Кіріспе

Америкалық еңбек қозғалысының қайраткері және саяси теоретик, неміс велошаршысы Макс Шахтман (Max Shachtman; 10 қыркүйек 1904 – 4 қараша 1972) – американдық марксистік теоретик. Ол Леон Троцкийдің жақтасы болғаннан кейін әлеуметтік демократқа айналып, AFL–CIO президенті Джордж Минидің жетекші кеңесшілеріне ұстаздық берді.

Басталуы

Шахтман Польшаның Варшава қаласында еврей отбасында дүниеге келді, ол кезде бұл аймақ Ресей империясының құрамында болған. 1905 жылы ол отбасымен Нью-Йорк қаласына эмиграциялады. Ерте жасынан бастап ол марксизмге қызығушылық танытып, Социалистік партияның радикалды қанатына жақтас болды. Сити колледжін тастап кеткен соң, 1921 жылы ол Дж. Б. Салюцкий мен Александр Трахтенберг басқарған, Америка Коммунистік партиясының құпия ұйымдастырылуын қатаң сынаған «Жұмысшы кеңесі» коммунистік ұйымына қосылды. 1921 жылдың желтоқсан айының соңында Коммунистік партия «заңды саяси партияны» – Америка жұмысшы партиясын құрды, ал «Жұмысшы кеңесі» оның құрамына кірді. Осылайша Шахтман «Жұмысшы кеңесінің» таратылуымен, бірігу арқылы ресми коммунистік қозғалысқа қосылды. Мартин Аберн Шахтманды коммунистік жастар ұйымының ұйымдастырушысы болуға және «Жас жұмысшы» журналын редакциялауға Чикагоға көшуге көндірді. Коммунистік партияға қосылғаннан кейін ол партияның Орталық комитетінің мүшесі болды. Ол Халықаралық еңбек қорғау журналы «Labor Defender»-ді редакциялады, оны АҚШ-тың сол жақтарындағы алғашқы фотожурналға айналдырды. «Еңбек қорғаушысы» журналының редакторы ретінде ол анархистер Никола Сакко мен Бартоломео Ванцеттиді өлім жазасынан құтқару үшін күресті, полиция тарапынан қайта-қайта тоқтатылған көше жиындарында сөз сөйледі. Коммунистік партиядағы уақытының көп бөлігінде Шахтман Абернмен бірге Джеймс П. Кэннон басқарған топпен байланыста болды. 1923-1925 жылдар аралығында партия басшылығының маңызды бөлігі болған, бірақ Коммунистік Интернационалдың (Коминтерн) ықпалына байланысты ығыстырылған Кэннон тобы 1928 жылы Леон Троцкийдің жақтастары болды.

Троцкистік көшбасшы

Шахтман, Кэннон және Аберн 1928 жылғы қазан айында Иосиф Сталин Коминтернді бақылауға алған кезде Коммунистік партиядан қуылды. Осы үшеуі және тағы бірнеше адам "Милитант" атты газеттің төңірегінде топтасты. Жаңа қолдауға, оның ішінде Миннеаполистегі маңызды кәсіподақ өкілдеріне қол жеткізіп, олар көп ұзамай Американың троцкишіл коммунистік лигасы (АКЛ) құрды. Тим Вулфорт атап өткендей, Шахтман бұрыннан талантты журналист және интеллектуал ретінде танымал болды: "Милитант" газеті Шахтманды бас редактор ретінде тізімдеді. Шахтман журналист ретінде бірқатар қызметтер атқарды, бұл оған американдық троцкистерді өз ойдастарындарымен байланыстыруға уақыт пен мүмкіндік берді. АКЛ басшылығы оған басқа елдердегі троцкистермен байланыс орнату және хат алмасу міндетін жүктеді. 1930 жылы Еуропаға демалысқа барған кезде ол Түркияның Стамбул қаласына жақын орналасқан Принц аралдарының бірінде, орыс тілінде Принкипо деп аталатын аралдағы жер аударылу орнындағы Троцкийді алғаш рет кездескен американдық болды. 1930 жылғы сәуірде Халықаралық солшыл оппозицияның алғашқы еуропалық конференциясына қатысып, АКЛ-ді ХЕҰ-ның Халықаралық бюросында өкілдік етті. Шахтманның Абернмен жұмыс байланысы 1929 және 1930 жылдары нығайды. Олар коммунистік жастар ұйымының жетекшілері болған кезеңдерінен бастап Шахтманның ескі досы және саяси әріптесі Альберт Глотцерді олармен бірге жұмыс істеуге шақырды. Шахтманның журналистік және тілдік шеберлігі оған Троцкийдің еңбектерін сәтті насихаттауға және аударуға, сондай-ақ троцкистердің "Пионер Пресс" баспасын құруға және басқаруға көмектесті. Ол өзінің poleмикалық сөздерінде әзіл-қалжың мен сарказмді жиі қолданғанымен белгілі болды. АКЛ ішінде еңбек бөлінісі қалыптасты, онда Кэннон ұйымды басқарды, ал Шахтман оның әдебиеті мен халықаралық қатынастарын басқарды.

