Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Организм тініндегі аномалия
Abnormality in the tissue of an organism
Зақым – организм тініндегі кез келген зақым немесе қалыптан тыс өзгеріс, көбінесе жарақат немесе ауру салдарынан туындайды. "Зақым" сөзі латын тіліндегі "laesio" сөзінен шыққан, ол "жарақат" дегенді білдіреді. Зақымдар өсімдіктерде де, жануарларда да кездесуі мүмкін.
A lesion is any damage or abnormal change in the tissue of an organism, usually caused by injury or diseases. Lesion is derived from the Latin laesio meaning "injury". Lesions may occur in plants as well as animals.
Түрлері
Зақымдануларға арналған белгілі бір жіктеу немесе атау жүйесі жоқ. Зақымданулар денеде кез келген жерде пайда болуы мүмкін, ал зақымдану туралы анықтама тым кең болғандықтан, зақымдану түрлерінің саны санаусыз. Әдетте, зақымданулар олардың сипаттамаларына, өлшемдеріне, орналасқан жеріне немесе себептеріне қарай жіктелуі мүмкін. Сондай-ақ, олар оны ашқан адамның атымен аталуы мүмкін. Мысалы, туберкулезбен ауыратын адамдардың өкпесінде табылатын Гон зақымданулары оны ашқан Антон Гонның құрметіне аталған.
There is no designated classification or naming convention for lesions. Since lesions can occur anywhere in the body and the definition of a lesion is so broad, the varieties of lesions are virtually endless. Generally, lesions may be classified by their patterns, their sizes, their locations, or their causes. They can also be named after the person who discovered them. For example, Ghon lesions, which are found in the lungs of those with tuberculosis, are named after the lesion's discoverer, Anton Ghon.
Себептері мен мінез-құлқы
Егер зақымдануға ісік себеп болса, биопсия талдауынан кейін оны қатерлі немесе қатерсіз деп жіктеуге болады. Қатерлі зақымға айналып келе жатқан қатерсіз зақым "қатерге дейінгі" деп аталады. Тағы бір түрі – экзитотоксикалық зақымдану, ол каин қышқылы сияқты, нейрондарды жоғары тітіркендіру арқылы өлтіретін қоздырғыш аминқышқылдарынан туындауы мүмкін.
If a lesion is caused by a tumor, it can be classified as malignant or benign after analysis of a biopsy. A benign lesion that is evolving into a malignant lesion is called "premalignant". Another type is an excitotoxic lesion, which can be caused by excitatory amino acids like kainic acid that kill neurons through overstimulation.
Өлшемі мен пішіні
Зақымдану мөлшері көзге көрінетіндей, яғни қалың көзбен байқалатын немесе гистологиялық, яғни оны көру үшін микроскоп қажет болуы мүмкін. Аумақты алып жатқан зақымдану, аты айтқандай, белгілі бір көлемге ие және жақын орналасқан тіндерге қысым түсіруі мүмкін, ал аумақты алып жатпаған зақымдану – тіндегі қарапайым тесік, мысалы, инсульт салдарынан сұйықтыққа айналған мидың шағын бөлігі. «Шамдық зақымдану» деген термин зақымдану экспериментіндегі бақылау процедурасын білдіреді. Шамдық зақымдану кезінде жануар стереотаксикалық құралға орналастырылып, эксперименттік жағдай сияқты электродтар енгізіледі, бірақ ток жіберілмейді, демек тіндерге зақымдану ең аз болуы керек.
Lesion size may be specified as gross, meaning it is visible to the unaided eye, or histologic, meaning a microscope is needed to see it. A space occupying lesion, as the name suggests, has a recognizable volume and may impinge on nearby structures, whereas a non space occupying lesion is simply a hole in the tissue, e. g. a small area of the brain that has turned to fluid following a stroke. Sham lesion is the name given to a control procedure during a lesion experiment. In a sham lesion, an animal may be placed in a stereotaxic apparatus and electrodes inserted as in the experimental condition, but no current is passed, and therefore damage to the tissue should be minimal.
Адамдармен жүргізілген зерттеулер
Миға зақым келген адамдар көбінесе олардың зақымдалған аймағының қызметін анықтау мақсатымен зерттеу нысаны болып табылады. Адамдарды зерттеуге тартудың қиындығы – зерттеушінің зерттегісі келетін аймақта зақымдалған адамдарды табудың қиын болуында. Сондықтан, танымдық және нейроғылым салаларындағы зерттеулерде транскраниалды магниттік стимуляция осы зақымның әсерін имитациялау үшін жиі қолданылады.
Humans with brain lesions are often the subjects of research with the goal of establishing the function of the area where their lesion occurred. A drawback to the use of human subjects is the difficulty in finding subjects who have a lesion to the area the researcher wishes to study. As such, transcranial magnetic stimulation is often used in cognition and neuroscience related tests to imitate the effect.
Жануарларды зерттеу
Жануарларды пайдалану зерттеушілерге қанағаттанушылардың дененің нақты бөліктеріндегі зақымдануларды зерттеуге мүмкіндік береді, соның арқасында зерттеушілер үлкен топты жылдам жинақтай алады. Мұндай зерттеудің мысалы – егеуқұйрдың гиппокампын зақымдау, бұл гиппокамптың заттарды танудағы және жаңалықтағы рөлін анықтауға бағытталған.
Using animal subjects gives researchers the ability to study lesions in specific body parts of the subjects, allowing them to quickly acquire a large group of subjects. An example of such a study is the lesioning of rat hippocampi to establish the role of the hippocampus in object recognition and object recency.