Құрылыс тастарына арналған байланыстырушы паста (Qūrylys tastarına arnallğan baylanıstırūşı pasta)
Mortar (masonry)
Құрылыста қолданылатын, кірпіштерді байланыстыратын, жарықтарды толтыратын және қабырғаларды безендіретін жұмсақ, кейін қатты болатын материал – цемент ерітіндісі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жұмыс істейтін, қатайтылып, құрылыс блоктарын байланыстыратын паста.
Workable paste which hardens to bind building blocks
Астық – тас, кірпіш және бетон блоктары сияқты құрылыс блоктарын байланыстыру, олардың арасындағы тегіс емес кеңістіктерді толтыру және жабу, олардың салмағын тегіс бөлу және кейде қабырғаларға сәндік түс немесе өрнек қосу үшін қолданылатын жұмыс істейтін паста. Ең кең мағынасында, астыққа битум, асфальт және лайлы кірпіштер арасында қолданылатын жұмсақ лай немесе саз, сондай-ақ цемент астығы да кіреді. "Астық" сөзі көне француз тілінен алынған – mortier, "құрылысшының астығы, гипс; араластыру ыдысы" (13 ғ.). Цемент астығы қатаю кезінде қатты болады, нәтижесінде берік агрегаттық құрылым пайда болады. Алайда, астық құрылыс блоктарынан әлсіз компонент болып табылады және астықты жөндеу құрылыс блоктарына қарағанда оңай және арзан болғандықтан, қабырғадағы "құрбандық" элементі ретінде қызмет етеді. Көркем қалаушылар әдетте құм, байланыстырғыш және су қоспасынан тұратын астық дайындайды. 20-ғасырдың басынан бері ең көп қолданылатын байланыстырғыш – Портленд цементі, бірақ ежелгі байланыстырғыш – әк (әк астығын шығару) кейбір арнайы жаңа құрылыстарда әлі де қолданылады. Әк, әк астығы және гипстің гипс түрі, әсіресе тарихи ғимараттар мен құрылыстарды жөндеу және қайта жөндеу кезінде қолданылады, сонда жөндеу материалдары бастапқы материалдарға ұқсас сипаттамаларға ие болады. Цемент астығының және қоспалардың бірнеше түрлері бар.
Mortar is a workable paste which hardens to bind building blocks such as stones, bricks, and concrete masonry units, to fill and seal the irregular gaps between them, spread the weight of them evenly, and sometimes to add decorative colors or patterns to masonry walls. In its broadest sense, mortar includes pitch, asphalt, and soft mud or clay, as those used between mud bricks, as well as cement mortar. The word "mortar" comes from Old French mortier, "builder's mortar, plaster; bowl for mixing." (13c.). Cement mortar becomes hard when it cures, resulting in a rigid aggregate structure; however, the mortar functions as a weaker component than the building blocks and serves as the sacrificial element in the masonry, because mortar is easier and less expensive to repair than the building blocks. Bricklayers typically make mortars using a mixture of sand, a binder, and water. The most common binder since the early 20th century is Portland cement, but the ancient binder lime (producing lime mortar) is still used in some specialty new construction. Lime, lime mortar, and gypsum in the form of plaster of Paris are used particularly in the repair and repointing of historic buildings and structures, so that the repair materials will be similar in performance and appearance to the original materials. Several types of cement mortars and additives exist.