Канон мен Троцкийдің арасындағы айырмашылықтар

Шахтман мен Кэннон арасындағы шиеленістер, әсіресе Шахтманның Еуропадағы Лиганы өкілдігіндегі жұмысы, 1932 жылы фракциялық күреске ұласты. Троцкий және Халықаралық Сол Оппозицияның басқа да көшбасшылары КОА-ға (Коммунистік Оппозиция Лигасы) Шахтманның ХЕҰ-ның (Халықаралық Еңбекшілер Одағы) еуропалық филиалдарында оларға қарсы араласып, олардың жұмысын қиындатқаны туралы шағымданып айтты. Бұл шиеленістерді басшылық құрамындағы әлеуметтік айырмашылықтар одан әрі күшейтті: ескі кәсіподақ жетекшілері Кэннонды қолдады, ал Шахтман және оның одақтастары Аберн, Альберт Глотцер және Морис Спектор жас ғалымдар еді. Стантон мен Табор КОА-ның шағын жетістіктері фракциялар арасындағы наразылықты күшейтті деп түсіндіреді. Осы кезеңде Кэннон депрессияға ұшырады, сол кезде Аберн КОА-ның ұйымдастыру хатшысы болды, ал Шахтман «The Militant» газеті жөніндегі жұмыстармен айналысты. 1936 жылы жазған Шахтман Аберннің достары мен жақтастарының құпия топтарын Лига басшылығындағы пікірталастар туралы құпия ақпаратпен қамтамасыз ету арқылы қолдауын күшейту әдетіне сын айтты. Вулфорттың тарихында Кэннонның оралуымен фракциялық шайқас туралы айтылады, онда Миннеаполис филиалы Аберн мен Шахтманға қарсы Кэннонның қайтадан басшылыққа оралуын сәтті қолдады. Глотцердің естеліктерінде жас фактор ретінде аталады: Кэннон және басқа да көшбасшылар Шахтманнан, Аберннен, Морис Спектордан және өзінен үлкен болды. Тек 1933 жылы ХЕҰ-ның қатаң араласуы ғана бұл күреске нүкте қойды. Оппозициялық топтардың құрамы көбінесе Шахтманның 1940 жылы негізгі троцкистерден бөлінуіне ұқсас болғанымен, 1933-1938 жылдар аралығында Кэннон мен Шахтман арасындағы ынтымақтастық қайта жаңғырды. 1933 жылы «Коммунизм және негр мәселесі» атты ішкі партиялық құжатта Шахтман Троцкийдің қара нәсілділердің өзін-өзі анықтауы АҚШ-тағы қара жұмысшыларды социалистік бағдарламаға тарту үшін өтпелі талап екендігі туралы пікіріне қарсы шықты. Бұл позицияны кейін C.L.R. Джеймс толықтырып дамытты. Оның пікірлері, кейін 2003 жылы Verso баспасында «Раса және революция» деген атпен жарық көрді, АҚШ-тың марксистік қозғалысында революциялық интеграционизм доктринасын қалыптастырды, оны кейін Дэниел Герин, Ричард С. Фрейзер және Джеймс Робертсон одан әрі дамытты. «Раса және революция» социалистік және коммунистік солшылдардың ішінде де, сыртында да байқалатын ақ және қара реформаторлыққа қатысты сынды қатты айтты; ол W.E.B. du Bois және NAACP өкілі Уолтер Фрэнсис Уайт сияқты көрнекті қара тұлғалардың «кішкентай буржуазиялық» ұсыныстарын сынға алды, олардың қаралардың прогресі туралы тар, сыныптық көзқарастарға негізделгенін сендірді.

