікті көрсетеді. Vrije Universiteit-те оқыту 1880 жылы Амстердам қаласының орталық бөлігіндегі Амстел өзенінің жанында орналасқан Шотландиялық миссионерлік шіркеуде (қазіргі Kleine Komedie театры) жалға алынған бірнеше бөлмеде басталды. Онда Куйпер мен төрт профессоры үш факультет бойынша дәріс берді: теология, құқық және гуманитарлық ғылымдар.

Кеңейту (1900-60-шы жылдар)

1884 жылы шотланд миссионерлік шіркеуі өсіп келе жатқан студенттер санына шағын болып қалды және университет өзінің алғашқы ғимаратын сатып алды, ол Keizersgracht 162 мекенжайында орналасқан. Келесі жылдары университет қала бойынша тағы да көп ғимараттарды сатып алды. 1905 жылы ВУ ресми түрде аккредиттелді және академиялық дәрежелер беруге заңдық құқық алды. Алғашқы үш факультеттің қатарына ғылым факультеті (1930) және медицина факультеті (1950) сияқты жаңа факультеттер қосылды. Университеттің қаржыландырылуы ВУ қауымдастығы арқылы жүзеге асырылды, бұл ұйымды Авраам Куйпер құрған және ол Нидерландтағы кальвинистік қауымдастыққа берік байланысты болды. 1960 жылдардың соңына қарай университет 200 000-нан астам жеке тұлғалардан қаржылық қолдау алды. Көптеген адамдар шағын монеталармен үлес қосты, оларды 10 000-ға жуық (көбінесе әйелдер) қайырымдастық қызметкерлері үйден-үйге аралап, ВУ-ның ерекше жасыл жинау қорапшасымен жинады.

Өзгерістер (1970-2000 жылдар)

1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдары университеттің бейнесі көптеген жағынан күрт өзгерді. 1968 жылдан бастап университет Амстердам қаласының орталығынан оңтүстік Бюйтенвельдерт ауданындағы жаңа, функционалды кампусқа көшірілді. Академиялық зерттеулерді күшейту мақсатында университет басшылары Нидерланд конституциясымен кепілденген мемлекеттік университеттермен теңдес мемлекеттік қаржыландыруға үміттенді және протестант емес профессорлар мен студенттерді қабылдауға бұрынғыдай қарсылық танытпады. Осының нәтижесінде студенттер саны айтарлықтай артты. Әлемдегі университеттерде студенттік белсенділіктің күшеуіне байланысты, ВУ-да академиялық ортаны демократияландыруды талап ететін жаңа студенттік ұйымдар құрылды. 1970 жылдардың соңына қарай бұрынғы шағын, элиталық христиандық оқу орны дерлік жойылды және түрлі әлеуметтік топтардан келген студенттерге есігін ашқан, ғылыми зерттеулерге бағытталған кеңейтілген университетке айналды.

Кеңейту және реформа (2000-шы жылдар)

Студенттер саны 21-ші ғасырда қарқынды өсуді жалғастырды: 2002 жылы 15 700 студент болса, 2011 жылы шамамен 25 000-ға жетті, бұл өсудің салдарынан студенттердің қанағаттану деңгейі төмендеді және бюджеттік қиындықтар тудырды. Университет кең ауқымды реформаларға кірісті, оның ішінде кампус нысандарының жаңаруы, үнемдеу шаралары және қызметкерлер құрамын қайта ұйымдастыру жүргізілді. Бұл өз кезегінде кәсіподақтардың қарсылығына, сот шараларына және қызметкерлер мен студенттерден құралған жаңадан құрылған халықтық қозғалыстың наразылығына ұшырады.

