Кіріспе

Шығыс православие патриархаты қазіргі уақытта Сирияның Дамаск қаласында орналасқан.

Антиохия грек православие патриархаты (Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο Αντιοχείας), сондай-ақ Антиохия православие шіркеуі деп те аталады және заңды түрде Антиохия және бүкіл Шығыс Рум православие патриархаты (بطريركيّة أنطاكية وسائر المشرق للروم الأرثوذكس) ретінде танылады. Бұл Антиохия тарихи шіркеуінен бастау алған, Шығыс православие христиандығының кең ауқымындағы автокефальді грек православие шіркеуі. Антиохия грек православие патриархы басшылығымен, ол өзін елшілер Петір мен Пауыл Антиохияда құрған христиан қауымының жалғасы деп санайды. Бұл Таяу Шығыста Мысыр копттарымен және Ливан марониттерімен бірге ең ірі христиан конфессияларының бірі. Олардың көптеген ұрпақтары бүгінде әлемдік шығыс христиан диаспорасында өмір сүруде. Антиохия грек православие христиандарының саны шамамен 4,3 миллионға жетеді деп есептеледі.

Өмірбаян

Патриархаттың орталығы бұрын Антиохия қаласы болған, ол қазіргі Түркияда орналасқан. Бірақ 14 ғасырда ол қазіргі Сирияның Дамаск қаласына көшірілді. Оның дәстүрлі аумағына Сирия, Ливан, Ирак, Кувейт, Парсы шығанағының араб елдері, сондай-ақ Түркияның бір бөлігі кіреді. Оның аумағы бұрын Кипр шіркеуін қамтыған, бірақ 431 жылы Кипр шіркеуі автокефалияға ие болды. Антиохия және Кипрдің православие шіркеулерінің екеуі де Таяу Шығыс шіркеулер кеңесінің мүшелері болып табылады. Оның Солтүстік Америкадағы филиалы автономиялы, алайда Антиохияның Киелі Синоды Солтүстік Америка архиепископтығы ұсынған үш үміткердің тізімінен таңдалған бас епископты тағайындай береді. Оның Австралия және Океания филиалы географиялық аумағы жағынан ең үлкені болып табылады, себебі Австралияның өте кең аумағы және архиепископтық қамтыған Тынық мұхитының үлкен бөлігі осыған себеп. Антиохия православие шіркеуінің басшысы Патриарх деп аталады. Антиохияның қазіргі грек православие патриархы Иоанн X (Язиги), ол 2008–2013 жылдары Батыс және Орталық Еуропа архиепископиясына басшылық еткен. 2012 жылдың 17 желтоқсанында ол Антиохия және Барлық Шығыс грек православие патриархатының приматы болып сайланды, Иоанн X (Язиги) атанып. Ол 2012 жылдың 5 желтоқсанында қайтыс болған Игнатий IV-нің орнын басты. Мүшелерінің саны туралы статистика жоқ, бірақ Сирияда 1 100 000-ға дейін, ал Ливанда 400 000-ға дейін болуы мүмкін, бұл Ливан халқының 8%-ын немесе христиандардың 20%-ын (Ливан халқының 39-41%-ын құрайды) құрайды. Дамаскідегі патриархтық орда – Дамаск қаласындағы Мариамит соборы. Антиохия грек православие шіркеуі – Антиохияның ежелгі тақтың канондық мұрагері екенін мәлімдейтін бірнеше шіркеулердің бірі. Сирия православие шіркеуі, Сирия католик шіркеуі, Маронит шіркеуі және Мелкит грек католик шіркеуі де сондай талаптарды қояды; соңғы үш шіркеу – Киелі Тақпен толық қарым-қатынастағы Шығыс католик шіркеулері және бір-бірін нақты патриархаттардың иегерлері ретінде мойындайды, олардың барлығы бір католик қауымдастығының бөлігі болып табылады. Олардың бірдей католик шіркеуі, Латын шіркеуі де көптеген ғасырлар бойы титулярлық патриархтарды тағайындады, бірақ 1953 жылы бұл лауазым бос қалдырылды және 1964 жылы барлық талаптардан бас тартқан кезде жойылды.

Басқа мұсылман емес этномәдени азшылықтармен өзара іс-қимыл

Түрік Осман империясы мен патшалық Ресей империясының құлауынан кейін (бұл империя ұзақ уақыт бойы Леванттағы грек православиелік азшылықтардың қорғаушысы болған), сондай-ақ француз колониализмінің, коммунизмнің, исламизмнің және израильдік ұлтшылдықтың күшеюіне байланысты, Антиохия грек православиелік шіркеуінің бірқатар өкілдері Солтүстік Сирия мен Ливанның жаңадан құрылған ұлттық мемлекеттерін жаңғырту және "секуляризациялау" мақсатымен секуляризмді және/немесе араб ұлтшылдығын қабылдады. Осы арқылы саяси исламға, коммунизмге және еврей ұлтшылдығына (византиялық христиан азшылықтары үшін эксклюзивті идеологиялар ретінде қарастырылған) қол жетімді "балама" ұсынуға тырысты. Бұл Ливандағы маронит шіркеуімен дінаралық қақтығыстарға, әсіресе 1948 және 1967 жылдардан кейін палестиналық босқындар мәселесіне байланысты жиі алып келді. Грек православиелік Антиохиялық түбі бар түрлі (кейде секулярлық) зиялылар Баасизмнің дамуында маңызды рөл атқарды, олардың ең танымал өкілі – қозғалыстың негізін қалаушылардың бірі Мишель Афлак.

Ыбырайым Димитрий Рихани

XX ғасырдың басында (әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде) грек православиелік Антиохиялық тегі бар ливандық-американдық жазушылар, мысалы, Абрахам Димитри Рихбани (кейін пресвитериандыққа өткен), христиандық Інжілдердің тарихи және этномәдени контекстін жақсырақ түсіну үшін ежелгі грек-семит мәдениетін зерттеу идеясын танымал етті. Оның бастапқы көзқарастары «The Atlantic Monthly» журналындағы бірнеше мақалаларда жарияланды және 1916 жылы «Сириялық Мәсіх» деген кітап түрінде басылды. Араб әлемінің көп бөлігі Осман империясы, Франция және Ұлыбританияның билігінде болған кезде Рихбани Киелі жерге АҚШ-тың әскери араласуын қажет етті, бұл Осман пан-исламизмін, француз отаршылдығын, кеңестік коммунизмді және христиан азшылықтарына зиян келтіруі мүмкін радикалды сионистік жобаларды тойтару мақсатында болды.

Әкімшілік және құрылым

Антиохиялық кафедраның басқаруы мен құрылымы заңдармен реттеледі.

Патриарх

Патриархты Киелі Синод құрамына кіретін митрополиттердің арасынан сайлайды. Патриарх Киелі Синодқа төрағалық етеді және оның шешімдерін іске асырады. Ол сонымен қатар Антиохия және Дамаск архиепископиясының митрополиті қызметін атқарады. Қазіргі Патриарх Иоанн X (Язиги) 2012 жылдың 17 желтоқсанында сайланды, ал одан бұрын Игнатий IV (Хазим) қайтыс болғаннан кейін 2012 жылдың 7 желтоқсанында уақытша басшы болып сайланған митрополит Саба Эсбердің орнын басты.