Жұмысшылар партиясының бірігуі

1933 жылдың басында Шахтман мен Глотцер Еуропаға сапарлады. Ұлыбританияда болғанда, екеуі Рег Гроувспен және Шахтман хаттасқан, жақында құрылған Коммунистік Лиганың басқа мүшелерімен кездесті. Троцкийдің отбасы 1933 жылдың шілдесінде Францияға көшкенде, Шахтман оларға Түркиядан сапарға қатысты. Троцкистер 1934 жылы Миннеаполистегі жүк тасушылар ереуіліне жетекшілік ету арқылы АҚШ жұмысшы қозғалысындағы рөлін кеңейтті, ол қалалық жалпы ереуілге ұласты. Ереуілдің жеңісіне маңызды рөл атқарған "The Organizer" күнделікті газеті болды; оның бас редакторы ретінде Фаррелл Доббс көрсетілгенімен, Шахтман оның көп бөлігін жазып, өндірісін ұйымдастырды. Миннеаполистегі троцкистердің рөлі оларды сол жылы Толедодағы жалпы ереуілде ұқсас рөл атқарған А. Дж. Мусттың Америка жұмысшы партиясына жақындатты. 1934 жылы CLA мен AWP бірігіп, АҚШ жұмысшы партиясын құрғаннан кейін, Шахтман партияның жаңа теориялық журналы "Жаңа Интернационал" журналын редакциялауға кірісті. Осы кезеңде ол Мәскеу сот процестері туралы маңызды кітапша жазды және Леон Троцкийдің "Сталиндік жалғандық мектебі" (1937) және "Қытай революциясының мәселелері" (алғаш 1932 жылы жарияланған) еңбектерін аударды. Жұмысшы партиясының дамуы Социалистік партияның қарқынды өсуімен тоқтатылғанда, Джордж Брейтман Шахтман мен Кэннонның АҚШ жұмысшы партиясын тарату туралы ұсынысын сәтті қолдағанын еске алады, осылайша оның мүшелері Социалистік партияның ішінде троцкизмге жандануға мүмкіндік алды.

Төртінші Интернационал

Троцкистерлер 1937 жылы СДП-дан қуылғаннан кейін Шахтман олардың жаңа ұйымы – Социалистік жұмысшылар партиясының (СЖП) жетекшісі болды. Шахтман 1938 жылы СЖП съезінде саяси жағдай туралы баяндама жасады. СЖП-ге троцкистік дәстүрден емес, А. Дж. Мусттың партиясынан келген Джеймс Бернхам сияқты социалистер де кірді. СЖП құрылтай съезінде Бернхам КСРО енді дегенерацияланған жұмысшы мемлекеті емес деп ұсынды: Шахтман көпшілік пікірді білдірді, ол КСРО жұмысшы мемлекеті болып қала береді деп санды және бұл мәселе бойынша аты-жөнімен дауыс беру қажет деп есептеді. 1938 жылдың наурыз айында Шахтман мен Кэннон Төртінші Интернационалдың ауысу бағдарламасының жобасын Троцкиймен талқылау үшін Мексика қаласына жіберілген делегация құрамына кірді: кейін олар Нью-Йоркте Бағдарлама бойынша бірнеше дәріс оқыды. Шахтман СЖП ішінде немесе оның айналасындағы басқа да солшыл зиялылармен, соның ішінде Джеймс Бернхам, Дуайт Макдональд және «Партизандық шолу» тобымен жақын байланыс орнатты. Шахтман Нью-Йорк зиялыларының ортасындағы көптеген адамдар үшін маңызды тұлғаға айналды. Осы кезеңде Шахтман Троцкиймен халықаралық мәселелер бойынша жұмыс істеді, Троцкийдің Норвегиядан Мексикаға көшуін ұйымдастырды және Троцкий қатыса алмаған бірнеше троцкистік конференцияларда белсенді рөл атқарды. 1938 жылы Париждің шетіндегі ауылда өткен Төртінші Интернационалдың бірінші съезінде Шахтман төрағалық комитетіне жетекшілік етті. 1938 жылдың қаңтарында, «Социалистік шақыру» апталығының редакторы ретінде Шахтман Фред Билді Солтүстік Каролинада қайтадан сотқа беруге қарсы науқанды жариялады («Босс соты Билді бұрынғы ісі бойынша ұстады»). Кеңес Одағынан жер аударылғаннан кейін отанына оралған Бил «Пролетариат саяхаты» атты естеліктер жинағын шығарды, онда кеңестік партиялық бюрократияны «жаңа қанаушы класс» деп сипаттады – бұл формуланы Шахтман кейін қабылдады.