Буйтенвельдерт

Университеттің негізгі кампусы мен медициналық орталығы Амстердамның оңтүстік ауданындағы Буйтенвельдерт ауданында орналасқан. Кампус шамамен алғанда және "De Boelelaan" бойында салынған, ол үлкен шығыс-батыс магистралі. Бастапқыда көбінесе егістіктермен қоршалған, біршама оқшауланған жер болған кампус қазіргі заманғы Зюидас бизнес ауданына жақын орналасқан, онда Нидерландыдағы ең ірі банктер, есеп айыру және құқық фирмалары орналасқан. VU кампусына 51-ші метро желісі, сондай-ақ бірнеше трамвай желілері мен автобус бағыттары қызмет көрсетеді. Ол Амстердам Зюид теміржол станциясынан да жаяу арақашықтықта орналасқан. Университеттің Бас ғимараты ("Hoofdgebouw" немесе HG), 1973 жылы салынған, Болелан және Буйтенвельдертселаан көшелерінің қиылысында орналасқан. Он алты қабатты ғимарат қазіргі уақытта күрделі жөндеу жұмыстарынан өтуде. Бас ғимаратта өнер, философия, экономика және бизнес, сондай-ақ теология факультеттері орналасқан. Университет кітапханасы бес қабатты және бірнеше жабық қойма қабаттарын алып жатыр. Сонымен қатар, Бас ғимаратта Аула (негізгі зал), университет мейрамханасы, бірнеше киосктар, әділ сауда дүкені және VU кітапханасы орналасқан. Оңтүстік жағынан Бас ғимарат кампус алаңына ("Campusplein") шығады. Көптеген студенттік ұйымдардың кеңселерi кампус алаңының кіреберісінде орналасқан. Алаңның оңтүстігінде 1970-ші жылдары салынған Ғылым ғимараты ("Wis en Natuurkundegebouw" немесе W&N) орналасқан. W&N ғимаратында ғылым және Жер және тіршілік ғылымдары факультеттері орналасқан. Кампус алаңының ортасында "The Basket" университет бары және бірнеше волейбол алаңдары бар. Университет алаңындағы жаңа қосымшалардың ішінде университет супермаркеті мен итальяндық кофеханасы бар. Сондай-ақ кампус алаңымен жапсарлас денсаулық және әл-ауқат институтының заманауи ғимараты орналасқан, ол ерекше пішіні мен түсіне байланысты "Қызыл картоп" деп аталды. Буйтенвельдерселаан бойында Заң факультеті орналасқан Initium ғимараты орналасқан. 2010 жылы ашылған арка тәрізді ғимарат қазір VU кампусының шығыс кіреберісін құрайды. Әлеуметтік ғылымдар факультеті Буйтенвельдертселаан көшесінен сәл тыс, Metropolitan ғимаратында орналасқан. Медициналық факультет кампустың батыс жағында, Амстердам UMC, VUmc орналасқан жерге жақын орналасқан. 2018 жылы Жаңа университет ғимараты ашылды, онда оқыту және зерттеу кеңістіктері, сондай-ақ екі кафе, көрме залы бар, және ол әдетте кино көрсету орталығы ретінде пайдаланылады. Сонымен қатар, O|2 зертханасы ғимараты Нидерландыдағы белгілі бір зерттеу тақырыбына арналған алғашқы университет ғимараттарының бірі болып табылады. Соңында, O|2 зертханасы ғимаратында VU Амстердам және Амстердам UMC, VUmc орналасқан жердегі зерттеушілер бірлесіп адам денсаулығы және тіршілік ғылымдары саласындағы қоғамға қатысты мәселелерді шешеді.

The university's main campus and medical centre are situated in the Buitenveldert neighbourhood, part of the southern district of Amsterdam. The campus occupies about and is built along the 'De Boelelaan', a large east–west thoroughfare. Initially a fairly isolated location surrounded mostly by fields, the campus is now adjacent to the modern Zuidas business district housing some of the largest banks, accounting and law firms in the Netherlands. The VU campus is served by the 51 metro line as well as a number of tram lines and bus routes. It is also within walking distance of the Amsterdam Zuid railway station. The university's Main Building ('Hoofdgebouw' or HG), established in 1973, is located at the intersection of the Boelelaan and the Buitenveldertselaan. The sixteen story building is currently undergoing major renovation works. The Main Building is home to the faculties of Arts, Philosophy, Economics and Business, and Theology. The University Library occupies five floors as well as several floors with closed stacks. In addition, the Main Building houses the Aula (main auditorium), the university restaurant, several kiosks, a fair trade store, and the VU bookstore. On the south side, the Main Building provides access to the campus square ('Campusplein'). Many student organizations have their offices along the campus square entrance. South of the square is the Sciences Building ('Wis en Natuurkundegebouw' or W&N), another 1970s building. The W&N is housing the faculties of Sciences and Earth and Life Sciences. In the middle of campus square is The Basket, the university bar, as well as a number of volleyball fields. Recent additions to the campus square area include a campus supermarket and an Italian coffeehouse. Also adjacent to the campus square is the modern building of the Institute for Health and Welness, which has been nicknamed the Red Potato after its distinct shape and color. Along the Buitenvelderselaan is the Initium Building, housing the Faculty of Law. The arch shaped building, opened in 2010, now forms the eastern entrance of the VU campus. The Faculty of Social Sciences is located in the Metropolitan Building, technically just off campus, on the other side of the Buitenveldertselaan. The medical faculty is located on west end of campus, adjacent to the sprawling Amsterdam UMC, location VUmc. In 2018, the New University Building was opened and which hosts teaching and research spaces as well as two caffès, an exhibition space, and it is weekly converted in a film screening space. Furthermore, the O|2 lab building is one of the first university buildings in the Netherlands built to accommodate a specific research theme. Lastly, in the O|2 Lab building researchers from VU Amsterdam and Amsterdam UMC location VUmc jointly tackle socially relevant issues in the field of Human Health & Life Sciences in a state of the art shared research environment.