Ежелгі раствор
Алғашқы минометтер балшық пен саздан жасалған, бұл біздің заманымызға дейінгі 10-мыңжылдықтағы Иерихон және біздің заманымызға дейінгі 8-мыңжылдықтағы Гандж Даре ғимараттарында көрсетілген. Көптеген ежелгі құрылыстарды салуда гипс қолданылған. Ол гипстен жасалады, сондықтан оны пісіру температурасы төмен болуы керек. Сондықтан оны әк минометінен жасау оңай және тез кетеді, бұл себепті ол ежелгі кірпіштен жасалған қамалдық және күмбезді құрылыстарда кеңінен қолданылған болуы мүмкін. Гипс минометі ылғалды жағдайда басқа минометтерге қарағанда аз төзімді. Үндістан субконтинентінде Инд өркениетінің қоныстарында бірнеше цемент түрлері табылды, гипс 2600 жылға дейінгі Мохенджо-Даро қалалық қонысында кездеседі. "Құдықтар, дренаждар және "маңызды ғимараттардың" сыртқы қабырғаларында" пайдаланылған гипс цементі "ақшыл сұр түсті, құм, саз, кальций карбонатының іздері және әктің жоғары пайызын" қамтыған. Битум минометі де азырақ қолданылған, оның ішінде Мохенджо-Даро қаласындағы Ұлы ваннада да қолданылған. Ежелгі Египет пирамидаларында (б.з.д. ~2600–2500), әктас блоктары балшық пен саз немесе саз бен құмнан жасалған минометпен байланыстырылған. Кейінгі Египет пирамидаларында миномет гипстен немесе әктен жасалған. Гипс минометі - гипс пен құмның қоспасы, ол өте жұмсақ. Б.з.д. 2-мыңжылдықтағы Вавилон құрылыстарында миномет ретінде әк немесе битум қолданылған. Тарихи тұрғыдан алғанда, бетон мен минометпен құрылыс Грецияда қайта пайда болды. Мегара жер асты су құбырын қазу кезінде 12 мм қалыңдықтағы поццоландық минометпен қапталған су резервуары табылды. Бұл су құбыры б.з.д. 500 жылға дейін сақталып қалған. Поццоландық миномет - әк негізіндегі миномет, бірақ су астында қатаюға мүмкіндік беретін жанартау күлінің қоспасымен жасалады, сондықтан ол гидравликалық цемент деп аталады. Гректер жанартау күлін Грек аралдарынан - Тира және Нисирос немесе Италиядағы Неаполь қаласына жақын Дикаэархия (Поццуоли) грек колониясынан алған. Римдіктер кейіннен поццоландық миномет пен цементті жасау әдістерін жетілдірді. Гидравликалық миномет ежелгі Қытайда болмаған, мүмкін, жанартау күлінің жетіспеушілігіне байланысты. 500 жылдары жабысқақ күріш шұпасы сөндірілген әкпен араластырылып, күшті және суға төзімді жабысқақ күріш минометі жасалды. Гректер мен римдіктерде кеңінен қолданылған гидравликалық миномет пен цементті жасау өнері екі мың жылға жуық уақытқа қалай жоғалып кеткені белгісіз. Орта ғасырларда готикалық соборлар салынып жатқанда, минометтегі жалғыз белсенді компонент әк болды. Әк минометі сумен байланысқа түскенде бұзылуға бейім болғандықтан, көптеген құрылыстар ғасырлар бойы желдің әсерінен зардап шекті.
The first mortars were made of mud and clay, as demonstrated in the 10th millennia BCE buildings of Jericho, and the 8th millennia BCE of Ganj Dareh. Gypsum mortar, also called plaster of Paris, was used in the construction of many ancient structures. It is made from gypsum, which requires a lower firing temperature. It is therefore easier to make than lime mortar and sets up much faster, which may be a reason it was used as the typical mortar in ancient, brick arch and vault construction. Gypsum mortar is not as durable as other mortars in damp conditions. In the Indian subcontinent, multiple cement types have been observed in the sites of the Indus Valley civilization, with gypsum appearing at sites such as the Mohenjo daro city settlement, which dates to earlier than 2600 BCE. Gypsum cement that was "light grey and contained sand, clay, traces of calcium carbonate, and a high percentage of lime" was used in the construction of wells, drains, and on the exteriors of "important looking buildings." Bitumen mortar was also used at a lower frequency, including in the Great Bath at Mohenjo daro. In early Egyptian pyramids, which were constructed during the Old Kingdom (~2600–2500 BCE), the limestone blocks were bound by a mortar of mud and clay, or clay and sand. In later Egyptian pyramids, the mortar was made of gypsum, or lime. Gypsum mortar was essentially a mixture of plaster and sand and was quite soft. 2nd millennia BCE Babylonian constructions used lime or pitch for mortar. Historically, building with concrete and mortar next appeared in Greece. The excavation of the underground aqueduct of Megara revealed that a reservoir was coated with a pozzolanic mortar 12 mm thick. This aqueduct dates back to c. 500 BCE. Pozzolanic mortar is a lime based mortar, but is made with an additive of volcanic ash that allows it to be hardened underwater; thus it is known as hydraulic cement. The Greeks obtained the volcanic ash from the Greek islands Thira and Nisiros, or from the then Greek colony of Dicaearchia (Pozzuoli) near Naples, Italy. The Romans later improved the use and methods of making what became known as pozzolanic mortar and cement. Hydraulic mortar was not available in ancient China, possibly due to a lack of volcanic ash. Around 500 CE, sticky rice soup was mixed with slaked lime to make an inorganic−organic composite sticky rice mortar that had more strength and water resistance than lime mortar. It is not understood how the art of making hydraulic mortar and cement, which was perfected and in such widespread use by both the Greeks and Romans, was then lost for almost two millennia. During the Middle Ages when the Gothic cathedrals were being built, the only active ingredient in the mortar was lime. Since cured lime mortar can be degraded by contact with water, many structures suffered over the centuries from wind blown rain.