Троцкиймен қарым-қатынасты үзу

1938 жылы Шахтман "Жаңа интернационалда" Джеймс Бернхамның марксизм философиясы – диалектикалық материализмге қарсылығын білдірген мақаласын жариялап, Троцкийді таң қалдырды. Троцкий Шахтманды: "Сіз бен Бернхам жазған мақаланың пайдалылығын ең аз болжамағанымды айтайын", – деп сендіргенімен, мәселе көп ұзамай қайта көтерілді, себебі Шахтман мен Троцкий Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ұстанымдары бойынша келіспеді. Молотов-Риббентроп келісімінен кейін (1939 жылғы 23 тамызда, нацистік Германия мен Кеңес Одағы арасындағы шабуылға қарсы келісім) Польшаға жасалған біріккен шабуыл (1939 жылғы 1 қыркүйек – 6 қазан) Польшаның неміс және совет оккупациясына әкеп соқты. SWP ішінде Шахтман мен Джеймс Бернхам SWP-нің соғыста КСРО-ны безуслов қорғау дәстүрлі ұстанымын тастауы керек екенін мәлімдеді. Бұл айырмашылықтар Қысқы соғыс (1939 жылғы 30 қараша – 1940 жылғы 12 наурыз), Кеңес Одағы Финляндияға басып кірген кезде одан да күшейді. Шахтман және оның жақтастары Кэннонмен және SWP басшылығының көпшілігімен, соның ішінде Троцкиймен бірге КСРО-ны безуслов сын тұрғысынан қорғауды жалғастырды. SWP-да қызу дау басталды. Бернхам мен Шахтманның ұстанымына қарсы аргументтер Кэннон мен Троцкийдің кітаптарында жарияланды. Троцкий Шахтманның Төртінші Интернационалдың Халықаралық атқару комитетінің мүшесі ретіндегі рөлін айрықша сынға алды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Төртінші Интернационал Нью-Йоркте болған МЭК мүшелерінен құрылған тұрақты комитеттің бақылауына көшті. Шахтманның бағыты тұрақты МЭК-тің көпшілігін құрады. Троцкий және басқалар Шахтманды тұрақты МЭК-ті шақырмағаны үшін немесе SWP-дағы шиеленісті азайту үшін оның өкілеттіктерін пайдаланбағаны үшін сынады. Бұл пікірталасқа бір жыл өткен соң, 1940 жылдың сәуірінде арнайы съезд өтті. 1940 жылғы сәуірдегі SWP съезінде Шахтман мен оның жаңа Саяси комитетіндегі жақтастары съезд шешімдерін орындауға міндеттенетін ұсынысқа дауыс беруден бас тартқандықтан, партиядан шығарылды. SWP-ден шығарылған азшылық партия мүшелерінің 40% және жастар тобының көпшілігін құрады. Джеймс Бернхам Жұмысшылар партиясы ресми түрде құрылғанға дейін мүшеліктен бас тарды және марксизмнен бас тартып, "эволюциялық" немесе моральдық социализм позициясын қабылдады. SWP-ден кеткендердің көпшілігі Жұмысшылар партиясына қосылмады: Кэннон/Троцкий фракциясының мүшесі Джордж Новактың сөзіне сүйенсек, шамамен жартысы ғана қосылды.

Саяси эволюция

Кеннон мен оның одақтастары Кеңес Одағын "дегенерацияланған жұмысшы мемлекеті" деп қарастырса, Шахтман мен оның партиясы Сталиндік бюрократия Шығыс Еуропада империалистік саясат ұстанғанын айтты. 1940–1941 жылдары жаңа Жұмысшы партиясында әртүрлі теорияларды қолдайтындар арасындағы төртжақты пікірсайыс нәтижесінде көпшілік бюрократия "бюрократиялық коллективизм" деп аталатын қоғамда жаңа үстем тапқа айналғаны туралы шешімге келді. WP-нің "Еңбек әрекеті" газетін шығарумен қатар, Шахтман SWP-ден кеткенде олармен бірге алып кеткен троцкишіл журнал "Жаңа Интернационал" журналының редакторы қызметін жалғастырды.