Уилленстед

"Uilenstede" спутниктік кампусы Амстельвеен муниципалитетіне оңтүстікке қарай орналасқан. 1966-1970 жылдар аралығында негізінен салынған "Uilenstede" студенттерге арналған бірнеше ірі тұрғын үй кешендерімен, пәтерлермен, VU спорт орталығымен және кампус кафесімен қамтамасыз етілген. Университеттің бірнеше әкімшілік бөлімдері де "Uilenstede" кампусында орналасқан. "Uilenstede" қатынасына 25 және 5 нөміріндегі трамвайлар жүреді. Қазіргі уақытта "Uilenstede" кампусындағы көптеген жатақханалар күрделі жөндеуден өтуде. 2012 жылы кампустың шығыс жағында қонақтап келген қызметкерлер мен халықаралық докторанттарға арналған жаңа пәтерлер үйі ашылды. Бұл жаңа ғимаратқа муниципалитеттен сәулеттік жүлде табысталды. Schiphol Foundation грантының көмегімен 2013 жылдың қыркүйегінде басталган қоғамдық кеңістікті күрделі жөндеу жұмыстары кампуста үш жаңа алаң салуды қамтиды.

Ұйымдастыру құрылымы

Vrije Universiteit бірнеше факультеттерден тұрады, олар оқыту және зерттеу жүргізуге жауапты, сондай-ақ бірқатар пәнаралық ғылыми-зерттеу институттарына ие. 2015 жылға қарай, бірнеше бірігуден кейін, осы факультеттер: Мінез-құлық және қозғалыс ғылымдары; Стоматология; Жер және өмір ғылымдары; Бизнес және экономика мектебі; Гуманитарлық ғылымдар; Құқық; Ғылымдар; Әлеуметтік ғылымдар; Теология; және VUmc Медициналық ғылымдар мектебі. Vrije Universiteit ресми түрде жекеменшік мекеме, VU VUmc қорының құрамында. Бұл қордың тағы бір маңызды мекемесі – VU University Medical Center, оның дербес басқару құрылымы бар. Университеттің басқаруын президент, вице-президент және ректордан тұратын Атқарушы кеңес жүзеге асырады. Атқарушы кеңес жалпы басқаруға жауапты және факультеттердің декандары мен профессорларын тағайындайды. Атқарушы кеңес 1880 жылы университетті құрған жеке ұйым – VU қауымдастығының мүшелер жиналысы тағайындаған Бақылау кеңесіне есеп береді. Университеттің профессорлық-оқытушылар құрамы мен қызметкерлерінің сайланған өкілдерінен құралған Жұмыс кеңесі, сондай-ақ Студенттер кеңесі университет саясаты мен басқаруының кейбір салаларында кеңес беру және бірлесіп шешім қабылдау құқықтарына ие. Барлық факультет декандарынан тұратын және ректор басқаратын Декандар алқасы орталық деңгейде үйлестіруші және кеңес беру органы болып табылады, сонымен қатар докторлық және құрметті докторлық дипломдарды беруге жауапты.