Полимерлі цемент қышқылы
Полимерлі цемент қоспалары (PCM) – бұл дәстүрлі цемент қоспасының цемент гидраты байланыстырғыштарының бір бөлігін полимерлермен алмастыру арқылы жасалатын материалдар. Полимерлік қоспаларға латекстер немесе эмульсиялар, қайта дисперстелетін полимер ұнтақтары, суда еритін полимерлер, сұйық термореактивті шайырлар және мономерлер жатады. Қоспа ретінде қолданғанда қоспалардың құнын арттырса да, олардың қасиеттерін жақсартады. Полимерлік қоспаның су өткізбеу қабілеті төмен, сондықтан дәстүрлі кірпіш, блок немесе тас қабырғаны жөндеу үшін қолданғанда ылғалдың жиналуына әкелуі мүмкін. Ол негізінен бетон конструкцияларын жөндеуге арналған. Қайта өңделген пластикті қоспаларда қолдану зерттеліп, маңыздылыққа ие болып келеді. Қоспаларды жақсарту үшін полимерлік байланыстырғыш ретінде пайдалану үшін ПЭТ-ті деполимерлеуді зерттеулер белсенді жүргізілуде.
Polymer cement mortars (PCM) are the materials which are made by partially replacing the cement hydrate binders of conventional cement mortar with polymers. The polymeric admixtures include latexes or emulsions, redispersible polymer powders, water soluble polymers, liquid thermoset resins and monomers. Although they increase cost of mortars when used as an additive, they enhance properties. Polymer mortar has low permeability that may be detrimental to moisture accumulation when used to repair a traditional brick, block or stone wall. It is mainly designed for repairing concrete structures. The use of recovered plastics in mortars is being researched and is gaining ground. Depolymerizing PET to use as a polymeric binder to enhance mortars is actively being studied.
Ағаштан жасалған қыш ыдыс
Пеште таза емес әк тасын қолдану арқылы, сумен жанасқанда тұтанатын гидравликалық әк жасауға болады, бұл әк қою жылдамдығын арттырады. Мұндай әк құрғақ ұнтақ түрінде сақталуы керек. Сонымен қатар, балшықталған саз немесе кірпіш шаңы сияқты позоланикалық материалды араластыруға болады. Позоланикалық материал қосылғанда, ол сумен реакцияласып, араластың тез кебуіне себеп болады. Ескі ғимараттарды жөндеу үшін, бастапқыда әк араластысымен салынған болса, Портленд цементін қолдану қиындық тудыруы мүмкін. Әк араластысы цемент араластысынан жұмсақ, кірпіш қабырғасына жердің қозғалуына немесе басқа да өзгерістерге бейімделуге мүмкіндік береді. Цемент араластысы қаттырақ және икемділігі аз. Бұл айырмашылық бір қабырғада екі түрлі араластың болуына байланысты кірпіштің жарылуына әкелуі мүмкін. Әк араластысы "тыныс алатын" материал болып саналады, себебі ол ылғалдың еркін өтуіне және беттен булануына мүмкіндік береді. Уақыт өте келе қабырғалары қозғалатын ескі ғимараттарда жаңбыр суының ішке өтуіне мүмкіндік беретін жарықтар пайда болуы мүмкін. Әк араластысы осы ылғалдың булану арқылы шығуына көмектеседі және қабырғаны құрғақ ұстайды. Ескі қабырғаны цемент араластысымен қайта жабу немесе жабу булану процесін тоқтатады және цементтің артындағы ылғалмен байланысты проблемаларды тудыруы мүмкін.