"Үшінші лагерьдің" дамуы

1940-жылдардың басында Шахтман бұған дейін 1930-жылдары троцкистер қолданған "Үшінші лагерь" идеясын одан әрі дамытты. Бұл – әлемдік жұмысшы табынан, фашизмге қарсы күреске шыққан қозғалыстардан және отаршылдыққа қарсы көтерілген халықтардан құралған тәуелсіз революциялық күш еді. Ол оське де, одақтастарға да жата қоймайтын. 1943 жылдан бастап ол Кеңес әскері Шығыс Еуропаға сталинизмді таңуын болжады және сталинизмге қарсы демократиялық күресті "Үшінші лагерь" тұжырымына қосты. 1948 жылы Шахтман капитализм мен сталинизмді социализмге кедергі келтіретін тең дәрежелі күштер деп санады. Шахтманның Жұмысшы партиясы кәсіподақтардағы күресте белсенділік танытты. Еңбек қозғалысындағы оның ықпалы шектеулі болғанымен, Біріккен автокөлік жұмысшыларындағы соғыс кезеңіндегі ереуілге қарсы уәдеге қарсы күресте маңызды рөл атқарды. Шахтман 1944 жылы Гранд-Рапидсте өткен UAW конвенциясына қатысып, оның қатардағы мүшелер тобын ереуілге қарсы уәдеге қарсы тұруға көндірді және конвенция көпшілігі уәдеге қарсы дауыс бергенде қуанышқа бөленді. 1949 жылы Шахтман тобы өзін "партия" деп атауын тоқтатып, Тәуелсіз социалистік лига (ТСЛ) болып қайта құрылды. WP/ISL Майкл Харрингтон, Ирвинг Хоу, Хэл Дрейпер және Джулиус Джейкобсон сияқты көптеген жас зиялыларды өзіне тартты. Шахтман Троцкийдің жесірі Наталья Седовамен де байланыста болды, ол сол кезде оның көзқарастарымен келісетін. 1950-жылдары Шахтманның UAW-дағы жақтастары президент Уолтер Рейтерге қарсылық көрсетуден бас тартып, UAW штаб-пәтеріндегі қызметкерлік лауазымдарды көбейтті. Олар 1949 жылы КП-мен байланысты кәсіподақтарды CIO-дан қууды қолдады. Халықаралық аренада олар 1947-1948 жылдары СВП-мен қайта бірігуге жасаған сәтсіз әрекеттен кейін Төртінші Интернационалмен байланысын үзіп, британдық Лейбористік партиясының сол қанатымен, басқа еуропалық социал-демократиялық партиялармен және отаршылдық және бұрынғы отаршылдық елдердегі Үнді Ұлттық Конгрес партиясы сияқты ұлтшыл күштермен бірікті. Шахтман мен ИСЛ ленинизмнен демократиялық социализмнің ашық түрде марксистік нұсқасына көшті. Осы кезеңде Шахтман екінші әйелімен және Нью-Йорк қаласымен ажырасып, үшінші әйелі Йеттамен бірге Лонг-Айлендтегі Флорал Парк қалашығына көшіп кетті. 1962 жылы Шахтман "Бюрократиялық революция: Сталиндік мемлекеттің өрлеуі" атты еңбегін жариялады. Бұл еңбек Шахтманның сталинизм туралы негізгі ойларын жинақтап, жүйеледі және оның бұрынғы тұжырымдарын қайта қарады. Кітаптың алғы сөзінің бірінші бетінде Шахтман "Сталиндік Ресей және осы құрылымдағы барлық елдер жаңа әлеуметтік тәртіпті білдіреді. Мен оны бюрократиялық коллективизм деп атаймын. Бұл атау сталиндік қоғамның қандай да бір жағынан социалистік немесе социализммен үйлесімді екенін жоққа шығару мақсатында берілген" деп мәлімдеді.