Академиялық профилі

Оқыту бірнеше факультеттерде ұйымдастырылады. Жалпы алғанда, факультеттер 50 бакалавр, 160-қа жуық магистр және бірқатар докторлық бағдарламаларды ұсынады. Бакалавриат курстарының көпшілігінде оқыту тілі – голланд тілі. 2015 жылдың күзінен бастап университет бес бакалавр бағдарламасын толығымен ағылшын тілінде ұсынады: Бизнес-аналитика (Ғылым факультеті); Компьютерлік ғылым (Ғылым факультеті); Халықаралық бизнес-әкімшілік (Бизнес және экономика мектебі); Либералды өнер және ғылымдар (Амстердам университетінің колледжі); Әдебиет және қоғам (Гуманитарлық факультет); және Философия, саясат және экономика (Гуманитарлық факультет). 2018 жылдың күзінде ағылшын тілінде оқытылатын Тарих және халықаралық зерттеулер бакалавр бағдарламасы (Гуманитарлық факультет) іске қосылды. Сонымен қатар, университет бойынша VU Honours бағдарламасы ағылшын тілінде оқытылады. 130-дан астам магистрлік бағдарлама толығымен ағылшын тілінде ұсынылады. Кейбір магистрлік бағдарламаларда халықаралық студенттер голланд студенттерінен көп есе басып озады. Университет сонымен қатар шетелдік университеттермен екіжақты алмасу келісімдерін сақтайды, бұл шетелдік студенттерге Vrije Universiteit-те бір немесе екі семестр оқуға мүмкіндік береді. Нидерландыдағы барлық мемлекеттік университеттердегідей, бакалавр және магистр студенттері заңмен белгіленген оқу ақысын төлейді. 2015/2016 оқу жылында бакалавр және магистр бағдарламалары бойынша оқу ақысы Еуропалық Одақ немесе Еуропалық Экономикалық Аймақтан келген студенттер үшін жылына 1 951 евроны, ал ЕО/ЕЭА елдері емес студенттер үшін жылына 9 000-12 000 евроны құрайды. Көптеген голланд студенттері және ұзақ мерзімді тұруға құқығы бар ЕО азаматтары оқу және тұрмыстық шығындарды жабу үшін мемлекеттік несиелер немесе гранттар алуға құқылы. Докторлық бағдарламалар басқаша ұйымдастырылған. Университетке түсу үшін өтініш берудің орнына, болашақ студенттер докторлық диссертация алуға үміткер (промовендус) лауазымы бар (толық) профессорды тауып, тікелей байланысуы керек. Көптеген факультеттер өздерінің веб-сайттарында ашық лауазымдарды жариялайды. Нидерланд университеттеріндегідей, «промовендустар» жалақы алады және университет қызметкерлері болып саналады, сондықтан олар оқу ақысын төлемейді.

Teaching is organized within the several faculties. Together, the faculties offer 50 bachelor's, almost 160 master's, and a number of PhD programmes. The language of instruction for most bachelor's courses is Dutch. As of fall 2015, the university offers five bachelor's programmes fully in English: Business Analytics (Faculty of Science); Computer Science (Faculty of Science); International Business Administration (School of Business and Economics); Liberal Arts and Sciences (Amsterdam University College), Literature and Society (Faculty of Humanities); and Philosophy, Politics and Economics (Faculty of Humanities). Fall 2018 the English taught Bachelor programme History and International Studies (Faculty of Humanities) was launched. Additionally, the university wide VU Honours Programme is taught in English. Over 130 master's programmes at VU are offered entirely in English. In some master's programmes, international students outnumber the Dutch students by a large margin. The university also maintains a number of bilateral exchange agreements with foreign universities, allowing foreign students to spend one or two semesters at the Vrije Universiteit. As with all publicly funded universities in the Netherlands, bachelor's and master's students pay tuition fees determined by law. For the academic year 2015/2016, regular tuition fees for bachelor's and master's programmes amount to €1,951 per year for students from the European Union or European Economic Area and €9,000 to €12,000 per year for students from non EU/EEA countries. Most Dutch students and long term Dutch resident EU citizens are eligible for government loans or grants to cover tuition and living expenses. PhD programmes are organized differently. Rather than applying to the university for admission, prospective students must find a (full) professor who has a position for a PhD candidate, called a 'promovendus', and contact him or her directly. Most faculties advertise open positions on their websites. As is common in Dutch universities, 'promovendi' are paid a salary and are considered university employees, therefore they do not pay tuition.