The setting speed can be increased by using impure limestone in the kiln, to form a hydraulic lime that will set on contact with water. Such a lime must be stored as a dry powder. Alternatively, a pozzolanic material such as calcined clay or brick dust may be added to the mortar mix. Addition of a pozzolanic material will make the mortar set reasonably quickly by reaction with the water. It would be problematic to use Portland cement mortars to repair older buildings originally constructed using lime mortar. Lime mortar is softer than cement mortar, allowing brickwork a certain degree of flexibility to adapt to shifting ground or other changing conditions. Cement mortar is harder and allows little flexibility. The contrast can cause brickwork to crack where the two mortars are present in a single wall. Lime mortar is considered breathable in that it will allow moisture to freely move through and evaporate from the surface. In old buildings with walls that shift over time, cracks can be found which allow rain water into the structure. The lime mortar allows this moisture to escape through evaporation and keeps the wall dry. Re−pointing or rendering an old wall with cement mortar stops the evaporation and can cause problems associated with moisture behind the cement.
Поззолалық миномет
Поззолана – ұсақ құмды жанартау күлі. Ол алғаш рет Италиядағы Везувий тауының жанындағы Поццуолиде табылып, қазылған, содан кейін басқа да жерлерде өндірілді. Римдіктер әк қосылған поццолананың әк тез бекітілуіне, тіпті судың астында да бекітілуіне мүмкіндік беретінін білген. Римдік сәулетші Витрувий поццолананың төрт түрі туралы айтқан. Ол Италияның барлық жанартау аймақтарында әртүрлі түстерде кездеседі: қара, ақ, сұр және қызыл. Содан бері поццолана гидравликалық цемент жасау үшін сөндірілген әкке қосылатын кремнийлі және/немесе алюминийлі кез келген қоспаны білдіретін жалпы терминге айналды. Жұқалап ұңғылған және әкпен араластырылған поццолана Портленд цементі сияқты гидравликалық цемент болып табылады және су астында да бекітілетін берік ерітінді жасайды.
Pozzolana is a fine, sandy volcanic ash. It was originally discovered and dug at Pozzuoli, nearby Mount Vesuvius in Italy, and was subsequently mined at other sites, too. The Romans learned that pozzolana added to lime mortar allowed the lime to set relatively quickly and even under water. Vitruvius, the Roman architect, spoke of four types of pozzolana. It is found in all the volcanic areas of Italy in various colours: black, white, grey and red. Pozzolana has since become a generic term for any siliceous and/or aluminous additive to slaked lime to create hydraulic cement. Finely ground and mixed with lime it is a hydraulic cement, like Portland cement, and makes a strong mortar that will also set under water.
Радиоуглеродтық даталау
Мортаз қатайғанда, ағымдағы атмосфера мортаздың ішіне қамалады, осылайша талдау үшін үлгі алынады. Әртүрлі факторлар үлгіге әсер етеді және талдау қателігінің мүмкіндігін арттырады. Мортаздың радиокөміртектік жасы 1960 жылдары, әдіс енгізілгеннен кейін көп ұзамай анықталды (Делибриас және Лаберри 1964; Стайвер және Смит 1965; Фолк және Валастро 1976). Алғашқы деректерді ван Стридонц және авторлар тобы (1983), Хайнемайер және авторлар тобы (1997) және Рингбом мен Реммер (1995) ұсынды. Әдістемелік жақтарын әртүрлі топтар (Або Академи университеті жетекшілігіндегі халықаралық команда, сондай-ақ CIRCE, CIRCe, ETHZ, Познань, RICH және Милано Бикокка зертханаларының командалары) одан әрі жетілдірді. Радиокөміртектік жас анықтау үшін әртүрлі антропогендік көміртекті алу әдістерін бағалау және радиокөміртектік және OSL әдістерін салыстыру мақсатында алғашқы салыстыру зерттеуі (MODIS) 2017 жылы жүргізіліп, жарияланды.
As the mortar hardens, the current atmosphere is encased in the mortar and thus provides a sample for analysis. Various factors affect the sample and raise the margin of error for the analysis. Radiocarbon dating of mortar began as early as the 1960s, soon after the method was established (Delibrias and Labeyrie 1964; Stuiver and Smith 1965; Folk and Valastro 1976). The very first data were provided by van Strydonck et al. (1983), Heinemeier et al. (1997) and Ringbom and Remmer (1995). Methodological aspects were further developed by different groups (an international team headed by Åbo Akademi University, and teams from CIRCE, CIRCe, ETHZ, Poznań, RICH and Milano Bicocca laboratory. To evaluate the different anthropogenic carbon extraction methods for radiocarbon dating as well as to compare the different dating methods, i. e. radiocarbon and OSL, the first intercomparison study (MODIS) was set up and published in 2017.