Шахтман социалистік партияда

1958 жылы ИСЛ таратылды, осылайша оның мүшелері 1910-шы жылдардағы өркендеуден кейін шамамен 1000 мүшеге дейін азайған Социалистік партияға қосыла алды. Шахтман демократтарды солға қарай итеру үшін Социалистік партияны Демократиялық партиямен жұмыс істеуге ықпал етуге көмектесті. Бұл стратегия "қайта құру" деп аталды. Шахтмандықтардың белсенді қатысуымен Социалистік партия Жаңа солшыл және Азаматтық құқықтар қозғалысының бастапқы кезеңдерінде белсенді рөл атқарды. Шахтман афроамерикалық пацифист және азаматтық құқықтар қозғалысының қайраткері Байард Растинмен жақын және берік қарым-қатынас орнатты және Растин А. Филип Рэндольф институтының директоры ретінде дамытқан 1966 жылғы Бостандық бюджетіне ат қойды. Керісінше, Шахтманның 1964 жылғы Демократиялық конвенциядан кейін Студенттік зорлықсыз үйлестіру комитетінің жас көшбасшыларымен алғашқы байланыстары үзілді, ол және оның жақтастары Джонсон әкімшілігінің Миссисипидегі Азаматтық құқықтар партиясынан тек екі делегатты ғана қабылдау шешімін қолдады. Осы кезеңде Шахтман Коммунистік Интернационал туралы ауқымды кітапты зерттеуді бастады. Кітап аяқталмаса да, оның көзқарастары Стэнфорд университетіндегі Гувер институтының 1964 жылғы конференциясына дайындалған жұмыс қағазында жинақталды. Шахтманның кітапқа арналған зерттеу жазбалары Тамимент кітапханасында сақтаулы. 1961 жылы Хал Дрейпер Шахтманның Шошқалар шығанағына жасалған шабуылды айыптаудан бас тартуын сынады, ал 1964 жылы Дрейпер Тәуелсіз социалистік клубты құруға көмектесті. Шахтман Вьетнам соғысынан АҚШ-тың бір жақты шығуынан гөрі келіссөздер арқылы бейбіт келісімге қол жеткізуді жақтады.

Етта Барш Шахтман

Етта Барш Шахтман (1915–1996) Макс Шахтманға үйленген және марксистік көзқараста болған. Барш Чикагодағы Тули орта мектебінде оқыды, онда ол болашақ күйеуі Нейтан Гоулдпен бірге 1932 жылғы түлектердің алдында сөз сөйлеуге таңдалды. Олар "Біріне Білл Хейвуд пен Юджин Дебстің цитаталарымен толы капиталистік жүйеге қарсы отты шабуыл жасады". Барш алғашқыда орта мектептегі жігіті Нейтан "Нэти" Гулдқа тұрмысқа шықты, ол да троцкишіл белсенді болды. Оның орта мектептегі достарының арасында болашақ романист Исаак Розенфельд те болды, ол оның радикалдық саясатқа деген қызығушылығын бөлісті. Гулдтан ажырасқаннан кейін, ол 1954 жылы Шахтманға үйленді. Барш Біріккен мұғалімдер федерациясының президенті Альберт Шенкердің хатшысы болып жұмыс істеді. Осы жұмысынан тапқан ақшасы Шахтманға саяси жұмысына толыққанды көңіл бөлуге мүмкіндік берді. Шенкерде жұмыс істеген кезде Барш Сандра Фельдман мен Евгения Кемблды жұмысқа алуға жауапты болды. Ол Тули орта мектебіндегі сыныптасы Солл Беллоудың хаттарында еске алынады. Ол 1932 жылы бітірді. Беллоу оның жерлеу рәсімінде сөз сөйлеп, оны саясат пен марксизммен таныстырғаны үшін ризашылық білдірді және оны "сендерді өз өміріне тартатын, сонымен қатар өздерін сендердің өміріңе орналастыратын адамдардың бірі" деп сипаттады.

Шахтман

Макс Шахтман және оның сол қанаты: "Америка ғасыры" арқылы социалисттің саяхаты, Питер Друкер, Гуманитарлық баспасөз, 1994. "Шахтман, Макс (1904–72)", Питер Друкер, Американдық солшылдар энциклопедиясында, Мари Джо Буле және т.б. ред., Урбана: Иллинойс университетінің баспасөзі, 1990, 694–695 беттер. "Жасы және революция", Макс Шахтман, ред. Кристофер Фелпс, Версо, 2003. Макс Шахтманның 1917–1969 жылдардағы қағаздары. Тамимент 103; Нью-Йорк университетінің Тамимент кітапханасы/Роберт Ф. Вагнер еңбек мұрағаты. * Онлайн нұсқаулық (2005 жылдың 20 сәуірінде қарастырылды). Социализм үшін күрес.

Ауызша емделу

"Макс Шахтманның естеліктері" 1962, 1963 және 1965 жылдары «Нью-Йорк Таймс» ауызша тарих бағдарламасы аясында жазылған сұхбаттардың түйіндемесі; микрофильмде сақталады.