Университеттер рейтингісі

CWUR әлемдік университеттер рейтингісінің 2019–2020 жылдарғы нұсқасында Vrije Universiteit әлемдік деңгейде жалпы 146-шы орынға ие. 2023 жылғы Times Higher Education әлемдік университеттер рейтингісінде VU 121-ші орынды иеленді. Өнер және гуманитарлық ғылымдар саласында VU әлемде 87-ші орында, ал әлеуметтік ғылымдар саласында 81-ші орында тұр. Бұдан өзге, VU келесі пәндер бойынша әлемдегі 100 үздік университет қатарына кіреді: Бизнес және экономика (91-ші), Компьютерлік ғылым (96-шы), Құқық (91-ші) және Психология (49-шы). 2023 жылғы QS әлемдік университеттер рейтингісінде, академиктер мен жұмыс берушілердің пікірлері 50% пайызбен ескеріледі, Vrije Universiteit әлемдік деңгейде жалпы 214-ші орынға орналасты. Сонымен қатар, VU спортқа қатысты пәндер (23-ші орын), теология (32-ші орын), философия (34-ші орын) және психология (43-ші орын) салаларындағы 50 үздік университеттің қатарына кірді. Тағы бір жағынан, ол Фармация және фармакология (80-ші орын), Медицина (81-ші орын), Экономика және бизнес (86-шы орын), Коммуникация ғылымдары (51–100), География (51–100), Анатомия (51–100) және тағы да басқа салаларда әлемдегі 100 үздік университеттердің қатарына кірді. Екінші жағынан, USNWR әлемдік университеттер рейтингісі VU-ны әлемде 84-ші орынға қойды, бұл Экономика және бизнес (44-ші орын), Клиникалық медицина (58-ші орын), Әлеуметтік ғылымдар және денсаулық сақтау (35-ші орын) және Өнер және гуманитарлық ғылымдар (102-ші орын) сияқты салалардағы жоғары көрсеткіштерімен қатар жүреді. Сонымен қатар, цитаталық көрсеткіштерге баса назар аударатын CWTS VU-ны әлемде 79-шы орынға қойды. 2021 жылғы Шанхай рейтингісі Vrije Universiteit-ті жалпы 101–150 аралығында орналастырды, ал Коммуникация (12-ші орын), Психология (22-ші орын), География (26-шы орын), Құқық (29-шы орын), Медбикелік және стоматология (36-шы және 38-ші орындар), Мемлекеттік басқару (42-ші орын) және Экономика (45-ші орын) пәндерінде жоғары нәтижелер көрсетті. Бұдан өзге, Шанхай рейтингісі бойынша саясаттану (76–100), медицина (76–100), социология (76–100), бизнес-әкімшілік (76–100) сияқты салалар да әлемдік жүздікке кірді. 2016–2020 жылдардағы ғылыми-зерттеу үлесіне негізделген Tilburg университетінің әлемдік деңгейдегі ең үздік 100 экономикалық мектептер рейтингісі Vrije Universiteit-ті (39-шы орын) әлемдік деңгейде орналастырды.

In the CWUR World University Rankings 2019–2020, the Vrije Universiteit is placed 146th overall in the world. In the 2023 Times Higher Education World University Rankings, VU was ranked 121st. In the subject area of Arts and Humanities, the VU ranks 87th in the world, while in the field of Social Sciences it ranks 81st. In the same fashion, the VU makes it in the top 100 universities worldwide in the following subject areas: Business and Economics (91st), Computer Science (96th), Law (91st), and Psychology (49th). In the 2023 QS World University Rankings, which attaches 50% to review surveys by academics and employers, the Vrije Universiteit was placed 214 overall in the world. Moreover, the VU has been ranked in the top 50 universities in the field of Sport Related subjects (23rd), Theology (32nd), Philosophy (34th), and Psychology (43rd). On the other hand, it ranked in the top 100 universities worldwide in Pharmacy and Pharmacology (80th), Medicine (81st), Economics and Business (86th), Communication Sciences (51 100), Geography (51 100), Anatomy (51 100), and other. On the other hand, the USNWR ranking of global universities ranks the VU 84th in the world, with strong performances in fields such as Economics and Business (44th), Clinical Medicine (58th), Social Sciences and Health (35th) and Arts & Humanities (102nd). Furthermore, the CWTS, focusing on citation output, ranks the VU 79th in the world. The 2021 Shanghai Ranking placed the Vrije Universiteit overall in the 101–150 range, with higher rankings in the subject areas Communication (12th), Psychology (22nd), Geography (26th), Law (29th), Nursing and Dentistry (respectively, 36th and 38th), Public Administration (42nd) and Economics (45th). Additionally, other fields make it to the top 100 worldwide according to the Shanghai Ranking, i. e., Political Science (76 100), Medicine (76 100), Sociology (76 100), Business Administration (76 100). The Tilburg University Top 100 Worldwide Economics Schools Research Ranking based on research contribution 2016 2020 placed the Vrije Universiteit (39th) in the world.

Университет газеті

Университеттің тәуелсіз газеті "Ad Valvas" 1952 жылдан бері жарық көріп келеді. Газет 1979 жылы редакциялық тәуелсіздік алды. "Ad Valvas" 2012 жылдың күзіне дейін апта сайын шығарылып тұрды, содан кейін екі апта сайын жарияланатын журналға айналды. "Ad Valvas" журналы көбінесе талдамалық материалдарға, сұхбаттарға және пікір мақалаларына баса назар береді, ал күнделікті кампус жаңалықтары көбінесе газеттің веб-сайтында жарияланады.